Mai Phi Long/Người Việt (tổng hợp)
LOS ANGELES, California (NV) – Bộ Tư Pháp Liên Bang hôm Thứ Năm, 13 Tháng Mười Một, đệ đơn kiện nhằm chặn việc áp dụng bản đồ chia lại khu vực bầu cử Quốc Hội do cử tri California thông qua tuần trước, khơi mào cho một cuộc chiến pháp lý và chính trị lớn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền kiểm soát Hạ Viện năm 2026, theo AP.
Đơn kiện được nộp lên tòa liên bang tại California nhắm vào bản đồ bầu cử mới do Thống Đốc Dân Chủ Gavin Newsom ủng hộ, được coi là phản ứng trước kế hoạch tái phân chia khu vực của phe Cộng Hòa tại Texas, vốn được cựu Tổng Thống Donald Trump hậu thuẫn.
Cuộc đối đầu này đánh dấu một trận chiến chính trị trực diện giữa chính quyền Cộng Hòa của ông Trump và thống đốc Dân Chủ được xem là ứng viên tiềm năng cho cuộc bầu cử tổng thống 2028.
“Kế hoạch tái phân chia của California là một hành động chiếm đoạt quyền lực trắng trợn, chà đạp lên quyền dân sự và chế giễu tiến trình dân chủ,” Bộ Trưởng Tư Pháp Pam Bondi tuyên bố qua email. “Nỗ lực của Thống đốc Newsom nhằm củng cố quyền lực một đảng và bịt miệng hàng triệu người dân California sẽ không thể đứng vững.”
Bộ Tư Pháp Mỹ cho biết họ tham gia vụ kiện của Đảng Cộng Hòa California, cáo buộc tiểu bang vi phạm hiến pháp liên bang khi sử dụng yếu tố sắc tộc để ưu ái cử tri gốc Hispanic, tức phân chia khu vực theo hướng kỳ thị chủng tộc (racial gerrymandering). Đơn kiện yêu cầu tòa án cấm California sử dụng bản đồ mới này trong bất kỳ cuộc bầu cử nào sắp tới.
“Không thể dùng yếu tố chủng tộc làm công cụ phục vụ lợi ích chính trị, nhưng đó chính xác là điều mà Cơ Quan Lập Pháp California đã làm với Proposition 50, một sáng kiến vội vàng thay thế toàn bộ bản đồ bầu cử trước đây,” đơn kiện do bà Bondi đứng tên viết.
Nguồn gốc Đề Luật 50 (Proposition 50)
Proposition 50 được Thống Đốc Newsom thúc đẩy như một biện pháp đối trọng với hành động của Trump ở Texas, nơi phe Cộng Hòa vẽ lại ranh giới để hy vọng giành thêm năm ghế Hạ Viện trước bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026, khi cuộc chiến giành quyền kiểm soát Hạ Viện được xem là then chốt.
Ngày 4 Tháng Mười Một, cử tri California bỏ phiếu thông qua Proposition 50, một tu chính nhằm thay đổi ranh giới khu vực bầu cử, cho phép Đảng Dân Chủ có cơ hội giành thêm năm ghế hiện do Cộng Hòa nắm giữ trong kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ năm tới.
Hiện nay, tại Hạ Viện đảng Cộng Hòa nắm 219 ghế, trong khi đảng Dân Chủ có 214 ghế, nghĩa là chỉ cần vài ghế chuyển hướng cũng có thể thay đổi cán cân quyền lực. Nếu phe Dân Chủ giành lại được Hạ Viện, điều này sẽ đe dọa chương trình nghị sự của Trump trong phần còn lại của nhiệm kỳ và mở đường cho các cuộc điều tra quốc hội mới nhằm vào chính quyền của ông.
Cuộc đối đầu giữa hai tiểu bang đông dân nhất nước, California và Texas, đã lan rộng ra toàn quốc, khi nhiều tiểu bang khác như Missouri và Ohio cũng đang cân nhắc vẽ lại ranh giới bầu cử để giành lợi thế đảng phái.
Dùng lợi thế đa số Cộng Hòa Texas vẽ lại bản đồ
Vào Tháng Sáu, các nhà lập pháp tiểu bang Texas bắt đầu xem xét kế hoạch vẽ lại bản đồ bầu cử giữa nhiệm kỳ nhằm tạo lợi thế cho đảng Cộng Hòa. Mục tiêu của kế hoạch này là thiết kế lại các khu vực bầu cử quốc hội để giúp đảng Cộng Hòa có thể giành thêm ghế trong cuộc bầu cử Hạ Viện Mỹ năm 2026. Đây được xem là một chiến thuật “gerrymandering” nổi tiếng, nhằm đảm bảo ưu thế chính trị cho đảng cầm quyền tại Texas, theo Houston Public Media.
Kế hoạch này được thúc đẩy dưới áp lực trực tiếp từ cựu Tổng Thống Donald Trump cùng các đồng minh trong đảng Cộng Hòa Texas. Mục đích chính là củng cố thế đa số sít sao tại Hạ Viện Mỹ, giúp bảo vệ chương trình nghị sự của đảng Cộng Hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ 2026.
Ngày 20 Tháng Tám vừa qua, Hạ Viện Texas thông qua bản đồ bầu cử mới, tập trung điều chỉnh ranh giới 5 khu vực bỏ phiếu thuộc về đảng Dân Chủ, với tỷ lệ bỏ phiếu hoàn toàn theo phe Cộng Hòa là 88-52. Ba ngày sau, Thượng Viện Texas thông qua bản đồ này với tỷ lệ 18-8, và ngày 29 Tháng Tám, Thống Đốc Cộng Hòa Greg Abbott chính thức ký ban hành thành luật.
Khác với California người dân bỏ phiếu ủng hộ Proposition 50, hành động vẽ lại bản đồ bầu cử đầy tranh cãi này của Texas dựa vào sự quyết định của các chính trị gia phe đa số Cộng Hòa của tiểu bang.
Chỉ kiện California nhưng bỏ lơ Texas
Trong khi Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ vừa khởi kiện California vì cho rằng bản đồ quốc hội mới vi phạm hiến pháp và dùng yếu tố sắc tộc để phục vụ chính trị, câu hỏi lớn đang được đặt ra: Vì sao Texas, nơi khởi đầu bản đồ được vẽ hoàn toàn bởi phe Cộng Hòa cầm quyền trong Quốc Hội tiểu bang, lại không hề bị kiện?
Sự khác biệt căn bản giữa California và Texas:
– Ở Texas, bản đồ mới được vẽ trong phòng kín, do đa số Cộng Hòa trong cơ quan lập pháp tiểu bang tự phê chuẩn, không qua trưng cầu dân ý, không tham vấn cử tri.
– Ở California, Đề Luật 50 (Proposition 50) được đưa ra toàn dân, và hơn 64% cử tri đồng thuận, nghĩa là bản đồ được quyết định bởi lá phiếu, không phải bởi đảng phái.
Vậy thì, nếu Bộ Tư Pháp thật sự muốn “bảo vệ quyền công dân” và “chống phân biệt chủng tộc,” tại sao họ lại bỏ qua tiểu bang có quy trình khép kín và đậm màu đảng phái, trong khi chĩa mũi dùi vào tiểu bang thực hiện quy trình minh bạch và dân chủ hơn?
Một điểm cần nhắc: Bản đồ mới của Texas, được hoàn tất hồi đầu năm, bị nhiều nhóm dân quyền và Liên Đoàn Cử Tri Gốc Hispanic (LULAC) chỉ trích dữ dội vì cắt tách các cộng đồng người Mỹ gốc Latin, khiến sức bầu của họ bị giảm sút nghiêm trọng. Những cáo buộc này được ghi nhận công khai, có hồ sơ nộp tại tòa án tiểu bang, nhưng Bộ Tư Pháp lại không hề lên tiếng.
Ngược lại, khi California điều chỉnh ranh giới theo hướng tăng đại diện cho các cộng đồng thiểu số, điều vốn được khuyến khích bởi Đạo Luật Quyền Bầu Cử Năm 1965 (Voting Rights Act) thì lại bị cáo buộc là “dựa vào yếu tố chủng tộc.”
Các câu hỏi không thể tránh
– Liệu Bộ Tư Pháp đang thực thi công lý, hay đang chọn bên?
– Liệu việc kiện California, nhưng im lặng với Texas, có phải là sự áp dụng tiêu chuẩn kép về hiến pháp và quyền bầu cử?
– Và quan trọng hơn, liệu công lý liên bang có đang bị định hướng bởi lợi thế chính trị của một đảng?
Thực tế, các chuyên gia về hiến pháp đều thừa nhận rằng việc cử tri bỏ phiếu trực tiếp để phê chuẩn bản đồ, như California đã làm, là hình thức dân chủ tối cao, trong khi việc một đảng tự vẽ bản đồ là nguồn gốc của sự méo mó chính trị (gerrymandering) mà tòa án liên bang từng nhiều lần cảnh báo.
Nếu Bộ Tư Pháp thực sự quan tâm đến sự công bằng, đáng lẽ họ phải kiện cả hai tiểu bang, và để tòa án phân định. Thay vào đó, việc chọn nhắm vào California khiến nhiều người đặt câu hỏi: Có phải công lý đang được định hướng bởi bản đồ chính trị?
Trong trò chơi quyền lực này, “bản đồ” không còn đơn thuần là đường ranh trên tờ giấy mà đây là tấm gương phản chiếu bản chất của nền dân chủ Mỹ. Đó là người dân Mỹ có quyền tối hậu hay là các chính trị gia đang nắm quyền? (MPL) [kn]
