NEW YORK (Time Magazine) – Bạn học hành rất siêng năng và chăm chỉ. Bạn tham gia các hoạt động thiện nguyện trong trường và được thực tập ở các công ty lớn khi đang đi học. Bạn tốt nghiệp Đại học. Bạn có một “resume” rất hay. Bạn chuẩn bị tâm lý và mọi câu hỏi mà các công ty tuyển dụng có thể hỏi. Bạn sẵn sàng cho cuộc phỏng vấn. Bạn tự tin với khả năng, đam mê và thành tích của mình.
Nhưng bạn khựng lại và lúng túng khi nhà tuyển dụng hỏi bạn:
“Anh/chị chưa từng ghét ai?”
“Anh/chị thích đọc sách hay xem tivi?”
“Anh/chị có hay mắc cỡ không?”
“Anh/chị có nghĩ mình là người đặc biệt không?”
“Đúng hay sai: Anh/chị không bao giờ biết giận ai.”
Những câu hỏi tưởng chừng như đơn giản để trả lời, thật ra lại làm bạn vô cùng bối rối. Nó chẳng liên quan gì đến nghề nghiệp hay vị trí công việc mà bạn xin vào. Và thay vì trả lời lại câu hỏi đó một cách đơn giản như chính câu hỏi đặt ra, bạn bắt đầu tự hỏi có khi nào câu hỏi này có ý nghĩa nào khác sâu xa hơn hay gài bẫy bạn không.
Chỉ số XQ được các nhà tuyển dụng dùng để tuyển người trong thời gian gần đây (Hình minh hoạ: Chris Hondros/ Getty Images)
Đó là một cách mới mà các nhà tuyển dụng áp dụng để tuyển chọn người phù hợp cho vị trí họ cần. Tuần báo Time Magazine giới thiệu một hiện tượng, một khuynh hướng mới mà nhà tuyển dụng sử dụng các dữ liệu câu hỏi để kiểm tra tính cách (personal test) các ứng viên xin việc, từ đó đưa ra quyết định có nên mướn hay không. Bài kiểm tra này được biết đến với tên gọi “chỉ số XQ.”
Các nhà tuyển dụng năm 2015 cho rằng “personal test” là công cụ cần thiết để nâng cao năng suất làm việc cũng như tăng sự hài lòng từ khách hàng. Bằng cách nhận biết được tính cách của ứng viên thông qua bài kiểm tra, các nhà tuyển dụng có thể tìm ra người hạnh phúc nhất và thành công nhất trong vị trí, cùng vai trò mà họ sẽ nắm giữ.
Quá trình tuyển dụng chỉ mới bắt đầu. Bài kiểm tra tính cách có thể tiếp tục được sử dụng trong lúc nhân viên đang làm việc, phục vụ cho quá trình để tìm kiếm người phù hợp cho thăng chức, chuyển nhượng hoặc chấm dứt làm việc.
IQ, EQ và bây giờ là XQ
Chúng ta từng quá quen thuộc với các bài kiểm tra về IQ và EQ – hai chỉ số được dùng phổ biến trong môi trường làm việc và xã hội.
Năm 1912, nhà tâm lý học người Đức, William Stern, đưa ra khái niệm về chỉ số thông minh (intelligence quotient), là tỉ lệ giữa tuổi trí tuệ và tuổi thực tế nhân với 100. Chẳng hạn, một đứa trẻ 10 tuổi có tuổi trí tuệ là 10 sẽ có chỉ số IQ là 100. Mặc dù công thức này không còn được các nhà tuyển dụng ưu chuộng nữa, một số công ty vẫn dùng để tuyển chọn người làm việc, đặc biệt là các ngành nghề khoa học.
Năm 1990, nhà tâm lý học John Mayer và Peter Salovey đưa ra khái niệm chỉ số cảm xúc (emotional intelligence quotient), là khả năng con người tự nhận thức để có thể đánh giá và điều tiết cảm xúc của mình và của người khác cũng như điều khiển cảm xúc để thành công trong cuộc sống. Chỉ số này được sử dụng rất nhiều trong giới kinh doanh và các nhà lãnh đạo coi nó là một trong những kỹ năng quan trọng để tìm kiếm nhân viên phù hợp cho công ty.
Vậy XQ là gì?
Chưa có một cái tên chính thức để gọi cho việc đánh giá chất lượng nhân viên kiểu mới qua kiểm tra tính cách này; người ta gọi nó là X, như là tạm thời để trống cho một từ mới sẽ được thêm vào sau này. Chỉ số XQ là cách kiểm tra đặc điểm tính cách xem có thích hợp với công việc và khả năng có thể thành công khi đảm nhiệm việc làm đó hay không.
Đằng sau câu hỏi XQ
Andy Biga, giám đốc bộ phận quản lý nhân sự của hãng hàng không JetBlue cho biết, công ty đã thiết kế bài kiểm tra 12 đặc điểm tính cách cho nhân viên để từ đó dự đoán được tiếp viên hàng không nào có thể tạo ấn tượng tốt với hành khách trên máy bay. Các cuộc nghiên cứu của JetBlue cho thấy yếu tố tính cách tạo nên một tiếp viên hàng không phù hợp không chỉ là tốt bụng với mọi người, mà còn phải là người có thể giúp đỡ người khác tận tình đến nơi đến chốn.
Các ứng cử viên JetBlue sẽ trả lời họ đồng ý hay không đồng ý với các ý kiến, ví dụ như “bạn cảm thấy không thoải mái khi nhận lời giúp đỡ từ người khác” hay “bạn cảm thấy căng thẳng khi người khác hối bạn.” Sau đó, các ứng viên được đánh giá phân chia theo màu sắc dựa vào điểm số của họ. Cụ thể, ứng viên được xếp màu xanh là phù hợp nhất, màu vàng là vừa phải và màu đỏ là không phù hợp để mướn. Biga rất tự hào về cách dùng bài kiểm tra tính cách này để chọn ra các tiếp viên hàng không phù hợp cho hãng. Trong tương lai gần, bài kiểm tra tính cách đó sẽ được mở rộng và áp dụng cho toàn bộ công ty.
Bài kiểm tra đánh giá tính cách chỉ số XQ giúp nhà tuyển dụng tìm ra được người thích hợp cho công việc. (Hình minh hoạ: Sandy Huffaker/ Getty Images)
Hay như câu hỏi “Đúng hay sai: Tôi đọc ít nhất là 10 cuốn sách trong một năm” trong một bài kiểm tra chỉ số XQ đưa ra.
Robert Hogan, đồng sáng lập hệ thống đánh giá kiểm tra tính cách Hogan (Hogan Assessment), cho biết, đằng sau câu hỏi đó, ông có thể cảm nhận được tính cách của ứng cử viên.
“Những người đọc 10 cuốn sách trong một năm có tư duy và suy nghĩ khác với mọi người. Họ thường đi viện bảo tàng, họ sẵn sàng tiếp thu và tích cực tham gia các khóa học, và điều quan trọng là họ có khuynh hướng cập nhật thông tin thường xuyên và nâng cao năng lực cho công việc,” ông nói.
Tương tự, những người đồng ý với câu hỏi “Hệ thống làm việc trong công ty không hiệu quả” là những người nhạy cảm với môi trường làm việc xung quanh và sẵn sàng lên tiếng vì người khác.
Công ty quỹ đầu tư Bridgewater, với 1,400 nhân viên, dùng bài kiểm tra đánh giá tính cách Myers-Briggs để tìm kiếm nhân viên phù hợp. Với câu hỏi “Nếu bạn phải chọn một thiết bị, bạn sẽ chọn thiết bị nào?” Ray Dalio, người sáng lập Bridgewater, tin rằng việc nắm bắt được đặc điểm tính cách của một người thông qua các câu hỏi không chỉ giúp tìm ra người phù hợp mà còn nhận ra khả năng làm việc của họ và khả năng hợp tác với người khác.
Bài kiểm tra đánh giá chỉ số XQ đang dần trở nên quen thuộc với các công ty khi họ tổ chức đợt tuyển dụng mới. Không còn IQ hay EQ, XQ giờ đây đã và đang dần thay thế và trở thành một trong những công cụ chuẩn mực để tìm kiếm người phù hợp với công việc. Bạn mới ra trường và đang đi xin việc? Đừng quá ngạc nhiên nếu nhà tuyển dụng hỏi bạn “có tưởng tượng bạn là người nổi tiếng hay không?”, “có dễ nổi giận hay không?” hay những câu hỏi tương tự như thế, vì nhà tuyển dụng đang dò xét chỉ số XQ của bạn đấy! (N.A)
