Văn Lan/Người Việt
WESTMINSTER, California (NV) – Lễ tưởng niệm Giáo Sư Đoàn Viết Hoạt do các thân hữu tổ chức vào chiều Thứ Sáu, 20 Tháng Sáu, tại Phòng Thương Mại Westminster, do ông Larry Nguyễn, giám đốc Trung Tâm Chăm Sóc Người Cao Niên Sacramento (cơ quan bảo trợ), Luật Sư Đỗ Thái Nhiên trưởng ban tổ chức ủy nhiệm, và MC Nancy Nguyễn điều khiển chương trình.
Lễ tưởng niệm là để nhớ về những hoạt động của giáo sư, tranh đấu cho tự do và dân chủ Việt Nam, từ thập niên 1960 cho đến khi ông qua đời năm 2025.
Sau nghi thức chào cờ khai mạc, Luật Sư Đỗ Thái Nhiên chia sẻ: “Nói tới Giáo Sư Đoàn Viết Hoạt thì không thể không nói tới tư tưởng Duy Dân đã gắn kết với ông. Duy Dân là tư tưởng giúp người tu học làm người, nhất là làm người Việt Nam. Tư tưởng này được trình bày tinh vi, toàn diện và khoa học qua hai bộ phận lý luận: Một là tư tưởng bao gồm tiền đề triết học, quy luật triết học, và phương pháp luận. Hai là hành động, còn gọi là Hiến Pháp Học, tổ chức và điều động toàn dân tham gia vào công cuộc xây dựng một xã hội ‘Tam Nhân,’ gồm nhân bản, nhân tính, và nhân chủ.”
Ông Nhiên là người bạn tù của Giáo Sư Đoàn Viết Hoạt, may mắn được giáo sư trao truyền ngọn đuốc Duy Dân, đã cùng giáo sư hiên ngang rước ngọn đuốc ấy qua nhiều phòng giam, phòng kỷ luật, với đủ loại gông cùm khắc nghiệt.
Luật Sư Nhiên thêm, để có thể trọn đời miệt mài suy nghĩ và hành động cho Duy Dân, người chiến sĩ Đoàn Viết Hoạt phải là người có bộ óc chính trị cách mạng, vừa có đôi tay hành chánh cách mạng, đòi hỏi nhà hành chánh cần dứt khoát từ bỏ tâm lý lãnh đạo, thay vào đó là tâm lý hướng đạo. Đây là tính nhân chủ cao cấp hàng đầu trong nhân cách của Giáo Sư Đoàn Viết Hoạt.
Ông nói tiếp: “Về mặt thể lý, nếu cơ thể của con người không được nuôi dưỡng ở mức tối thiểu thì mọi chiến sĩ cách mạng đều mất năng lực phục vụ lịch sử. Hai mươi năm Giáo Sư Đoàn Viết Hoạt bị giam cầm ở các trại tù là 20 năm thập tử nhất sinh. Bà Trần Thị Thức, hiền thê của ông, vừa gồng gánh thăm nuôi chồng từ Nam ra Bắc, vừa bôn ba lo lắng cho con cái vượt biên.”
Năm 1998, khi Giáo Sư Đoàn Viết Hoạt đặt chân đến Hoa Kỳ, công cuộc thăm nuôi kia vẫn nối dài khi bà Trần Thị Thức dành ra 21 năm giảng dạy Việt ngữ tại Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ để có lương tiền vừa chi tiêu gia đình, vừa giúp chồng di chuyển đây đó tiếp nối con đường phục vụ quê hương. Tình yêu của bà dành cho giáo sư đúng là một quấn quyện tuyệt vời giữa tình yêu gia đình và tình yêu nước non tha thiết.
Tiếp đến, bà quả phụ Đoàn Viết Hoạt, một phụ nữ Việt Nam yêu nước, đảm đang, thông minh và can trường, chia sẻ: “Tôi cùng anh Hoạt có cùng lý tưởng hoạt động trong hội sinh viên từ năm 1960, nên dù có đau khổ thế nào chúng tôi cũng giúp nhau đạt được lý tưởng đã mong muốn. Trong bao nhiêu năm, quý vị đã giúp anh Hoạt cùng chúng tôi trong những sinh hoạt đòi tự do, dân chủ và nhân quyền, may Trời cho tôi có sức khỏe và nghị lực để vừa nuôi con vừa giúp chồng đạt được lý tưởng cũng là lý tưởng của tôi. Đó là lý do vì sao hai chúng tôi luôn chịu khó vượt qua những khó khăn. Giờ thì anh ấy đã ra đi, tôi mất ‘người yêu lý tưởng,’ cũng rất là đau khổ cho gia đình.”
Nhà báo Đỗ Quý Toàn, chia sẻ: “Đoàn Viết Hoạt là một anh hùng chống cường quyền không sợ hãi, hy sinh cả đời tư, gia đình của mình và sẳn sàng hy sinh mạng sống, thì đó chính là một anh hùng. Ngay khi Cộng Sản chiếm miền Nam, người thì tuẫn tiết, người bỏ chạy, người ở lại thì cam chịu, nhưng Giáo Sư Hoạt đã làm báo để chống lại chế độ Cộng Sản ngay trong nước, đi đâu cũng gặp công an! Trời sinh ra Giáo Sư Hoạt rất xứng đáng với tư cách một vị anh hùng trong lịch sử Việt.”
Theo ban tổ chức, sinh năm 1940 tại Hà Đông trong một gia đình cách mạng. Thân phụ ông chống cả thực dân Pháp và Cộng Sản, nên ông phải đổi từ họ Đỗ sang họ Đoàn, bi Tây bắt giam, hư một mắt. Anh cả của ông bị Cộng Sản thủ tiêu khi 15 tuổi, anh kế ở lại miền Bắc vì đòi quyền tự do dân chủ nên bị Cộng Sản bắt hai lần.
Năm 1954, ông theo gia đình di cư vào miền Nam Việt Nam. Năm 1961, sau khi tốt nghiệp tú tài, ông theo học Đại Học Sư Phạm Sài Gòn. Năm 1965, ông tốt nghiệp đại học và tham gia giảng dạy Anh Ngữ ở một số trường trung học như Nguyễn Đình Chiểu ở Mỹ Tho và Chu Văn An ở Sài Gòn. Năm 1966, ông được học bổng của Asia Foundation đi du học tại Mỹ, lấy bằng tiến sĩ Quản Trị Học Đường đại học Florida State University năm 1971. Về nước, ông giảng dạy tại Viện Đại Học Vạn Hạnh và giữ chức phụ tá viện trưởng cho đến năm 1975.
Ngày 29 Tháng Tám, 1976, ông bị nhà cầm quyền CSVN bắt giam 12 năm không xét xử. Ngày 9 Tháng Hai, 1988 ông được phóng thích cùng với một số tù nhân “cải tạo.” Từ đầu năm 1989, ông cùng một số chiến hữu vận động nhân quyền và dân chủ cho Việt Nam qua Diễn Đàn Tự Do. Ngày 17 Tháng Mười Một, 1990, ông bị bắt lần thứ hai và bị kết án 20 năm tù giam. Nhờ sự vận động của cộng đồng hải ngoại khắp nơi trên thế giới và sự can thiệp của quốc tế, CSVN giảm án xuống còn 15 năm. Tháng Tám, 1998, bị đưa đi “cải tạo cưỡng bức,” ông tiếp tục đấu tranh trong nhà tù, từ Thung Lũng Tử Thần Trại Đầm Đùn, Hàm Tân. Ông bị biệt giam hơn bốn năm tại trại tù Thanh Cẩm, Thanh Hóa.
Theo lời khuyên của gia đình và bằng hữu, ông chấp nhận tị nạn tại Hoa Kỳ vào Tháng Mười, 1998, nhận lời mời làm nghiên cứu về nhân quyền và dân chủ cho đại học Catholic University, Washigton DC. Ông từng đến nhiều quốc gia, tiếp xúc với nhiều nhà lãnh đạo chính trị, văn hóa xã hội, nhân quyền từ Hoa Kỳ đến Âu Châu, để vận động cho Việt Nam dân chủ và tự do phù hợp với môi trường hải ngoại và quốc tế trong thế kỷ 21. Đầu năm 2000, ông vận động cùng với nhiều nhà tranh đấu cho dân chủ, sáng lập Họp Mặt Dân Chủ, một mạng lưới dân chủ từ Hoa Kỳ, Canada đến Âu Châu để phát triển cho những nổ lực vận động dân chủ cho Việt Nam.
Với giới trẻ, ông mang tâm huyết phát huy Duy Dân Chủ Nghĩa của Lý Đông A, với năm lời thề là “Giác Biện Chứng Lớn, Tu Tính Mệnh Ta, Cứu Dân Tộc Việt, Giúp Loài Người Yếu, và Cùng Vũ Trụ Hòa,” cùng một số thanh niên trẻ thành lập học hội để truyền bá tư tưởng Lý Đông A. Ông thành lập trung tâm nghiên cứu Viện Dân Chủ Cho Việt Nam, được Amnesty International công nhận là tù nhân lương tâm (1982), và là hội viên danh dự của các hội văn bút thế giới, và nhận nhiều giải thưởng quốc tế.
Ngoài những bằng hữu, buổi tưởng niệm có những nhân sĩ trong cộng đồng, đại diện Dân Biểu Trí Tạ, Hòa Thượng Thích Huyền Việt (Texas), đại diện các chính đảng, cựu sinh viên Đại Học Vạn Hạnh, cùng giới trẻ hải ngoại.
Buổi tưởng niệm Giáo Sư Đoàn Viết Hoạt còn có một chương trình văn nghệ, ngâm thơ, do những nhóm thân hữu thực hiện. [đ.d.]
