SACRAMENTO, California (NV) – Ở California, tài xế có thể gây tai nạn chết người mà không bị trừ điểm bằng lái. Đó là hệ quả của một đạo luật cải cách hình sự được thông qua năm 2020, cho phép chánh án, về cơ bản, xóa một vụ án tiểu hình khỏi hồ sơ, như thể vụ việc chưa từng tồn tại, theo báo mạng Calmatters hôm 17 Tháng Mười Hai.
Đạo luật này nhằm bảo vệ những người bị cáo buộc tội “mức độ thấp” khỏi kỳ thị, do có tiền án – điều có thể hạn chế cơ hội tìm việc làm và nhà ở.
Nhưng một cuộc điều tra của CalMatters phát hiện ra hệ quả ngoài ý muốn: Chương trình chuyển hướng (diversion program) đối với án tiểu hình mới này cho phép một số tài xế bị truy tố ngộ sát xóa vụ án để không xuất hiện trên hồ sơ lái xe của họ.
Điều này có nghĩa là tài xế có thể chịu hình phạt nặng hơn vì tội chạy quá tốc độ so với việc tông chết người.
Bà Allison Lyman lần đầu nghe nói về chương trình chuyển hướng tiểu hình từ một công tố viên của Sacramento County. Tháng Tư vừa qua, anh Connor Lopez, con trai 23 tuổi của bà, đang chạy xe gắn máy ở Elk Grove thì bị một chiếc xe hơi đối diện rẽ trái và đụng trúng.
Anh Lopez, một giáo viên dạy dương cầm, chết ngay trên đường. Văn phòng công tố quận hạt truy tố tài xế, bà Harjit Kaur, tội ngộ sát ở mức tiểu hình – cho rằng việc bà không nhường đường cho xe ngược chiều nên gây ra tai nạn chết người, theo hồ sơ tòa án.
Sau đó, công tố viên nói với bà Lyman rằng bà cần chuẩn bị tinh thần vì vụ án có thể bị xóa khỏi hồ sơ của bà Harjit Kaur và niêm phong, nếu bà Kaur xin chuyển hướng và được chánh án chấp thuận.
“Tôi đă 43 tuổi và sẽ phải sống quãng đời còn lại mà không còn con trai. Nhưng với bà ấy [Harjit Kaur] thì sẽ không có hồ sơ gì cả sao?” bà Lyman nói.
Đó là một phần trong sự phẫn nộ và thất vọng lớn hơn của bà Lyman đối với cách mà hệ thống đang đối xử với cái chết của con trai bà. Bà kể rằng khi nói chuyện với cảnh sát, họ liên tục gọi sự việc là “mức độ thấp.”
Chương trình chuyển hướng tồn tại hàng thập niên trên toàn quốc. Về cơ bản, chánh án tạm dừng vụ án và yêu cầu bị can đáp ứng một số điều kiện trong một thời gian nhất định – chẳng hạn đi cai nghiện hay làm công ích. Nếu hoàn thành, vụ án sẽ bị hủy.
Một số chương trình tập trung vào nhóm bị can cụ thể như cựu quân nhân hoặc người có vấn đề sức khỏe tâm thần. Trước đây, công tố viên thường phải đồng ý mới được chuyển hướng.
Nhưng luật năm 2020 cho phép chánh án ở California ra lệnh chuyển hướng cho hầu hết án tiểu hình, với rất ít – nếu có – yêu cầu bắt buộc đối với bị can, kể cả khi công tố viên phản đối. Năm năm sau, hồ sơ tòa án cho thấy luật sư bào chữa thường xuyên xin chuyển hướng không chỉ cho tội như trộm vặt hay tàng trữ ma túy, mà cả sự việc có người tử vong.
Bà Rochelle Beardsley, phụ tá phó chánh biện lý Sacramento County, nói điều đó chẳng khác nào nói với gia đình nạn nhân rằng mạng sống người thân của họ không có giá trị.
“Như vậy là bất công với những người chịu tổn thất quá lớn,” bà nói.
CalMatters xác định khoảng 30 tài xế tránh được án kết tội ngộ sát nhờ luật chuyển hướng tiểu hình. Con số thực tế có thể cao hơn nhiều vì sự việc thường bị niêm phong và xóa khỏi cơ sở dữ liệu tra cứu tại tòa án của quận hạt.
CalMatters phát hiện trường hợp được chấp thuận chuyển hướng bằng cách đến trực tiếp tòa án khắp tiểu bang. Có vụ hồ sơ chưa bị niêm phong vì bị can chưa hoàn tất điều kiện chuyển hướng và vụ án vẫn hiệu lực, có vụ đã hoàn tất nhưng hồ sơ vẫn còn hiển thị trong cơ sở dữ liệu tòa án.
Ngộ sát do xe cộ có thể bị truy tố tiểu hình hoặc trọng tội, tùy hoàn cảnh. Công tố viên thường truy tố tiểu hình nếu tài xế không say rượu và không lái xe cực kỳ nguy hiểm như chạy quá tốc độ.
Tại tòa, công tố viên và gia đình nạn nhân thường đưa ra những lời kêu gọi đầy cảm thông để phản đối việc “thả” tài xế. Đôi khi chánh án lắng nghe và bác bỏ chuyển hướng. Nếu không, hậu quả thực tế rất rõ, bị can sẽ giữ được hồ sơ lái xe sạch. Bởi vì, chuyển hướng không được xem là kết án, và chỉ những vi phạm có kết án mới được ghi trên hồ sơ của Nha Lộ Vận (DMV).
Luật này không chỉ giúp bị can thoát trách nhiệm hình sự, mà còn giúp họ tránh nhiều loại hình phạt của DMV. Thông thường, ngộ sát bị trừ 2 điểm trong hồ sơ lái xe và có thể tăng phí bảo hiểm, học lại luật giao thông, thậm chí treo bằng nếu tích lũy thêm điểm trừ từ lỗi như lái quá tốc độ hay vượt đèn đỏ.
Trong số khoảng 30 tài xế được chấp thuận chuyển hướng mà Calmatters xác định được, không hồ sơ lái xe nào cho thấy vụ ngộ sát. (Một số hồ sơ có ghi nhận tài xế liên quan đến va chạm, nhưng dữ liệu DMV được cung cấp không cho biết ai có lỗi hay mức độ nghiêm trọng). Phần lớn, họ vẫn có bằng lái hợp lệ.
Gần một phần ba số đó bị phạt giao thông hoặc dính va chạm khác sau tai nạn chết người, theo hồ sơ DMV. Trong số này, có một thanh niên ở Los Angeles ngủ gật khi lái xe và tông chết một người đi xe đạp. Tài xế này bị phạt vượt đèn đỏ chỉ vài tháng sau khi chánh án chấp thuận chuyển hướng, và bị phạt chạy quá tốc độ mùa Hè vừa qua – ngay sau khi vụ án bị hủy.
Ở Alameda County, một tài xế gây tai nạn năm 2022 làm thiệt mạng hành khách của mình, bị phạt chạy quá tốc độ, chỉ hai tháng trước khi được chấp thuận chuyển hướng.
Ở Butte County, một tài xế gây tai nạn chết người năm 2020 nhận hai giấy phạt giao thông năm 2024 ngay trước khi được chuyển hướng, rồi lại bị phạt chạy quá tốc độ.
Chánh Án Daniel Lowenthal của Tòa Thượng Thẩm California ở Los Angeles là người góp phần soạn thảo luật năm 2020. Ông nói ông “rất ủng hộ chuyển hướng” vì thấy nó hoạt động hiệu quả và có thể phù hợp trong một số vụ ngộ sát do xe cộ gây ra.”
Tuy nhiên, ông cho rằng tiểu bang nên bảo đảm việc chuyển hướng vẫn được ghi trong hồ sơ DMV của tài xế.
Bà Kaur – người bị truy tố qua cái chết của anh Connor Lopez – ra hầu tòa để nghe đọc cáo trạng tại Tòa Thượng Thẩm California ở Sacramento County. Vì là án tiểu hình, bà không cần phải có mặt. Sau phiên tòa ngắn, Luật Sư Hendrick Crowell, đại diện bà Kaur, từ chối bình luận.
Ở giai đoạn sơ khởi này, chưa có dấu hiệu cho thấy luật sư của bà Kaur sẽ xin chuyển hướng. Dù vậy, bà Allison Lyman gặp các nhà lập pháp và hy vọng họ loại bỏ điều khoản này.
Hiện tại, mỗi Thứ Tư, bà Lynman cùng mẹ và chị gái – đôi khi có cả con gái – đến nơi con trai bà qua đời. Họ đứng bên lề đường, cầm bảng có hình anh Lopez, kêu gọi tài xế lái xe an toàn.
“Nếu có một hậu quả nào đó, có lẽ – có lẽ – mọi người sẽ suy nghĩ về trách nhiệm của mình khi ngồi sau tay lái,” bà Lyman nói. (T.Nhiên) [đ.d.]
