Ngành Mai
Nữ nghệ sĩ Hồng Nga, cô đào bước lên sân khấu từ năm 20 tuổi, và chỉ chuyên đóng vai “đào mụ,” tức là những vai làm mẹ, hay bà già. Hồng Nga chia đào cải lương ra làm sáu loại, và cũng tự cho mình là “loại thứ hai.”
Hồng Nga thường nói rằng tôi luôn luôn tự nhủ với lòng mình: “Trời sinh ra Tây Thi, Trời cũng sinh ra Chung Vô Diệm. Ðể theo nghề hát, xấu cũng được nhưng phải có duyên sân khấu.”
Nữ nghệ sĩ Hồng Nga. (Hình: Bộ sưu tập của Ngành Mai)
Nghề diễn viên cũng có đủ hạng người, và theo như Hồng Nga thì có sáu loại đào hát cải lương:
Loại thứ nhất, vừa xấu người vừa xấu duyên, xấu diễn. Loại này chỉ biết vác cờ trên sân khấu.
Loại thứ hai, xấu người nhưng diễn đẹp, ca hay, có duyên sân khấu. Loại này nếu biết đi đúng đường sẽ thành danh ở đời.
Loại thứ ba, đẹp người, nhưng vô duyên, diễn dở. Loại này nếu đứng được sân khấu cũng nhờ ăn may.
Loại thứ tư, đẹp người ca hơi khá, nhưng mang bộ mặt cây (mặt trơ, vô cảm). Loại này người ta coi riết cũng chán.
Loại thứ năm, ca hay, diễn giỏi, sắc vóc trung bình. Loại này chiếm đa số những nghệ sĩ thành danh.
Loại thứ sáu, thanh sắc, ca, diễn toàn bích. Loại này rất hiếm, tựa như bao nhiêu năm cải lương mới có một Thanh Nga.
“Tôi chẳng cần giả vờ khiêm tốn, cũng chẳng tự cao để tự xếp mình vào loại thứ hai. Người ta nói ‘Ngọc Giàu xấu thấy mồ, nhưng diễn một hồi thấy chị hết xấu.’ Ðiều đó đúng!”
Cha mẹ của Hồng Nga là người Bắc, nhưng cô thì sinh ra ở Sài Gòn. Cha mẹ đều là dân phu cạo mủ cao su. Lúc nhỏ nhà nghèo, Hồng Nga đi gánh nước mướn ở Ða Kao.
Cô nói: “Tôi không mang dòng máu cải lương – như người ta thường nói – cải lương thấm vào trong máu huyết dân miền Nam. Hồi tôi còn bé, ở nhà bên cạnh có cái radio. Họ mở nhạc cải lương ong óng suốt ngày. Cái kiểu mở đài hết cỡ của ông chủ nhà bên cạnh, nếu như bây giờ chắc là tôi chửi lộn tối ngày. Nhưng vào thời đó, tôi hết sức cám ơn ông, vì nhờ nó mà tôi mới biết và thích cải lương. Tôi mê nhứt là bài ‘Cô Bán Ðèn Hoa Giấy’ do cô Thanh Hương ca. Những lúc rảnh rỗi, tôi thường chạy ra ngoài rào, vểnh tai nghe rồi ca theo. Học ca như vậy đó.”
Hồng Nga có thời gian lâu dài (12 năm) hát ở đoàn Dạ Lý Hương, và đến 1975 thì do tình hình thời cuộc phải nghỉ hát hơn nửa năm.
Hồng Nga tâm sự: “Phải nói là sau 30 Tháng Tư, 1975, toàn giới nghệ sĩ đều bỡ ngỡ trước cuộc sống mới. Chẳng ai biết cuộc đời mình rồi đây sẽ ra sao. Tôi vốn dốt nát, lại chẳng mấy quan tâm đến chính trị, tôi chỉ nghĩ sao hồi đó lãnh lương nhiều quá, còn giờ thì ít quá… Tôi cũng phải nói thiệt là không có nghề nào kiếm tiền sướng bằng nghề đi hát.”
Hồng Nga kể tiếp: “Cuối năm 1975 nghe người ta kêu mình đi hát cho đoàn Sài Gòn 2 thiệt là mừng muốn chết. Sài Gòn 2 lúc đó gồm Lệ Thủy, Diệp Lang, Phương Quang, Thanh Tuấn, Thanh Ðiền, Thanh Kim Huệ… toàn là dân thứ dữ cả. Vậy mà khi dựng tuồng đầu tiên là tuồng ‘Lỡ Bước Sang Ngang’ ai cũng sợ là chẳng có người coi. Rồi đến khi tuồng ra mắt, khán giả coi đông qua, bọn chúng tôi vui không sao kể xiết. Sài Gòn 2 trả cho tôi 6 đồng một suất hát, thôi cũng gọi là đủ dưa muối nuôi con… lúc đó tôi chỉ nghĩ đơn giản, vậy là không chết, còn được đi hát là sướng lắm rồi!”
“Thời kỳ này kinh tế rất khó khăn, phải ăn độn bo bo, củ mì. Thấy gia đình nheo nhóc quá, tôi mới lên xin với ông trưởng đoàn cho được tăng lương 1 đồng (cộng chung 10 đồng một suất hát). Nào ngờ tôi bị trả lời rất phũ phàng, đại khái là ‘Cô muốn nghỉ hả? Muốn nghỉ tôi cho nghỉ ngay ngày mai…,’” Hồng Nga tiếp.
Cô kể thêm: “Tháng Năm, 1979 tôi được ra hát ở Hà Nội. Lần đầu tiên tôi trở về quê quán gốc gác của mình, nhưng chẳng ai biết mình, và mình cũng chẳng biết ai. Tôi chỉ hỏi thăm sơ sơ và người ta cũng giới thiệu sơ sơ với tôi là tỉnh Hà Bắc là ở chỗ ấy, chỗ nọ. Ở Hà Nội cái gì cũng lạ, tôi ngủ không được, nói đến chuyện hát là thấy run vì chẳng biết khán giả ngoài đây ra sao? Họ có thích nghe vọng cổ không? Rồi cái đêm tôi bước ra hát. Cha mẹ ơi! Khán giả kỳ quá, cả rạp hát cứ im phăng phắc, đến khi tôi diễn, cầm ly nước đổ xuống đất là dưới khán giả vỗ tay cái rần. Phản ứng của khán giả làm tôi mừng muốn khóc.”
