Bác Sĩ Đặng Trần Hào tốt nghiệp bác sĩ y khoa Đông Phương tại Samra University, Los Angeles, năm 1987, và được mời tham dự hội đồng State Board về Châm Cứu và Đông Dược. Mục này giúp cho ai muốn tìm hiểu về Đông Dược và muốn góp ý cho kho tàng Đông Dược phong phú hơn để phục vụ bệnh nhân. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 714-0564 office và (714) 553-6183 cell.
Bác Sĩ Đặng Trần Hào
Đối với Đông y khí huyết rất mật thiết với nhau. Tuy nhiên Đông y coi trọng khí hơn huyết, vì xưa trong trường hợp xuất huyết nhiều, thầy thuốc chỉ dùng một vị thuốc là sâm thêm vào với thuốc bổ huyết mà cứu được. Nếu chỉ dùng những vị bổ huyết không như thục địa, xuyên khung, đương qui… thì khó mà cứu được nếu không có sâm hoa kỳ để bổ khí dẫn huyết di chuyển. Do đó Đông Y bảo thuốc bổ khí sinh ra huyết, chứ thuốc bổ huyết không có lý giúp cho khí, hoặc không thể cứu vãn một cách hữu hiệu đối với bệnh nhân xuất huyết nhiều.
Theo Cảnh Nhạc, thuốc bổ khí phải có huyết dược mới giúp cho khí, thuốc bổ huyết phải có khí dược mới giúp cho huyết. Bổ khí phải có huyết dược như bài “Bổ Trung Ích Khí” như đương qui… Bổ huyết phải có khí dược như bài “Bát Trân” giảm thiểu bạch truật, bạch linh.
Lời phát biểu của Cảnh Nhạc rõ ràng là khí và huyết có tương quan với nhau.
Ta có thể lấy bài Bổ Trung Ích Khí dưới đây để lý giải theo dược tính và theo những kinh nghiệm của lương y nổi tiếng như Cảnh Nhạc và Hải Thượng Lãn Ông như sau:
Bổ Trung Ích Khí Thang
Sâm Hoa Kỳ 9 gram
Bạch linh 6 gram
Bạch truật sao 9 gram
Chích thảo 3 gram
Đương qui 6 gram
Chích hoàng kỳ 9 gram
Thăng ma 3 gram
Sài hồ 3 gram
Trần bì 3 gram
Sinh khương 9 gram
Đại táo 1 trái
Sâm, Kỳ, Truật để bổ khí, đương qui bổ huyết mới giúp cho huyết thì thuốc bổ khí mới có hiệu lực. Trần bì thông khí, thuốc bổ khí thường có trần bì.
Sài hồ và thăng ma để thăng khí trung tiêu trị trĩ lòi chê hay quí bà bị sa tử cung.
Ta có thể dùng bài này gia giảm để chữa bệnh thiếu máu hay xuất huyết trầm trọng, hay sa tử cung có thể đưa tới sẩy thai…
Nhưng tại sao sâm là vị thuốc đại bổ nguyên khí mà cứu khỏi bệnh xuất huyết trầm trọng, trong khi hoàng kỳ, bạch truật cũng bổ khí mà không dùng được cho bệnh nhân nói trên, là tại sao?
Hải Thượng Lãn Ông bảo: “Vì sâm mặc dầu bổ khí nhưng có chất nhuận nên sinh ra huyết, còn bạch truật bổ khí nhưng quá khô ráo không thể sinh ra huyết nên không dùng được. Đôi khi chúng ta dùng bạch truật để bổ khí cho bệnh nhân quá nhiều làm bệnh nhân cảm thấy nhức đầu như thửa ruộng khô nước bị nứt nẻ vậy.”
Trong trường hợp xuất huyết khẩn cấp, sâm có tác dụng cầm máu bằng cách tăng cường khí lực, để tăng cường cho cơ làm cơ bắp co thắt lại, máu ngưng chảy, đồng thời giúp cho tủy sống sinh huyết…
Thục địa đại bổ huyết, tại sao không dùng được trong trường hợp xuất huyết cấp tính? Vì vị thuốc bổ huyết không giúp cho khí mà chỉ có khí mới sinh ra huyết.
Bạch truật và hoàng kỳ là hai vị thuốc bổ trong bài “Bổ Trung Ích Khí” nhưng được dùng để thăng dương. Những người bị trĩ lòi chê, bị thiếu khí, thở hụt hơi, hoặc những bà sẩy thai đều dùng được bài này rất có hiệu nghiệm.
Trong trường hợp trục thai là vì dây chằng của tử cung bị nhão, tính cường cơ giảm thiểu, dùng bài “Bổ Trung Ích Khí” gia giảm chỉ vài tiếng đống hồ sau là bào thai sẽ thăng lên. Như vậy bài “Bổ Trung Ích Khí” đã làm tăng tính cường cơ của dây chằng, cho nên dây chằng co lại và tử cung được nâng lên cao.
Như vậy tại sao không lợi dụng tính cường cơ của bài “Bổ Trung Ích Khí” để chữa bệnh thoát huyết? Vì rằng huyết thoát là huyết đang chảy ra. Đương qui bổ huyết, nhưng hoạt huyết làm huyết ra thêm, nên không thể dùng. Nhưng có thể dùng qui vĩ vừa bổ huyết vừa cầm huyết. Còn bạch truật quá khô ráo nên cũng không dùng được.
Thục địa đại bổ tinh huyết, nhưng không thể dùng trong trường hợp thoát huyết cấp tính. Còn đương qui là vị thoát huyết lại càng không dùng được. Thục địa và đương qui có thể bổ huyết, nhưng không thể cầm huyết.
Riêng trong trường hợp tương quan giữa khí và huyết như Cảnh Nhạc đã nói: “Bổ khí phải có huyết dược mới giúp cho khí, bổ huyết phải có khí dược mới giúp cho huyết” không còn nghi ngờ gì nữa, khí phải nhờ huyết mang thức ăn và dưỡng khí tới tế bào, mới có thể tạo thành năng lượng là khí. Huyết phải nhờ khí huyết mới lưu thông trong cơ thể, nhờ khí mà các tế bào, kể cả tế bào máu mới chu toàn nhiệm vụ chuyển hóa. Tắc động giữa khí và huyết là tác động hỗ tương, không bên nào hơn bên nào, khí huyết đều quan trọng như nhau.
Viết đến đây, tôi nhớ lại người bạn thân cùng khóa Võ Khoa Thủ Đức, sau ngày lịch sử qua trang, bạn tôi bị xuất huyết cấp tính bao tử, vì là thành phần Mỹ Ngụy do cộng sản đặt ra, xã hội không còn tính nhân bản theo như văn hóa truyền thống. Họ không tiếp máu cho bạn tôi và cũng không gặp thầy thuốc thông hiểu về thuốc Bắc cho thuốc, nên đã qua đời vào giai đoạn đó. Rất tiếc lúc đó tôi chưa phải là thầy thuốc nên chỉ ứa nước mắt tiễn bạn về với đất trời! [hp]
