Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng
Nếu thật sự mất ngủ trầm trọng, và cần thuốc ngủ tốt, các loại cần kê toa sẽ thường có hiệu quả hơn và cũng ít tác dụng phụ ngoài ý muốn hơn.
Các thuốc này thường được nghiên cứu rất cẩn thận và chứng minh một cách khoa học về hiệu quả cũng những như công bố rõ ràng các chống chỉ định, liều lượng, và các tác dụng phụ của nó, trước khi được Cơ Quan An Toàn Thực Phẩm và Dược Phẩm (FDA) phê chuẩn.
Hơn nữa, vì cần kê toa, nên bắt buộc ta phải gặp bác sĩ để được (theo đúng là) khám, chẩn đoán và theo dõi một cách cẩn thận, để vừa chữa được triệu chứng lẫn nguyên nhân, vừa hướng dẫn ta kết hợp với các biện pháp không dùng thuốc, và hạn chế được các tác dụng phụ cũng như thời gian dùng thuốc đến mức thấp nhất có thể được.
Cần nhấn mạnh là các thuốc cần toa, cần phải được bác sĩ khám, kê toa và theo dõi, bởi vì mỗi thuốc có các chỉ định, chống chỉ định, tác dụng phụ khác nhau. Tuyệt đối không nên cho (coi chừng “làm ơn mắc oán”) hoặc xin thuốc của người khác (vì thấy quá hay). Thuốc có thể rất tốt đối với người này nhưng lại rất hại và nguy hiểm đối với người khác, và liều lượng cho từng trường hợp cũng có thể rất khác nhau.
Một số thuốc ngủ cần toa được FDA chuẩn thuận dùng không giới hạn thời gian (cho các trường hợp thực sự cần thiết):
–Eszopiclone (Lunesta) được FDA chuẩn thuận cho sử dụng lâu dài trong việc trị mất ngủ, vào Tháng Mười Hai, 2004. Thuốc dùng để trị chứng khó (dỗ giấc) ngủ (sleep onset insomnia) cũng như không duy trì đủ giấc (sleep maintenance). Điều cần chú ý nếu dùng thuốc này là nên tránh bữa ăn quá nhiều chất béo khi dùng thuốc. Dĩ nhiên là nên bắt đầu từ liều thấp, nhất là ở người lớn tuổi, bị các bệnh tật khác.
–Ramelteon (Rozerem) là thuốc thứ nhì được FDA chuẩn thuận cho sử dụng mà không bị giới hạn thời gian trong việc trị mất ngủ, trong năm 2005. Đây cũng là loại thuốc ngủ duy nhất cho tới nay được FDA cho sử dụng loại toa bình thường (không phải là toa đặc biệt cho các thuốc cần được kiểm soát chặt chẽ hơn-thường là thuốc có thể gây nghiện). Thuốc được dùng trong việc trị chứng khó (dỗ giấc) ngủ (sleep onset). Chuẩn thuận của FDA cho thuốc này, phần lớn dựa vào các nghiên cứu chưa được công bố; do đó vẫn còn một số chuyên gia quan ngại về hiệu quả thực sự cũng như các tác dụng phụ của thuốc này. Cũng cần chú ý tránh các thức ăn nhiều chất béo khi uống thuốc này.
–Ambien CR.
Nếu phân loại theo cấu trúc hóa học, thì các loại thuốc trị mất ngủ (là chính, chứ không phải trị bệnh khác nhưng cũng có tác dụng là buồn ngủ), có thể chia làm hai nhóm: Nhóm benzodiazepines và các chất tương tự, và nhóm không phải là benzodiazepines. Ba thuốc được FDA cho phép dùng kéo dài trong việc trị mất ngủ kể trên, đều không thuộc nhóm benzodiazepines.
Thường thì các thuốc ngủ cần toa bác sĩ, được FDA khuyến cáo một cách chính thức, chỉ nên dùng trong vòng dưới 35 ngày.
Một số thuốc trong nhóm (có tên là) benzodiazepines thường được dùng ở Mỹ để trị mất ngủ là temazepam (Restoril), flurazepam (Dalmane), triazolam (Halcion), estazolam (Prosom). Tuy cùng một nhóm, nhưng đặc tính mỗi thuốc có những điểm khác nhau. Ví dụ như triazolam (Halcion) thường tốt hơn trong việc dỗ giấc ngủ, ít gây sật sừ vào ban ngày hơn, trong khi temazepam (Restoril) lại tốt hơn trong việc giữ (duy trì) giấc ngủ.
Các bệnh khác có liên quan cũng là yếu tố quan trọng trong việc cân nhắc chọn thuốc của bác sĩ.
Ba thuốc không phải là benzodiazepines thường dùng ở Mỹ để chuyên trị mất ngủ là zolpidem (Ambien và Ambien CR, loại CR tức là loại mà thuốc được thải ra từ từ hơn, có thể tốt hơn trong việc duy trì giấc ngủ, nhưng lại có thể có nguy cơ cao hơn gây ra mất ngủ trở lại khi ngưng thuốc), zaleplon (Sonata), và eszopiclone (Lunesta). Các thuốc này tương đối mới hơn và do đó mắc hơn nhiều. Nói chung các thuốc này có thời gian thải ra khỏi cơ thể nhanh hơn nhóm benzodiazepines, có tác dụng nhanh hơn, ít gây khó chịu sau khi thức dậy và ít tác dụng phụ (chủ yếu vì được thải ra khỏi cơ thể nhanh) hơn.
Việc chọn lựa thuốc ngủ, ngoài việc tránh các chống chỉ định và các tác dụng phụ, thường (và nên) được bác sĩ quyết định dựa vào thời gian cần thiết để thuốc được thải ra khỏi cơ thể: Các loại tác dụng nhanh, và được thải ra nhanh thường được coi là tốt hơn trong việc trị mất ngủ vì chúng ít gây ra sật sừ, ngật ngừ sau khi thức dậy sáng hôm sau hơn. Một số thuốc thường dùng trong nhóm này là temazepam (Restoril), triazolam (Halcion), estazolam (Prosom), zolpidem (Ambien), zaleplon (Sonata).
Một cách rất giản lược, các thuốc nhóm benzodiazepines thường được cho là dễ gây ra nghiện, lờn thuốc và gây ra lạm dụng hơn.
Tuy nhiên, một số nghiên cứu gần đây cũng cho thấy là tỷ lệ lạm dụng, lờn, nghiện thuốc ngủ, cũng như bị mất ngủ trở lại sau khi ngưng thuốc, có vẻ đã hơi bị phóng đại.
Việc ngưng sử dụng thuốc càng sớm càng tốt nếu không còn cần thiết, cũng là một điều cần chú ý.
Cách tốt nhất để đạt được điều này, nhất là với các thuốc thuộc nhóm benzodiazepines, là giảm thuốc một cách từ từ, kết hợp với phương pháp trị liệu hành vi và nhận thức (cognitive behavioral therapy). Phương pháp này giúp bệnh nhân nhận diện các cảm giác hay hành vi làm họ mất ngủ (ví dụ như lo lắng, sợ hãi cái gì đó, chạy lên chạy xuống coi tắt bếp chưa, khóa cửa chưa, làm xong nhiệm vụ hôm nay hay chưa…), và thay thế chúng bằng các suy nghĩ, cảm giác giúp họ dễ ngủ và ngủ ngon hơn.
Nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng việc kết hợp phương pháp này cũng như các phương pháp không dùng thuốc khác, đã làm tăng tỷ lệ thành công trong việc trị mất ngủ cũng như ngưng thuốc ngủ sớm, lên rất cao.
Trong số các loại thuốc cần toa bác sĩ, một số thuốc dùng trị trầm cảm có tác dụng (phụ) làm buồn ngủ, như amitriptyline (Elavil), trazodone (Desyrel), có vẻ như cũng thường được dùng để trị mất ngủ. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy rằng, các thuốc này chỉ có hiệu quả cao khi dùng ở các bệnh nhân vừa bị mất ngủ vừa bị trầm cảm.
Nếu chỉ bị mất ngủ đơn thuần mà không bị trầm cảm (nặng hay nhẹ), thì các thuốc này không thực sự tốt hơn các giả dược (placebo) trong việc trị chứng mất ngủ không có liên quan đến trầm cảm. Và các thuốc này không được FDA chính thức chuẩn thuận trong việc dùng trị mất ngủ đơn thuần. [qd]
Thân mến
(714) 531-7930, [email protected]
Mục này chỉ nhằm giải đáp các thắc mắc về sức khỏe có tính cách tổng quát. Với các vấn đề cụ thể, chi tiết của từng bệnh nhân, xin liên lạc với bác sĩ để được thăm khám trực tiếp.
Nhiều thông tin thiết thực và bổ ích khác về sức khỏe cũng được phát trên “Radio Chuyện Sáng Chủ Nhật” ở vùng Orange County, California, vào mỗi sáng Chủ Nhật từ 6 giờ đến 9 giờ, trong chương trình “Câu Chuyện Sức Khỏe Sáng Chủ Nhật.” Nhiều thông tin sức khỏe bổ ích khác cũng có thể tìm thấy trên các website www.nguyentranhoang.com và www.radiochuyensangchunhat.com.
