Tiếng Việt Dấu Yêu (Kỳ 342)

Bi Trí Dũng Academy sinh hoạt dịp lễ Phục Sinh tại Garden Grove Park, Garden Grove

Học ngôn ngữ và văn hóa Việt qua hình thức đối thoại và tập đọc

GS Trần C. Trí
(University of California, Irvine)

Qua mục mới này, GS Trần C. Trí sẽ đưa các em vào thế giới muôn màu của ngôn ngữ và văn hóa Việt qua những bài đối thoại sinh động hay những bài tập đọc lý thú. Kèm theo các bài này là phần ngữ vựng và thành ngữ được dùng trong bài được đối chiếu với phần tiếng Anh để các em dễ theo dõi và cảm nhận. Những bài đối thoại và tập đọc trong mục này được trích từ cuốn sách giáo khoa NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA của GS Trần C. Trí (với sự hợp tác của GS Trần Minh Tâm trong phần bài tập thực hành), do California State University, Long Beach và Viet Text xuất bản.

Tiếng Việt nghe như hát!

Megan: Huy à, trước đây tôi cứ nghĩ tiếng Việt cũng có chữ viết giống như tiếng Hoa hoặc tiếng Nhật. Bây giờ tôi mới biết là tiếng Việt dùng mẫu tự La Tinh như tiếng Anh.

Huy: Cũng nhờ các ông cố đạo đến Việt Nam truyền giáo đấy! Tôi hỏi bạn điều này nhé. Khi bạn nghe một người nói tiếng Việt, bạn có cảm tưởng như thế nào?

Megan: Tôi tưởng người đó đang hát chứ không phải nói!

Huy: Nhận xét của bạn cũng là nhận xét của rất nhiều người. Này nhé, trong âm nhạc có bảy nốt nhạc, mà tiếng Việt đã có sáu thanh khác nhau. Thế thì nói tiếng Việt không giống như hát thì là gì?

Megan: Tôi còn có một nhận xét này nữa. Hình như các bạn nói với nhiều giọng mũi hơn chúng tôi thì phải.

Huy: Lại cũng đúng nữa! Bạn biết vì sao không? Có tất cả bốn phụ âm mũi dùng trong đa số các ngôn ngữ trên thế giới, thì tiếng Việt chúng tôi có cả bốn. Thêm nữa, bốn phụ âm mũi này có thể được phân phối cả ở đầu và cuối một chữ. Vì thế, khi chúng tôi nói, các phụ âm mũi được dùng thường xuyên lắm.

Megan: Ái chà, cái này cần phải có kiến thức về ngôn ngữ học mới hiểu nổi! Bạn có thể cho tôi vài ví dụ được không?

Huy: Để tôi viết xuống mấy chữ này cho bạn xem nhé! Những chữ này đều bắt đầu và chấm dứt bằng phụ âm mũi cả: nam, mang, ngang, nhanh, nham, nanh.

Megan: Thật là hay, Huy ạ. Thế tiếng Việt có liên hệ với thứ tiếng nào khác không?

Huy: Tiếng Việt được xếp vào loại tiếng độc lập. Thật ra, nó cũng có liên hệ đến tiếng Mường là một thứ tiếng phụ thuộc. Cả hai gộp lại thành một nhóm ngôn ngữ riêng gọi là nhóm ngôn ngữ Việt-Mường.

Megan: Anh nói chuyện cứ như là một nhà ngôn ngữ học thực thụ ấy!

Huy: Có gì đâu! Tôi cũng phải tìm hiểu chút đỉnh về tiếng Việt, kẻo có ai hỏi mà không biết trả lời thì xấu hổ lắm!

Danh từ
âm nhạc / music
chữ viết / hand writing; written language
chữ / letter; word
cố đạo / Catholic missionary
cuối / end
đầu / beginning
giọng mũi / nasal voice
La Tinh / Latin
liên hệ / relationship
mẫu tự / alphabet
ngôn ngữ học / linguistics
nhà ngôn ngữ học / linguist
nhóm ngôn ngữ / language group
nốt nhạc / musical note
phụ âm mũi / nasal consonant
thanh / tone (in language)
thế giới / world
ví dụ / example 

Tính từ
độc lập / independent
phụ thuộc / minor, secondary
thực thụ / real, genuine
xấu hổ / embarrassed 

Động từ
gộp / to combine, to add
hình như / to seem
phân phối / to distribute
truyền giáo / to preach (a religion)
tưởng / to think (wrongly)
xếp vào / to categorize, to classify 

Trạng từ
chút đỉnh / a little bit
thêm nữa / moreover 

Giới từ
nhờ / thanks to
về mặt / in terms of 

Thành ngữ
ái chà! / wow!
có gì đâu! / it’s nothing!
này nhé… / well, it’s like this…

Em viết văn Việt

Nhằm tạo một diễn đàn cho các em tập viết tiếng Việt, Ban Biên Tập trang Tiếng Việt Dấu Yêu kêu gọi quý phụ huynh và quý Thầy Cô khuyến khích các em viết văn, diễn tả bằng tiếng Việt những cảm nghĩ và ước vọng trong đời sống của các em. Ước mong nơi đây một sân chơi được mở ra và khu vườn văn hóa Việt sẽ được quý phụ huynh và quý Thầy Cô góp tay vun trồng, khuyến khích.

Trong các bài nhận được và chọn để đăng, chúng tôi cố ý giữ nguyên văn những gì các em viết. Vì thế, khi đọc đến những ngôn từ, lỗi chính tả và sai văn phạm, chúng tôi mong được Phụ Huynh và Thầy Cô chia sẻ và sửa chữa cho các em tại nhà hay trong lớp học.

Tất cả các bài viết dưới dạng MSWord, font Unicode; và hình ảnh dạng .jpg, xin gởi về địa chỉ email: [email protected] (Xin đừng gởi dạng .pdf vì không tiện cho việc layout).

Trân trọng cảm ơn quý vị.

Nguyễn Việt Linh

Đặt câu có hai mệnh đề với ý chính: Mùa Hè

1- Mùa Hè Năm nay em được đi thăm ông Bà ngoại tại Dallas Texas nên em rất vui.
2- Em phụ với mẹ em trồng nhiều hoa trong vườn và mùa Hè này hoa sẽ nở đẹp.
3- Trong mùa Hè, em được nghỉ học, nên em có nhiều thì giờ đọc sách.
4- Trời mùa Hè rất ấm nên em rất thích mùa hè.
5- Các bạn em rủ em đi cắm trại mùa Hè một tuần, nhưng ba em không đồng ý.
6- Ba em rất thương em, nhưng mà ba khó tánh.
7- Ba sẽ đưa em đi chơi trong mùa Hè vì ba đã xin nghỉ làm rồi.
8- Má em cũng đi thăm ông bà ngoại em và em rất thích có má đi.
9- Mấy hôm nay trời vẫn lạnh dù đã nghỉ Hè.
10- Em rất mong đến ngày đi nghỉ hè vì em được gặp các em họ.
Nu Nguyễn, Lớp Tám

Đặt câu có hai mệnh đề hoàn chỉnh

1- Mấy hôm nay trời nóng quá nên em phải uống nước thật nhiều vào buổi trưa.
2- Tuần tới em đi học tiếng Việt lại và em không biết ai là cô giáo mới của em.
3- Em rất vui khi được đi học lại.
4- Năm nay em học lớp Ba, chắc sẽ nhiều bài lắm , khó lấm.
5- Em rất ngại thức sớm khi đi học lai.
6- Em muốn có điều ước : Học tiếng Việt buổi chiều.
7- Năm nay em phải làm luận văn trong giờ tập làm văn nên em lo quá.
8- Ba em sẽ dạy thêm em môn luận văn nên em rất yên tâm khi vào lớp.
9- Em muốn học làm thơ và cô giáo em sẽ dạy em môn này.
10- Em rất thích môn sử Việt Nam vì em rất thích các vị anh hùng.
Nu Nguyễn, Lớp Chín

Góc hoạt họa thiếu nhi
Câu chuyện hí họa về chú gấu bông Dexter

Họa sĩ Nia Nguyễn

Tâm tình thầy cô

Hùng té trong sân

Cành Hồng

Năm nay tôi phụ trách lớp một, các em từ 6 đến 8 tuổi, thường thích đùa nghịch, leo trèo lên các cây trong sân trường, nhất là các em nam. Nội quy của trường không cho phép các em leo cây; thầy cô luôn nhắc nhở và dõi mắt theo các em trong giờ chơi.

Tôi bưng ly nước uống từng ngụm và nhìn các em vui vẻ trong sân, bỗng tôi thấy một em đang đu đưa trên cành cây ổi, quẳng ly nước, tôi đi như bay nhưng cũng không kịp: Hùng đã tuột tay và ngã xoài trên nền đất. Tôi đỡ em dậy, nhờ Hồng báo với cô y tá. Cô Loan với hộp thuốc cứu thương chạy tới ngay. May quá, em không bị đập đầu xuống đất, và nền đất còn ẩm sau cơn mưa chiều qua, nên Hùng không bị đau nhiều, em chỉ bị trầy nơi khuỷu tay.

Tôi cùng cô Loan đưa em vào văn phòng, rửa chỗ bị trầy, và thoa thuốc sát trùng. Tôi để em nằm nghỉ trong văn phòng với cô Loan, tôi về lớp.

Vào lớp, các em nhốn nháo hỏi thăm Hùng. Tôi cho các em biết Hùng không sao cả, chỉ hơi sợ chút thôi. Cậu bé 7 tuổi không hề khóc một tiếng. Tôi dặn dò các em lần nữa: Các em không nên leo trèo cao, không nên chạy nhanh quá, lỡ té ngã thì rất đau và rất nguy hiểm. Hôm nay, may là Hùng chỉ đu trên cành thấp nên mới ngã nhẹ như thế.

Các em hứa không bao giờ đu trên cây, leo cây hoặc trèo tường. Hồng còn nói thêm “chúng em cũng không chạy nhanh nữa.”

Trước khi tiếp tục bài học tôi chép mấy câu văn vần trên bảng, yêu cầu các em chép và ghi nhớ:

Chớ nên nghịch lửa,
Chớ nên chơi dao,
Chớ nên trèo cao,
Chớ nên leo rào.
Ta phải cẩn thận,
Té, phỏng rất đau.

Lưu ý: Để mở âm thanh, xin bấm vào nút phía góc phải bên dưới của khung video.