Văn Lan/Người Việt
SANTA ANA, California (NV) – Hội Ái Hữu Cựu Học Sinh Phan Châu Trinh Đà Nẵng vừa tổ chức lễ giỗ 100 năm chí sĩ Phan Châu Trinh nhân dịp Đại Hội Toàn Thế Giới Kỳ VI, tại nhà hàng White Palace 2, Santa Ana, hôm Chủ Nhật, 22 Tháng Ba.
Về tham dự lễ giỗ có các vị cựu giáo sư của trường như Trần Xuân Mai, Trần Gia Phụng, Lê Hồng Khanh, Khưu Thị Diệu Hồng, Nguyễn Thị Hương, Nguyễn Thị Kim Như, Võ Thị Hồng Diệp, cùng thân nhân gia đình Cụ Phan gồm các ông Phan Thanh Thắng, Phan Hữu Chí, và bà Phan Thị Khái.
Sau nghi thức khai mạc, mọi người kính cẩn dâng hương trên bàn thờ và di ảnh của Cụ Phan.
Ông Phan Ứng Thời, hội trưởng Hội Ái Hữu Cựu Học Sinh Phan Châu Trinh Đà Nẵng, cho biết trường được thành lập năm 1952 và tiếp tục cho đến nay. Dù nhà cầm quyền muốn xóa tên, nhưng cư dân thành phố Đà Nẵng quyết tâm tranh đấu nên tên và trường được giữ nguyên.
Ông nói: “Nhân ngày giỗ cụ, ban chấp hành hội hân hoan tổ chức ngày đại hội Trung Học Phan Châu Trinh Kỳ VI, ngày của các thầy cô, thân hữu, và đồng môn có dịp tay bắt mặt mừng, xem mọi người ai còn ai mất trong ngày đại hội đầy ý nghĩa.”
Ông hội trưởng cũng giới thiệu quyển Đặc San Đại Hội Toàn Thế Giới Kỳ VI, với chủ đề “Một Thế Kỷ Đi Qua,” gồm 179 trang với nhiều bài viết kể lại chuyện xưa hơn 70 năm trước do các cựu học sinh Phan Châu Trinh viết.
Giáo Sư Trần Gia Phụng nói về chí sĩ Phan Châu Trinh.
Ông cho biết: “Thứ nhứt, ông sinh trưởng tại Quảng Nam, là tỉnh sớm tiếp xúc với người Tây và văn hóa Tây Phương, nên người Quảng Nam thích học hỏi. Thứ hai, thân phụ ông là ông Phan Văn Bình, giữ chức quản cơ sơn phòng (phòng thủ miền núi), bị sát hại trong một vụ án không rõ ràng, chắc chắn ám ảnh ông suốt đời. Thứ ba, làm việc tại Huế, ông đọc được các bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ (1830- 1871), và bài ‘Thiên hạ đại thế luận’ của Nguyễn Lộ Trạch (1843-1898).”
“Điều thứ tư làm thay đổi tư tưởng Cụ Phan, theo Huỳnh Thúc Kháng, chính là sau khi cụ đọc tân thư của những nhà cải cách Trung Hoa là Lương Khải Siêu và Khang Hữu Vi về tự do và dân quyền,” ông Phụng tiếp.
Cả bốn yếu tố kể trên có ảnh hưởng đến tư tưởng Phan Châu Trinh, nên có thể vì vậy, ông chủ trương bất bạo động, cải cách văn hoá, chính trị, cổ xúy quốc ngữ, vẫn theo ông Phụng.
Sau đó, ông Phan Châu Trinh cổ xuý thay chữ Hán bằng chữ Việt, đưa vào trường học và trở thành quốc ngữ của người Việt. Các kỳ thi Hán học chấm dứt năm 1918, từ học chữ Hán qua tân học quốc ngữ, và từ tinh thần quân chủ qua sinh hoạt dân chủ.
Ông Phan Thanh Thắng, thuộc Hội Đồng Lãnh Đạo Việt Nam Quốc Dân Đảng, cháu ông Phan Châu Trinh, kêu gọi: “Chủ trương Khai Dân Trí-Chấn Dân Khí-Hậu Dân Sinh của nhà cách mạng Phan Châu Trinh vẫn còn giá trị tuyệt đối với hiện tình đất nước ngày nay. Như Giáo Sư Trần Gia Phụng nói trước đây, Cụ Phan là nhà tiên tri của thời đại. CSVN độc tài toàn trị làm cho xã hội băng hoại, người dân chỉ biết cúi đầu an phận. Đặc biệt, tuổi trẻ Việt Nam sống thác loạn, sa đọa, chỉ biết hưởng thụ mà quên đi trách nhiệm đối với đất nước trước hiểm họa phương Bắc. Cổ xúy tư tưởng của Cụ Phan sẽ làm thức tỉnh con dân Việt Nam đấu tranh giải thể CSVN, đem lại tự do, dân chủ, và quyền làm người đích thực cho dân tộc.”
Cựu học sinh Huỳnh Văn Hoa cho hay trước 1975, trường là trung tâm của những thanh niên yêu nước, hàng năm vào ngày 24 Tháng Ba là ngày húy nhật chí sĩ Phan Châu Trinh.
Ông Hoa kể: “Đó là dịp để học sinh ôn lại truyền thống đấu tranh vì độc lập, dân quyền, dân chủ cho Việt Nam của ông và cũng để hun đúc truyền thống yêu nước. Kết quả là nhiều thế hệ học sinh của trường lên đường bảo vệ đất nước. Ở Nam California có nhà văn Phan Nhật Nam nổi tiếng là sĩ quan Binh Chủng Nhảy Dù và nhạc sĩ Nhật Ngân với những bài hát nổi tiếng đều là học sinh của trường. Chúng tôi rất tự hào được là học sinh của trường.”
Ông tiếp: “Kỷ niệm lớn nhất của học trò chúng tôi là những ngày cuối Tháng Ba hàng năm vào dịp lễ húy nhật Cụ Phan, để được sống trong không khí hào hùng của những người yêu nước. Sau năm 1975, nhà cầm quyền có kế hoạch đổi trường thành một trung tâm thương mại giữa thành phố, xóa hẳn tên trường, nhưng đều bị phản đối dưới nhiều hình thức, nên vẫn còn trường và tên của cụ cho đến ngày nay.” [đ.d.]
