NASHVILLE, Tennessee (NV) – Vụ hành quyết bất thành nữ tử tù Christa Pike tại Tennessee đang biến từ một vụ thi hành án tử hình thành cuộc tranh luận lớn về khả năng y khoa, phẩm chất thuốc độc, hệ thống kiểm soát và cả mức độ chính trị hóa của án tử hình tại Mỹ.
Bà Pike, 50 tuổi, vẫn sống sau khi được truyền hai liều pentobarbital tối 30 Tháng Chín tại nhà tù Riverbend Maximum Security Institution ở Nashville, khiến Thống Đốc Tennessee Bill Lee phải đình chỉ những vụ hành quyết còn lại trong năm 2026 và ra lệnh điều tra độc lập. (Pentobarbital là một loại thuốc an thần mạnh, ở liều rất cao được dùng trong hành quyết để nhanh chóng làm mất ý thức, ức chế hệ thần kinh trung ương, ngừng hô hấp và cuối cùng dẫn đến tim ngừng đập)
Gần một giờ chỉ để tìm tĩnh mạch
Luật sư Randy Spivey, người chứng kiến cuộc hành quyết, hôm Thứ Sáu, 2 Tháng Mười, kể rằng đội hành quyết mất gần một giờ tìm đường truyền trên cánh tay Pike. Ông đếm được ít nhất bảy lần dùng kim trên cánh tay trái và nói một cây kim khi rút ra trông như đã bị cong. Điều đáng chú ý là chính bà Pike, trong lúc chờ chết, còn cố hướng dẫn nhân viên tìm vị trí dễ đặt kim hơn, liên tục đề nghị họ thử cao hơn gần vai, theo AP tường thuật.
Các luật sư nói Pike từ trước đã cảnh báo rằng cô có tĩnh mạch khó tiếp cận và mắc bệnh thrombocytosis, tình trạng số lượng tiểu cầu trong máu tăng cao. Trong quá khứ, ngay cả nhân viên y tế lấy máu cho đương sự cũng từng gặp khó khăn. Tuy nhiên, cuộc hành quyết vẫn tiến hành bằng phương pháp truyền thuốc độc vào tĩnh mạch.
Sau khi đường truyền được cho là đã thiết lập, hai liều pentobarbital được sử dụng. Nhưng bà Pike vẫn tiếp tục thở. Các nhân chứng nghe thấy tiếng thở mạnh, tiếng giống như ngáy và tiếng than đau. Theo hồ sơ của luật sư, nữ tử tù nói cánh tay có cảm giác như “sắp vỡ ra.” Khi được đưa đến bệnh viện, hai cánh tay của bà Pike được mô tả là sưng, bỏng và phồng rộp. Sau đó đương sự bất tỉnh và phải dùng máy trợ thở.
Bác sĩ: Thuốc có thể đi vào mô thay vì mạch máu
Bác Sĩ Joel Zivot, chuyên khoa gây mê, cho rằng những thương tích này phù hợp với hiện tượng thuốc thoát khỏi tĩnh mạch và đi vào mô chung quanh, theo đài Action News 5.
Pentobarbital ở nồng độ dùng cho hành quyết có thể gây tổn thương mô nghiêm trọng nếu không vào đúng mạch máu. Theo Bác Sĩ Zivot, tình trạng sưng và phồng rộp trên cánh tay bà Pike cho thấy ít nhất một phần thuốc có thể đã đi vào mô thay vì lưu thông nhanh trong máu đến não và các cơ quan khác. Điều đó vừa giải thích tại sao Pike chịu cảm giác bỏng dữ dội, vừa có thể giải thích tại sao hai liều thuốc vẫn không giết chết cô.
Sự việc vì thế đặt ra một câu hỏi rất căn bản là những người được giao nhiệm vụ đặt đường truyền có đủ trình độ để nhận ra một kim tiếp thuốc trật khỏi tĩnh mạch hay không?
Không chỉ chuyện cây kim, còn là câu hỏi về thuốc
Vụ Pike cũng đào lại một vấn đề Tennessee từng phải điều tra từ năm 2022 đó là thuốc hành quyết được mua ở đâu, được kiểm nghiệm như thế nào và ai chịu trách nhiệm xác nhận phẩm chất?
Cuộc điều tra độc lập do chính Thống Đốc Bill Lee yêu cầu năm 2022 kết luận Tennessee đã nhiều lần không tuân thủ đầy đủ quy trình của tiểu bang. Phòng thí nghiệm từng kiểm tra thuốc về độ mạnh và độ vô trùng nhưng không kiểm tra endotoxin như quy định, một phần vì cơ quan cải huấn thậm chí không cung cấp đầy đủ quy trình cho nhà thuốc thực hiện xét nghiệm.
Nguồn cung pentobarbital hiện nay cũng được giữ bí mật theo luật Tennessee. Luật sư của tử tù từng đặt câu hỏi liệu thuốc có thể đến từ thị trường không minh bạch, trong bối cảnh nhiều hãng dược phẩm chính thức từ chối bán sản phẩm để sử dụng cho hành quyết. Cho đến nay chưa có bằng chứng công khai xác nhận thuốc dùng cho bà Pike bị giảm phẩm chất và đó chính là một trong những vấn đề cuộc điều tra mới phải xác định.
Khi chính trị quyết định vấn đề y khoa
Vụ Pike còn cho thấy án tử hình dễ dàng chuyển từ vấn đề pháp lý và y khoa thành vấn đề chính trị.
Trong khi Thống Đốc Cộng Hòa Bill Lee chọn đình chỉ hành quyết để điều tra, một số nhà lập pháp Cộng Hòa lại hướng cuộc tranh luận sang việc tìm phương pháp giết tử tù khác. Thượng Nghị Sĩ Tiểu Bang Jack Johnson, Cộng Hoà, lãnh đạo Thượng Viện Tennessee nói tiểu bang có thể phải xem xét những phương pháp ngoài chích thuốc. Thượng Nghị Sĩ Liên Bang Marsha Blackburn, một người Cộng Hòa, đang tranh cử thống đốc Tennessee, đề nghị đưa ghế điện trở lại.
Ngược lại, một số nghị sĩ Dân Chủ cho rằng vụ Pike là lý do để xem xét chấm dứt án tử hình hoặc tăng giám sát của cơ quan lập pháp.
Vấn đề mà vụ Pike phơi bày không nằm ở một cây kim nhưng nằm ở toàn bộ dây chuyền hệ thống như người đặt kim có đủ khả năng hay không, thuốc từ đâu đến và có đạt chuẩn không, ai kiểm tra, ai giám sát và liệu những quyết định liên quan đến sự sống và cái chết đang được điều khiển bởi tiêu chuẩn y khoa hay bởi áp lực chính trị. (MPL)
