TABUK, Saudi Arabia (NV) – Cuộc điều tra vụ chuyến bay Flydubai FZ1073 suýt gặp thảm họa trên đường từ Dubai đến Tel Aviv đang làm nổi lên một vấn đề an ninh đặc biệt nghiêm trọng, đó là hung khí dùng để tấn công phi công trưởng không phải được bí mật đưa qua cửa kiểm soát an ninh, mà chính là chiếc búa thoát hiểm được trang bị sẵn trong buồng lái để sử dụng khi máy bay gặp tình trạng khẩn cấp.
Giới điều tra United Arab Emirates ngày 3 Tháng Mười gọi vụ việc là một âm mưu “tấn công khủng bố” và cho biết phi công phụ đã dùng chiếc búa này tấn công cơ trưởng rồi tìm cách giành quyền điều khiển máy bay, AP loan tin.
Hung khí vốn là dụng cụ cứu người
Theo Reuters và AP, vật được sử dụng là một loại búa hoặc rìu thoát hiểm thường được giữ trong buồng lái. Công cụ này được thiết kế để phi hành đoàn phá vách, cửa hoặc những vật cản trong trường hợp khẩn cấp như hỏa hoạn hay tai nạn.
Nhưng trong vụ Flydubai, chính dụng cụ an toàn đó lại trở thành hung khí.
Phi công phụ bị cáo buộc dùng búa thoát hiểm tấn công cấp trưởng khi chiếc Boeing 737 đang bay về phía Israel. Máy bay sau đó lao xuống rất nhanh, có lúc mất hơn 16,000 feet độ cao chỉ trong thời gian rất ngắn. Phi công trưởng dù bị thương vẫn tìm cách mở được cửa buồng lái, tạo cơ hội cho hành khách và thành viên phi hành đoàn khống chế phi công phụ. Hai phi công khác đang đi trên chuyến bay sau đó giúp kiểm soát máy bay và đưa phi cơ đáp khẩn cấp xuống Tabuk, Saudi Arabia.
Hơn 170 người có mặt trên máy bay và không có hành khách nào được báo cáo bị thương nặng.
Phi công phụ từng bị lưu ý về tư tưởng cực đoan
Các nguồn tin của CBS News xác định nghi can tên là Hamam al-Hammami, có cha là người Oman và mẹ là người Syria. Ông từng vào chương trình đào tạo phi công của Oman Air.
Điểm đáng chú ý nhất trong lý lịch của al-Hammami là theo các nguồn tin của CBS, nhà chức trách Oman từng phát hiện ông truy cập những trang mạng cực đoan. Oman Air sau đó chuyển ông sang công việc văn phòng, và ông cuối cùng xin nghỉ, rời hãng khoảng năm 2024.
Các nguồn tin còn nói nghi can al-Hammami từng đăng một đoạn video về máy bay của hãng El Al của Israel tại Dubai, kết thúc bằng hình của Ayman al-Zawahiri, thủ lĩnh al Qaeda bị Mỹ tiêu diệt năm 2022. Sau đó ông đi đến Dubai và được Flydubai tuyển dụng. CBS dẫn nguồn tin nói Flydubai không kiểm tra quá trình của ông với chính quyền Oman.
AP cũng cho biết nghi can al-Hammami từng bị Oman Air ngưng cho bay vì những quan ngại liên quan đến tư tưởng cực đoan, nhưng sau này vẫn vượt qua các thủ tục kiểm tra an ninh để làm việc cho Flydubai.
Chi tiết này đang trở thành một trong những câu hỏi lớn nhất của cuộc điều tra: Nếu những dấu hiệu cảnh báo đã từng xuất hiện tại một hãng hàng không, vì sao thông tin đó không ngăn ông trở lại buồng lái của một hãng khác?
An ninh hàng không đối diện mối nguy từ nội bộ
Sau vụ khủng bố 11 Tháng Chín, ngành hàng không thế giới tập trung rất lớn vào việc ngăn người bên ngoài mang vũ khí lên máy bay và xâm nhập buồng lái. Nhưng vụ Flydubai cho thấy một thách thức khác khó giải quyết hơn là mối đe dọa từ chính những người được phép bước vào buồng lái.
Một phi công không cần vượt qua cửa buồng lái bởi người đó đã có quyền vào. Người này cũng hiểu hệ thống điều khiển máy bay, biết lúc nào máy bay dễ bị tổn thương nhất và có thể tiếp cận những dụng cụ nguy hiểm được đặt sẵn trong cockpit.
Vấn đề thứ hai là chia sẻ thông tin giữa các quốc gia và hãng hàng không. Phi công ngày nay có thể học ở một nước, làm việc cho hãng của nước thứ hai và bay tới nước thứ ba. Nếu hồ sơ an ninh, việc bị đình chỉ bay hay những dấu hiệu cực đoan không được chia sẻ, một người bị loại khỏi buồng lái ở hãng này vẫn có thể xuất hiện trong buồng lái của hãng khác.
Vấn đề thứ ba là phải cân bằng giữa an toàn và an ninh. Búa thoát hiểm phải đủ dễ tiếp cận để phi công sử dụng trong trường hợp máy bay cháy hoặc cần thoát hiểm nhưng điều đó đồng thời tạo ra một vật có khả năng trở thành vũ khí trong không gian kín của cockpit.
Động cơ cuối cùng của nghi can al-Hammami và việc ông có hành động một mình hay không vẫn đang được điều tra. Thủ Tướng Benjamin Netanyahu của Israel nói nghi can bị cực đoan hóa, trong khi Tổng Thống Donald Trump nêu khả năng có liên hệ với Iran. Tuy nhiên, cho đến ngày 3 Tháng Mười, chưa có bằng chứng công khai xác nhận Iran hay một tổ chức khủng bố đã chỉ đạo cuộc tấn công.
Vụ Flydubai vì thế đặt ra một bài toán an ninh mới nhưng rất căn bản là dù kiểm tra hành khách kỹ đến đâu cũng chưa đủ nếu người có khả năng biến chiếc máy bay thành vũ khí lại là người đang ngồi ngay trong buồng lái. (MPL)
