SACRAMENTO, California (NV) – California có sự phát triển kinh tế trong đại dịch COVID-19 nhờ ngành công nghệ bùng phát, nhưng sau đó lại bước vào giai đoạn suy thoái, báo mạng Politico viết ngày 30 Tháng Mười Hai.
Tiểu bang tuột dốc từ ngân sách thặng dư gần $100 tỷ vào năm 2022 xuống đến mức thiếu hụt kỷ lục $68 tỷ dự kiến cho năm 2024 – một số tiền thiếu hụt quá lớn so với bất cứ tiểu bang nào chi tiêu trong 12 tháng.
Sự đảo lộn tình thế này xảy ra do cơ cấu thuế phụ thuộc vào cư dân giàu có nhất và ngành công nghệ “bạo phát bạo tàn” – đe dọa các mục tiêu của Thống Đốc Gavin Newsom và Quốc Hội mà đảng Dân Chủ là đa số. Nó cũng có thể gây tổn hại cho tương lai chính trị của họ trong năm bầu cử khi tài chính của tiểu bang bị các nhà lãnh đạo đảng Cộng Hòa toàn quốc tấn công.
“Sự việc này tạo ra sự rối rắm toàn bộ cho thống đốc, cho cơ quan lập pháp và cũng làm tổn hại uy tín California,” ông Bob Hertzberg, thuộc đảng Dân Chủ, từng là thượng nghị sĩ tiểu bang và từng là chủ tịch Hạ Viện, nói.
Ngân sách California dễ biến động hơn các tiểu bang khác, ngoại trừ Alaska và North Dakota là những tiểu bang phụ thuộc vào ngành năng lượng. Sự thâm hụt này không thể so sánh với các tiểu bang Dân Chủ khác có hệ thống thuế lũy tiến, và nó xảy ra trong lúc tỉ lệ thất nghiệp tương đối thấp và lạm phát chậm lại khắp nước Mỹ.
“Vấn đề biến động về thuế vốn là việc khác thường ở California trong nhiều năm,” ông Hertzberg nói.
Một phần năm tổng sản lượng (GDP) của California xuất phát từ ngành kỹ nghệ kỹ thuật cao, và một nửa doanh thu thuế lấy từ 1% những người giàu nhất tiểu bang. Thành ra, khi Sillicon Valley gặp khó khăn, điều đó có nghĩa là nó sẽ ảnh hưởng nguồn tiền tiểu bang tài trợ cho các trường học, xây nhà giá phải chăng cho cư dân, và ảnh hưởng hàng loạt chương trình bảo vệ môi trường.
“(Silicon Valley) thực sự có nguồn thu thuế lớn nhất của tiểu bang và cũng là một trong những nguồn có nhiều biến động nhất,” ông Justin Theal, một viên chức của Pew Charitable Trusts, chuyên tập trung vào chi tiêu của chính phủ, cho hay.
Lợi nhuận thị trường chứng khoán yếu kém trong năm ngoái và sự thiếu hụt đợt phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO) ra công chúng là những yếu tố chính dẫn đến sự thiếu hụt dự kiến trong năm 2024. Các đợt IPO, vốn mang lại cho bang nguồn thu từ thuế trong thời kỳ đại dịch, đã chậm lại đến mức nhỏ giọt.
Thời hạn nộp thuế IRS bị dời lại, kết hợp với thị trường đầu tư biến động khiến các nhà phân tích gần như không thể dự đoán trước cuối năm rằng tiểu bang sẽ thu được bao nhiêu tiền trong năm 2024.
Nếu có những con số này sớm hơn, tiểu bang sẽ cố tìm cách cân bằng ngân sách và “chúng tôi sẽ bị thâm hụt ít hơn,” ông H.D. Palmer, phát ngôn viên của Bộ Tài Chính California, nói.
Ông Newsom và các nhà lập pháp hàng đầu thừa nhận những vấn đề đặt ra do phụ thuộc quá nhiều vào thuế thu nhập của một nhóm nhỏ.
Ngành công nghiệp hàng đầu của Silicon Valley đóng vai trò then chốt trong việc mang lại cho tiểu bang thặng dư ngân sách gần $100 tỷ vào năm 2022. DoorDash và Lyft cũng có IPO, tạo nguồn thuế từ các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Và sự rót vốn ban đầu từ các nhà đầu tư đã đẩy nhanh sự bùng nổ của ngành và góp phần làm giá cổ phiếu Mỹ tăng vọt.
“Sau đại dịch, sự kết hợp giữa việc cho vay không lãi suất và những thứ tương tự đã dẫn đến việc giá cổ phiếu tăng vọt,” bà Mary D’Onofrio, đối tác tại Bessemer Venture Partners ở San Francisco, cho biết.
Nhưng nguồn lợi cho doanh thu California không kéo dài.
Khi Ngân Hàng Liên Bang (Fed) tăng lãi suất, đầu tư chậm lại làm thuế cũng giảm. Chỉ số cổ phiếu S&P 500 giảm khoảng 19% vào năm 2022, trong khi chỉ số NASDAQ thiên về công nghệ hơn giảm khoảng 33%. Doanh thu của California giảm nhiều hơn hầu hết mọi người dự đoán.
Nhưng kể từ đó, giá cổ phiếu đã phục hồi đáng kể, tỉ lệ thất nghiệp vẫn tương đối thấp và Fed cho biết họ có thể giảm lãi suất ba lần vào năm 2024 sau khi giảm đà lạm phát.
Bộ Tài Chính California đưa những yếu tố kinh tế đó vào dự báo thâm hụt của mình, không giống như các nhà phân tích khác. Điều này có thể giải thích tại sao ông Newsom nói với đài Fox 11 gần đây rằng thâm hụt tiểu bang “ít hơn những gì người ta nói” trước khi đưa ra ước tính từ chính quyền của ông và kế hoạch thu hẹp khoảng cách vào Tháng Giêng.
“Có nhiều lựa chọn khó khăn, nhưng không như ngày xưa, bởi vì chúng ta chưa bao giờ có dự trữ trong những cuộc suy thoái gần đây như hiện nay và chúng ta không có cách quản lý tài chính như bây giờ,” ông Newsom nói về việc lập ngân sách mới.
California bắt đầu tạo dựng những khoản dự trữ từ đợt Đại Suy Thoái và hiện nắm giữ hơn $30 tỷ trên nhiều tài khoản. Tuy nhiên, một số nỗ lực cải tổ hệ thống thuế, hệ thống khiến doanh thu sụt giảm nghiêm trọng, đã không có đủ 2/3 số phiếu cần thiết để thông qua ở Quốc Hội, trong khi những nỗ lực gần đây đã chia rẽ các đảng viên Dân Chủ cấp tiến và ôn hòa.
Trong thời kỳ suy thoái, một nhóm có tên là “Think Long Committee for California” đã nghiên cứu các cách để ổn định doanh thu của tiểu bang. Các thành viên của nhóm đề xuất đánh thuế các dịch vụ giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp – những phục vụ như công việc kiến trúc, cố vấn luật và kế toán do doanh nghiệp này làm cho doanh nghiệp khác. Nhưng ý tưởng đó không bao giờ có đủ sự ủng hộ để thành luật.
“Cần có thế lực chính trị cực lớn để thực hiện được điều đó,” ông Hertzberg, người đã làm việc với ủy ban giữa các nhiệm kỳ trong Quốc Hội, nói. “Để một sự thay đổi cỡ đó thông qua, tôi nghĩ phải do thống đốc điều động.”
Ông Newsom cũng đã làm việc với ủy ban lúc còn là phó thống đốc và “rất ủng hộ,” theo ông Hertzberg. Báo Sacramento Bee viết, trong chiến dịch tranh cử năm 2018, ông Newsom đánh giá lại hệ thống thuế, nói rằng “sự biến động không phải là bạn mà là kẻ thù của chúng ta.”
Ông Newsom từng ủng hộ một sáng kiến bất thành năm 2020, sáng kiến tăng thuế tài sản doanh nghiệp, nhưng đã dứt khoát bác bỏ thuế tài sản người giàu. Và, vào đầu năm 2023, ông hủy bỏ kế hoạch của Thượng Viện nhằm tăng thuế các tập đoàn lớn – một kế hoạch có thể tạo ra doanh thu khi thâm hụt nhưng cũng làm cho cơ cấu thuế lũy tiến hơn. Văn phòng của ông từ chối bình luận về chuyện này.
Một số người cấp tiến muốn California tiến xa hơn, trong đó có việc điều chỉnh hoặc dỡ bỏ hoàn toàn Đạo Luật Prop 13, giới hạn thuế tài sản mà cử tri đã thông qua trong cuộc nổi dậy về thuế má những năm 1970. Nhưng việc khai thác nguồn doanh thu ổn định là con đường thứ ba đối với nhiều cử tri có nhà và tại đây, những thay đổi lập pháp đã bị đình trệ.
Thay vào đó, tiểu bang thu về nhiều hơn từ thuế thu nhập và đầu tư của những cư dân California giàu có nhất – và có rất ít dấu hiệu cho thấy điều này sẽ sớm thay đổi.
“Khi quá phụ thuộc vào một công nghệ được một hệ thống kinh tế có chu kỳ bùng nổ và phá sản hỗ trợ, thì điều này phải xảy ra,” bà Catherine Bracy, sáng lập viên và giám đốc điều hành TechEquity Collaborative, một tổ chức ủng hộ tiến bộ, cho biết. “Và đây không phải là lần cuối.” (ĐG) [đ.d.]
