WASHINGTON, DC (NV) – Không giống như những nền dân chủ khác, các nhà lập quốc Mỹ không thành lập cơ quan kiểm phiếu toàn quốc, mỗi tiểu bang có cách kiểm khác nhau. Do đó trong mỗi đêm bầu cử, hãng thông tấn Associated Press (AP), theo truyền thống, là cơ quan theo dõi việc kiểm định hàng triệu lá phiếu của các tiểu bang, và từ đó xác định ứng cử viên nào giành chiến thắng.
Họ khởi sự làm điều này kể từ năm 1848, cách nay đã 174 năm, qua việc loan báo cho dân chúng cả nước Mỹ biết rằng ông Zachary Taylor trở thành tổng thống, theo bản tin của hãng thông tấn AP hôm Thứ Sáu, 28 Tháng Mười.
Tại sao hãng thông tấn AP làm việc này?
Nói một cách giản dị, AP khởi sự làm việc này vì không ai muốn phải chờ đợi nhiều tuần để biết kết quả các cuộc bầu cử. Các nhà lập quốc Mỹ thành lập Đại Cử Tri Đoàn, là một chuỗi các cuộc bầu cử ở từng tiểu bang để chọn ra tổng thống, cũng như trao quyền cho từng tiểu bang tự tổ chức quá trình bầu cử. Tuy nhiên những nhà lập quốc đã không thành lập một tổ chức tập trung để kiểm phiếu của mỗi người dân.
Thay vào đó, mỗi tiểu bang có quy tắc, luật và thủ tục bỏ phiếu riêng của mình, bao gồm thời gian kết thúc bầu cử. Điều đó có nghĩa là các cuộc kiểm phiếu sẽ không diễn ra đồng thời trên toàn quốc.
Ông Rick Edmonds, nhà phân tích kinh doanh truyền thông tại Poynter Institute for Media Studies, nói rằng vì nước Mỹ có 50 tiểu bang, đương tương với 50 quy trình bầu cử. Do đó để tập hợp tất cả một lần, thì đó là một công việc đòi hỏi nhiều sức lực, đặc biệt nếu muốn có được báo cáo kịp thời.
Các hãng thông tấn bắt đầu tự kiểm đếm phiếu bầu, trong đó có AP. Họ thu thập thống kê các phiếu bầu từ những khu vực xa xôi nhất trong cuộc bầu cử năm 1848, được chuyển đi do các bưu tín viên cỡi ngựa. Quy trình này dần được cải tiến khi kỹ thuật có bước phát triển. Khi đó AP dần dần chuyển quá trình nhận dữ kiện bầu cử qua máy viễn tín tới trung tâm tập trung ở khu vực miền Đông nước Mỹ.
Trước đây, ngay cả trong những đợt tổng tuyển cử, thì các tiểu bang vẫn bỏ phiếu trong những ngày khác nhau. Sau này khi kỹ thuật phát triển, cho phép con người biết được nơi khác đang bỏ phiếu như thế nào, thì mới có sự ra đời của Ngày Bầu Cử duy nhất.
Các cơ quan truyền thông của Mỹ cũng bắt đầu các phân tích của riêng mình trong cuộc chạy đua tổng thống năm 1960 giữa ông Richard Nixon và ông John F. Kennedy. Họ kiểm tra dữ liệu và công bố người thắng cuộc ở một tiểu bang trong cùng một thời điểm.
Hiện tại AP đang sử dụng một mạng lưới gồm hàng ngàn cộng tác viên thống kê và nhân viên các trung tâm bỏ phiếu. Những người này có nhiệm vụ lấy nguồn cấp dữ liệu, rà soát các trang mạng chính thức của tiểu bang để lấy dữ liệu rồi dùng máy móc cộng các phiếu bầu trên khắp đất nước.
Hiện tại Mỹ cũng có một tổ chức bầu cử quốc gia tên là Ủy Ban Bầu Cử Liên Bang (FEC). Cơ quan này có nhiệm vụ thực hiện một số khía cạnh của bầu cử liên bang, chẳng hạn quản trị và thực thi các luật tài chánh liên bang. Tuy nhiên FEC không có quyền giám sát kết quả bầu cử, các luật liên quan hoặc kiểm phiếu.
Liệu có vấn đề nào sai lầm xảy ra không?
Câu trả lời là có. Năm 1948, tờ Chicago Daily Tribune chạy tít lớn “Ông Dewey đánh bại ông Truman” trên trang nhất trong số báo sớm, khiến tình hình có vẻ như ông Thomas Dewey đang thắng thế. Tuy nhiên trên thực tế Tổng Thống Harry S. Truman mới là người chiến thắng, ngược hẳn với dự đoán của các nhà thăm dò dư luận.
Năm 2000, các đài truyền hình lớn và AP công bố người thắng cuộc ở Florida là ông Al Gore, ứng cử viên đảng Dân Chủ, phần lớn dựa vào việc bỏ phiếu trong Ngày Bầu Cử. Thế nhưng khi kiểm phiếu, mọi chuyện lại đi ngược chiều. Trong khi đó những đài truyền hình thông báo ông George W. Bush, ứng cử viên đảng Cộng Hòa, thắng cuộc sau đó cũng phải rút lại thông tin này, khi tình hình trở nên ngang ngửa.
Lúc này AP không đưa ra lời công bố thứ hai, bởi vì kết quả giữa hai bên quá sít sao. Hơn một tháng sau, Tối Cao Pháp Viện ra phán quyết dừng cuộc kiểm phiếu và công bố chiến thắng cho ông Bush.
Ông Stephen Ohlemacher, biên tập viên bầu cử của AP, chia sẻ rằng đợt đó tình hình rất căng thẳng. Theo ông, đôi khi điều khó nhất chính là không thực hiện việc công bố.
Hai thập niên sau, quy trình thống kê phiếu của AP ngày càng phát triển. Đến năm 2020, AP chính xác đến 99.9% trong tất cả đợt công bố kết quả bầu cử, cũng như luôn công bố đúng người thắng cuộc trong các cuộc đua tổng thống và Quốc Hội ở mỗi tiểu bang.
Có ai muốn thay đổi điều này không?
Có nhiều lời chỉ trích xuất hiện sau cuộc đua căng thẳng năm 2020, trong đó cựu Tổng Thống Donald Trump và các đồng minh ở một số tiểu bang nghi ngờ kết quả kiểm phiếu.
Sau khi AP và các cơ quan truyền thông lớn công bố chiến thắng cho Tổng Thống Joe Biden, ông Trump đăng Twitter rằng: “Kể từ khi nào mà bọn truyền thông dỏm (Lamestream Media) có quyền công bố ai là tổng thống tới của Mỹ?”
Cùng một lập luận với những lời tuyên bố gian lận phiếu bầu, Luật Sư Rudy Giuliani của ông Trump nói rằng truyền thông không có vai trò chính thức trong việc quyết định ai sẽ trở thành tổng thống Mỹ.
Điều này không sai, thế nhưng dường như không có bất kỳ hành động đáng kể nào để thay đổi hệ thống này. Vì người dân Mỹ vẫn giữ thói quen muốn biết tin tức, dù chỉ là tin tức sơ khởi.
Vẫn có những quy trình chính thức sau khi công bố
Nước Mỹ từ lâu nay vẫn có các quy trình kiểm phiếu phải được tiến hành, và nhiều khi cả các cuộc tranh tụng, bất kể ai là người được truyền thông “gọi tên” là kẻ chiến thắng.
Người chiến thắng có thể được hoặc không được công bố, nhưng việc bầu cử sẽ kết thúc vào Ngày Bầu Cử. Khi đó giới chức địa phương sẽ phải đếm và xác định kết quả thông qua quy trình kiểm tra và chứng nhận. Nghĩa là việc “gọi tên” chỉ là tạm thời cho tới khi nào có kết quả chính thức từ các cơ quan chính quyền.
Điều đó cũng có nghĩa là việc gọi tên người chiến thắng có thể được thực hiện trước khi kết quả chính thức được đưa ra. Tuy nhiên AP chỉ tuyên bố người chiến thắng sau khi phòng phiếu tại địa phương đóng cửa, và khi chắc chắn rằng ứng viên đang dẫn đầu không thể bị các ứng viên khác trong cuộc đua đuổi kịp. (V.Giang) [qd]
