WASHINGTON, DC (NV) – Tổng Thống Donald Trump hôm Thứ Sáu, 3 Tháng Bảy, ân xá 11 người, gồm một cựu đối tác làm ăn của nhà vận động hành lang Jack Abramoff và chín người bị kết tội liên quan đến việc vô hiệu hóa hệ thống kiểm soát khí thải xe cộ, trong một hành động cho thấy quyền ân xá của tổng thống đang tiếp tục được ông sử dụng như một công cụ chính trị hơn là một cơ chế sửa sai tư pháp.
Theo AP, Tòa Bạch Ốc nói nhóm chín người này bị truy tố vì giúp người khác qua mặt hệ thống kiểm soát khí thải, nhưng ông Trump lại mô tả họ trên Truth Social là những người bị chính quyền Biden “bức hại” chỉ vì “sửa xe.”
Cách Tổng Thống Trump công bố ân xá cũng mang màu sắc biểu diễn chính trị rất rõ. Ông viết rằng đây là “vinh dự lớn” khi ký lệnh ân xá cho sáu người bị chính quyền Biden bức hại, rồi tuyên bố bằng chữ in hoa: “TÔI ĐANG THẢ TẤT CẢ HỌ, NGAY BÂY GIỜ!” Nhưng theo danh sách Tòa Bạch Ốc cung cấp sau đó, không phải chỉ có sáu người, mà tổng cộng 11 người được ân xá, trong đó chín người liên quan đến vi phạm Clean Air Act, tức luật không khí sạch, bằng cách vô hiệu hóa hệ thống theo dõi khí thải hoặc bán thiết bị giúp xe qua mặt các hệ thống này.
Đây không phải chuyện “sửa xe” thông thường như ông chủ Mar-a-Lago mô tả. Việc vô hiệu hóa hệ thống kiểm soát khí thải có thể giúp xe mạnh hơn hoặc tránh chi phí sửa chữa, nhưng đồng thời làm tăng ô nhiễm không khí, gây hại cho sức khỏe cộng đồng, và phá vỡ hệ thống luật môi trường mà cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp phải tuân thủ. Reuters cũng ghi nhận phần lớn 11 người được ân xá lần này bị kết tội vi phạm Clean Air Act bằng cách chỉnh sửa hoặc vô hiệu hóa bộ phận kiểm soát khí thải trên xe tải.
Hành động này diễn ra chỉ vài ngày sau khi ông Trump ký một bản ghi nhớ yêu cầu Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường (EPA), công nhận quyền của người Mỹ được sửa xe theo ý họ. Bản ghi nhớ đó cũng nhằm hạn chế vai trò của tiểu bang California trong việc đánh giá các bộ phận hậu mãi có ảnh hưởng đến khí thải xe cộ.
Tòa Bạch Ốc mô tả các lệnh ân xá này là cách Tổng Thống Trump “giải thoát người tiêu dùng khỏi gánh nặng quy định.” Nhưng trên thực tế, cách diễn giải đó biến luật bảo vệ không khí sạch thành một thứ phiền toái chính trị, trong khi người phải chịu hậu quả cuối cùng là cộng đồng hít thở không khí ô nhiễm.
Ngoài nhóm vi phạm khí thải, ông Trump còn ân xá tội phạm Adam Kidan, cựu đối tác kinh doanh của Jack Abramoff (một cựu nhà vận động hành lang quyền lực ở Washington DC, nổi tiếng vì bê bối tham nhũng chính trị đầu thập niên 2000, nhận tội năm 2006). Ông Kidan nhận tội năm 2005 trong hồ sơ gian lận và âm mưu liên quan đến việc mua một đội tàu đánh bạc, rồi năm 2006 bị kết án gần sáu năm tù. Hồ sơ này là một phần trong cuộc điều tra lớn hơn về bê bối vận động hành lang đầu thập niên 2000 liên quan đến Abramoff, Capitol Hill, Bộ Nội Vụ và một số nhân vật trong chính quyền Tổng Thống George W. Bush.
Chi tiết đáng chú ý là sau khi ra tù, ông Kidan tái xây dựng sự nghiệp trong ngành nhân sự và hiện là chủ tịch Empire Workforce Solutions, theo Tòa Bạch Ốc. AP cũng ghi nhận Newsday từng đưa tin hồi Tháng Ba rằng Kidan nằm trong số những người tổ chức một buổi gây quỹ tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của Trump cho một ứng cử viên Cộng Hòa vào Quốc Hội ở Long Island. Điều đó không tự động chứng minh ân xá là đổi chác chính trị, nhưng cho thấy sự gần gũi với hệ sinh thái chính trị của Trump thường xuất hiện quanh các quyết định khoan hồng gây tranh cãi.
AP nhận định các lệnh ân xá này nằm trong một loạt ân xá thời nhiệm kỳ hai của Trump, đặc biệt dành cho đồng minh, nhân vật công chúng và những người được xem là có cùng lập trường chính trị với ông. Quyền ân xá vốn được Hiến Pháp trao cho tổng thống để sửa các bản án bất công, giảm bớt sự khắc nghiệt của hệ thống hình sự, hoặc hàn gắn quốc gia. Nhưng dưới tay ông Trump, quyền này ngày càng giống một phần thưởng chính trị cho những người phù hợp với quan điểm của ông: Chống Biden, chống quy định môi trường, chống cơ quan công lực liên bang, hoặc có liên hệ với cánh hữu.
Tuy nhiên, nếu nhìn rộng hơn danh sách ân xá trong nhiệm kỳ hai của ông Trump, vấn đề không chỉ dừng ở “tội phạm chính trị.” Hồ sơ chính thức của Bộ Tư Pháp Mỹ cho thấy ông chủ Mar-a-Lago ân xá hoặc giảm án cho nhiều người phạm các tội tài chính, thuế vụ và ma túy. Ngày 21 Tháng Giêng, 2025, ông Trump ân xá tội phạm Ross Ulbricht, người bị kết án tù chung thân trong hồ sơ Silk Road, với các tội gồm hỗ trợ phân phối ma túy qua Internet, điều hành doanh nghiệp tội phạm liên tục, âm mưu rửa tiền và các tội khác.
Danh sách chính thức cũng cho thấy ông Trump ân xá Paul Walczak, người bị kết án vì cố ý không nộp thuế quỹ tín thác và không nộp hồ sơ khai thuế; ân xá Todd và Julie Chrisley trong hồ sơ gian lận ngân hàng, gian lận điện tín, âm mưu cản trở luật thuế và trốn thuế; và ân xá Michael Grimm, cựu dân biểu Cộng Hòa New York, trong hồ sơ giúp chuẩn bị các tờ khai thuế gian dối. Đây là những hồ sơ tội phạm tài chính, không phải những trường hợp bị đàn áp chính trị theo nghĩa thông thường.
Trong nhóm ma túy, danh sách của Bộ Tư Pháp cho thấy ông Trump giảm án hoặc ân xá cho Larry Hoover, người bị kết án về âm mưu ma túy, doanh nghiệp tội phạm liên tục và phân phối cocaine; Garnett Gilbert Smith, bị kết án âm mưu phân phối và sở hữu với ý định phân phối cocaine; Anabel Valenzuela, bị kết án âm mưu phân phối methamphetamine và rửa tiền; cùng Edward và Joe Sotelo trong các hồ sơ cocaine và marijuana. Đến Tháng Mười Hai, 2025, Trump ân xá cựu Tổng Thống Honduras Juan Orlando Hernández, người bị kết án 45 năm tù vì âm mưu nhập cảng cocaine vào Mỹ và các tội liên quan đến súng máy trong âm mưu buôn cocaine.
Sự đối nghịch ở đây rất rõ, Tổng Thống Trump thường nói cứng rắn về tội phạm, ma túy và “luật pháp trật tự,” nhưng quyền ân xá của ông lại nhiều lần chạm đến các hồ sơ gian lận, trốn thuế, rửa tiền, chứng khoán, ma túy và vi phạm môi trường. Khi người thường vi phạm luật, họ bị hệ thống hình sự kết án. Khi người được ông Trump xem là nạn nhân của “chính quyền vũ khí hóa,” hoặc có ích cho câu chuyện chính trị của ông, họ có thể được đưa vào hàng “đáng được cứu.”
Về pháp lý, tổng thống có quyền ân xá rất rộng đối với tội liên bang. Nhưng quyền rộng không có nghĩa là quyền nên được dùng tùy tiện. Ân xá không phải là cây gậy để đánh vào chính sách của chính quyền trước, cũng không phải là phần thưởng cho người cùng phe. Khi một tổng thống biến tội vi phạm môi trường thành “sửa xe,” biến gian lận thành câu chuyện “tái sinh cá nhân,” hoặc biến tội ma túy thành hồ sơ “bị đối xử bất công,” ông đang làm mờ ranh giới giữa công lý và lòng trung thành chính trị. (MPL)
