Những vần thơ đối thoại trong vở hát ‘Ðiên Trong Thời Loạn’


Ngành Mai

Vào những năm đầu của thập niên 1940 soạn giả Huỳnh Thủ Trung tức nghệ sĩ Tư chơi đã cho ra đời vở hát mà các nhân vật trong kịch bản đã đối thoại bằng những vần thơ rơi đúng vào tình huống của kịch.

Thật vậy, ngoài những bản ca cổ nhạc như Mẫu Tầm Tử, Kim Tiền Huế, Vọng Cổ,… khi ca dứt bản thì các nhân vật đối thoại với những vần thơ đã tạo nên nét độc đáo trong vở kịch, mà trong lịch sử cải lương chưa từng thấy bao giờ.


Hình bìa cuốn bài ca tuồng cải lương Ðiên Trong Thời Loạn phát hành năm 1951. (Hình: Ngành Mai sưu tập)

Ý nghĩa vở tuồng Ðiên Trong Thời Loạn là đề cao bổn phận người trai trong thời loạn lạc, là vở hát xã hội với bối cảnh trong thời chiến, nhưng không đưa cảnh chiến tranh có máy bay, xe tăng lên sân khấu như tuồng Ðoàn Chim Sắt, Mộng Hòa Bình, Nợ Núi Sông của gánh Hoa Sen, Bảy Cao, mà chỉ có tiếng súng từ xa vọng lại, và đề cập đến cảnh đau khổ vì chiến tranh.

Ông Dìn và ông Tư là hai ông già có con trai nhập ngũ theo tiếng gọi của núi sông. Con ông Dìn mất ngoài mặt trận, còn con của ông Tư thì tàn phế cụt mất một chân, sau đó trở về nhà gặp cha ở đoạn cuối vở hát Ðiên Trong Thời Loạn.

Màn đầu, hai ông bạn già ngồi uống rượu để giải sầu, và đã đối thoại qua những vần thơ sau đây:

Ông Dìn:
Tửu bất nhứt túy thi bách thiên,
Trường an thi thượng, tửu gia niên,
Thiên tử hò lai bất thượng thuyền.
Tự xưng thần thị tửu trung tiên.
(nghe cười)

Ông Tư: (lẩn thẩn ngoài đường)
Ðời ai có biết ai là ai,
Hễ thấy thằng say nói nó say,
Say tỉnh tỉnh say ai rõ đặng,
Ðáo đầu thế sự mới là hay.

Ông Dìn: (lắng nghe biết tiếng bạn, bước ra)
Hèn lâu mới gặp bạn thâm giao,
Sung sướng cho tôi kể biết bao,
Thành thật xin mời vào trại lá.
Hàng ôn ta sẽ tỏ tình nhau.
(ha, ha, ha, đồng cười)

Ông Tư:
Xa vắng nhau lâu mới gặp nhau,
Lòng tôi hân hạnh biết ngần nào,
Bắt tay mừng mặt chào nhau trước,
Sau sẽ tỏ tình bạn cố giao.

Ông Dìn:
Sực nhớ năm xưa anh cũng say.
Ngày nay vừa tái ngộ anh đây,
Thì anh cũng vẫn như năm trước,
Hồi ấy say bây giờ cũng say.
(ha, ha, cười)

Ông Tư:
Ðời tôi cần phải rượu say luôn,
Say để lãng quên mọi nỗi buồn,
Ai tỉnh với đời thì cứ tỉnh,
Phần tôi, tôi phải rượu say luôn.

Ông Dìn:
Anh say tôi lại tỉnh gì đâu?
Anh khổ thì tôi cũng bị sầu!
Thế sự chúng ta đồng cảnh ngộ,
Anh say tôi lại tỉnh gì đâu?

Ông Tư:
Nào rượu đâu đem lại một bầu.
Hai ta đồng uống để tiêu sầu,
Sầu vì thế sự thường thay đổi,
Say ở lòng người quá hiểm sâu.

Ông Dìn:
Nầy ly rượu để giải cơn sầu.
Sầu đó, sầu đây hay ở đâu,
Ta cố lãng quên, quên mất hết,
Cạn ly rượu để giải cơn sầu.
(có tiếng chép, uống rượu)

Ông Dìn:
Ta vắng xa nhau kể cũng lâu,
Việc đời thay đổi dẫu ra sao,
Thường tình thế sự không cần biết.
Muốn biết hiện nay anh ở đâu?

Ông Tư:
Ðâu biết ăn đâu với ở đâu,
Cánh chim uể oải giữa trời sầu,
Mong về tổ cũ về không đặng,
Ðâu biết ăn đâu với ở đâu.

Ông Dìn:
Thì cứ ăn đây với ở đây,
Ðôi ta tình bạn đã lâu ngày,
Một khi bạn đã không nhà ở,
Thì cứ ăn đây với ở đây.

Ông Tư:
Anh bảo tôi về ở với anh,
Tôi đâu dám phụ tấm lòng thành,
Nhưng tôi đã khổ anh cùng khổ,
Tôi nỡ lòng nào bận rộn anh.

Ông Dìn:
Còn ngại ngần chi chuyện ấy anh,
Chia nhau hột muối mới là tình,
Lòng tôi anh vẫn đà từng biết,
Còn ngại ngần chi chuyện ấy anh.

Ðọc qua những vần thơ đối thoại trên đây, người ta nói rằng phải chăng soạn giả là một nhà thơ… nghiện rượu. Soạn giả Huỳnh Thủ Trung viết kịch bản này vào thập niên 1940, từ thời xa xưa ấy tuồng nhiều lần hát trên sân khấu hay ít chẳng rõ, nhưng đến năm 1951 thì tuồng được vô dĩa hát Kim Khánh (trọn bộ năm dĩa), và cuốn bài ca thì Nha Thông Tin Nam Việt cấp phép cho in ấn phát hành.

Huỳnh Thủ Trung là một nhà Nho học lẫn Tây học, ông từng dịch những kịch bản Pháp văn, Hán văn sang lời Việt trình diễn trên sân khấu cải lương thời thập niên 1930. Ngoài ra ông cũng là một nhạc sĩ đờn kìm với ngón đờn độc đáo như chim kêu, và từng là bầu gánh của nhiều gánh hát lớn.

Nghệ sĩ Tư Chơi, tức soạn giả Huỳnh Thủ Trung, là người chồng đầu tiên của Má Bảy Phùng Há. Nhưng về sau không biết do đâu mà ông trở thành đệ tử lưu linh hạng nặng, nhậu say như hũ chìm, ngày nầy qua tháng nọ suốt năm chẳng bữa nào mà không nhậu. Lúc bấy giờ nhiều người đã nói, trung bình mỗi ngày ông ngủ chỉ bốn tiếng đồng hồ thôi, 20 tiếng còn lại là say với ngà ngà.

Cuộc tình của Má Bảy Phùng Há với nghệ sĩ Tư Chơi, kết quả bà hạ sinh một người con gái: Cô Bửu Chánh, người con gái duy nhứt của Má Bảy. Cô Bửu Chánh mất giữa thập niên 1950.


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Cuối tuần xem gì, nghe gì ở Little Saigon?

Cuối tuần, đến 24 Tháng Ba, ngoài chương trình ca nhạc, khán giả Little Saigon sẽ xem phim kinh dị “Us,” “Hotel Mumbai,” và “Sunset.”

‘Bill and Ted 3’ sẽ trở lại màn ảnh sau 28 năm vắng bóng

Sau 28 năm vắng bóng trên màn ảnh, dòng phim “Bill and Ted” sẽ trở lại với phần ba vào năm 2020, với hai tài tử Alex Winter và Keanu Reeves.

Joaquin Phoenix đóng Chúa Giê-su trong ‘Mary Magdalene’

Bộ phim Kinh Thánh “Mary Magdalene” có tài tử Joaquin Phoenix sẽ đóng vai Chúa Giê-su sẽ khởi chiếu vào Tháng Tư năm nay.

Nhớ ‘vua nhạc trẻ’ Trường Kỳ

Buổi tưởng niệm 10 năm ngày nhà báo Trường Kỳ qua đời được quá nhiều người tham dự. Nhiều đến nỗi không còn ghế ngồi, không còn chỗ đứng...

Sau khi bị đuổi, James Gunn bất ngờ được mời lại ‘Guadian of the Galaxy 3’

James Gunn bất ngờ được mời quay lại ghế đạo diễn cho phần ba của phim “Guardians of the Galaxy,” hay tiếng Việt gọi là “Vệ Binh Dải Ngân Hà.”

Tim Burton nhận giải thưởng thành tựu David di Donatello Award

Đạo diễn Tim Burton, người được biết đến với phong cách làm phim ma mị, thần thoại, sẽ đến Ý để nhận giải thưởng David di Denatello Award.

Cuối tuần xem gì, nghe gì ở Little Saigon?

Cuối tuần này, đến ngày 17 Tháng Ba, khán giả Little Saigon sẽ xem phim phiêu lưu “Five Feet Apart,” “Wonder Park,” “Captive State.”

Denzel Washington đóng vai chính phim hình sự ‘Little Things’

Tài tử người Mỹ gốc Phi Châu Denzel Washington sẽ đóng vai chính trong phim hình sự “Little Things” của hãng Warner Bros.

‘Forrest Gump’ sẽ thành phim Ấn Độ của Bollywood

Bộ phim bất hủ “Forrest Gump” của năm 1994 sẽ có phiên bản phim Ấn Độ do Bollywood sản xuất.

8 bộ phim siêu anh hùng hấp dẫn trong năm 2019

Năm nay, ba hãng phim lớn Marvel, DC Comics và Century Fox tiếp tục cho ra đời các phim hấp dẫn, cùng với kịch bản và nhiều nhân vật mới...