WASHINGTON — Chính quyền Tổng Thống Donald Trump đang mở đường cho thuốc lá điện tử có hương vị được bán rộng rãi hơn, gây phản ứng bất mãn giới cử tri bảo thủ trong phong trào Make America Healthy Again (MAHA) và làm dấy lên câu hỏi liệu chính sách y tế của Toà Bạch Ốc đang dựa trên khoa học hay chịu áp lực từ kỹ nghệ thuốc lá điện tử.
Cơ Quan Quản Trị Dược Phẩm FDA trong tháng này mở một lối đi mới cho các công ty thuốc lá bán thuốc lá điện tử có hương vị, đồng thời lần đầu chuẩn thuận vape hương trái cây, theo NBC News loan tin hôm Thứ Bảy, 16 Tháng Năm.
Quyết định này khiến ông Richard Danker, phát ngôn viên cao cấp của Bộ Y Tế, từ chức hôm Thứ Tư. Chính sách mới cũng góp phần dẫn đến việc Giám Đốc FDA Marty Makary bị loại khỏi chức vụ sau khi ông phản đối việc chuẩn thuận các sản phẩm này.
Trong thư từ chức, ông Danker viết rằng thuốc lá điện tử có hương vị “sẽ hấp dẫn trẻ em và khiến các em phơi nhiễm với nghiện nicotine, tổn thương phổi, và nguy cơ ung thư cao hơn.” Lời cảnh báo này phản ánh lo lắng lâu nay của giới y tế công cộng rằng các hương vị như xoài, việt quất, kẹo hoặc trái cây có thể làm thuốc lá điện tử trở nên hấp dẫn hơn đối với thiếu niên, kể cả những em chưa từng hút thuốc lá truyền thống.
MAHA, viết tắt của Make America Healthy Again, là phong trào y tế-xã hội gắn với Bộ Trưởng Robert Kennedy Jr, tập trung vào việc giảm hóa chất độc hại, cải thiện sức khỏe trẻ em, chống ảnh hưởng của các nhóm quyền lợi đặc biệt và đặt câu hỏi về nhiều chính sách y tế hiện hành. Nhiều người trong phong trào này ủng hộ Bộ Trưởng Kennedy Jr vì tin rằng ông chống lại kỹ nghệ dược phẩm, kỹ nghệ thực phẩm và ảnh hưởng doanh nghiệp trong chính sách y tế.
Thuốc lá điện tử, hay vape, không đốt lá thuốc như thuốc lá truyền thống. Thiết bị này làm nóng một chất lỏng thường gồm nicotine, hương liệu và các chất phụ gia, tạo thành hơi để người dùng hít vào. Người ủng hộ vape nói sản phẩm này có thể giúp người hút thuốc trưởng thành bỏ thuốc lá truyền thống. Chính quyền Trump cũng dùng lập luận đó để biện minh cho chính sách mới, nói việc cho phép thuốc lá điện tử có hương vị là một cách giúp người lớn cai thuốc.
Nhưng các chuyên gia y tế công cộng nói lợi ích này chưa đủ chắc chắn, trong khi rủi ro đối với giới trẻ rất rõ. International Pediatric Association, một liên minh các hội nhi khoa, nói năm ngoái rằng thuốc lá điện tử chưa chứng minh được hiệu quả đáng kể trong việc giúp người hút thuốc bỏ thuốc. Ông Stanton Glantz, giáo sư về hưu tại University of California, San Francisco, người nghiên cứu lâu năm về tác động sức khỏe của thuốc lá điện tử, nói giả định rằng thuốc lá điện tử đang giảm tác hại là “hoàn toàn sai.” Ông mô tả vape chỉ “ít nguy hiểm hơn 10% hoặc 20%” so với hút thuốc, và so sánh mức khác biệt này với việc nhảy khỏi một tòa nhà từ tầng 40 thay vì tầng 50.
Theo NBC News, hơi từ thuốc lá điện tử được liên hệ với bệnh phổi, bệnh tim và ung thư. Nicotine trong các sản phẩm này là chất gây nghiện. Các chuyên gia y tế công cộng cũng phản bác các tuyên bố rằng nicotine liều thấp có thể cải thiện sự tập trung hoặc làm chậm suy giảm nhận thức, nói rằng các lợi ích tiềm năng chưa được chứng minh đầy đủ, trong khi nguy cơ nghiện và vấn đề tim mạch đã được biết rõ.
Vì vậy, quyết định nới đường cho thuốc lá điện tử có hương vị tạo ra một vết nứt trong chính liên minh MAHA. Một số người không chỉ lo về nguy cơ sức khỏe mà còn cho rằng kỹ nghệ thuốc lá đang có ảnh hưởng trực tiếp lên FDA và Tòa Bạch Ốc. Ông Alex Clark, một podcaster về sức khỏe và lành mạnh thuộc tổ chức Turning Point USA, nói việc chính quyền ủng hộ thuốc lá điện tử có hương vị “đổ thêm dầu vào lửa,” vì khiến các bà mẹ MAHA càng lo rằng các nhóm quyền lợi đặc biệt đang khuynh đảo Tòa Bạch Ốc.
Một điểm gây tranh cãi lớn là cách chính sách này được thúc đẩy. Theo NBC News, lãnh đạo kỹ nghệ thuốc lá dường như đã có tiếng nói trực tiếp với Tổng Thống Trump trước khi chính quyền thay đổi chính sách. Trong một bữa trưa tại Jupiter, Florida, trong tháng này, các giám đốc và lobbyist kỹ nghệ thuốc lá nói với ông Trump rằng họ bực bội vì các rào cản ngăn việc bán vape có hương vị.
Sau đó, theo một nguồn tin biết rõ vấn đề, Trump tức giận gọi cho các giới chức y tế hàng đầu trong chính quyền, trong đó có Kennedy, để bày tỏ sự không hài lòng vì việc bán vape có hương vị bị chặn. Không lâu sau, FDA ban hành chính sách cho phép một số công ty đã nộp đơn xin chuẩn thuận sản phẩm vape có hương vị, nhưng chưa được chấp thuận, bắt đầu bán cho người trưởng thành mà không bị phạt.
Tuy nhiên, chính sách này là một sự đảo chiều đáng chú ý. Năm 2019, trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, FDA từng nói sẽ cấm thuốc lá điện tử có hương vị, và tổng thống hứa sẽ có “các quy định và nguyên tắc mạnh mẽ.” Đến kỳ tranh cử 2024, ông đổi giọng, hứa sẽ “cứu vape,” nói rằng vape có thể giúp người dân bỏ thuốc và giúp doanh nghiệp nhỏ.
Ông Kush Desai, phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc, nói Tổng Thống Trump liên tục cam kết mở rộng quyền tiếp cận vape vì có “nhiều bằng chứng gần đây” cho thấy các sản phẩm này có lợi cho người Mỹ đang cố bỏ hút thuốc. Ông nói yếu tố duy nhất định hướng chính sách y tế của chính quyền liên bang là “Tiêu Chuẩn Vàng Khoa Học.”
Trên lập trường y tế, câu hỏi không chỉ là phải chăng người lớn có quyền dùng vape mà là chính quyền có nên mở rộng thị trường cho sản phẩm chứa nicotine trong lúc chính giới chức y tế và chuyên gia cảnh báo nguy cơ nghiện, tổn thương phổi, bệnh tim và ung thư hay không. (MPL)
