ORANGE COUNTY, California (NV) – Chính sách thẻ xanh mới của chính quyền Trump đang gây hoang mang cho nhiều người muốn xin thường trú tại Mỹ theo thủ tục hợp pháp.
Những người có thể bị ảnh hưởng gồm thân nhân công dân Mỹ, sinh viên quốc tế, lao động ngành kỹ thuật, và các gia đình có nhiều tình trạng di trú khác nhau, theo báo mạng CalMatters hôm Thứ Năm, 4 Tháng Sáu.
Ngay trước lễ Memorial Day, chính quyền Trump công bố một bản ghi nhớ mới về tiến trình xin thẻ xanh tại Mỹ. Theo cách hiểu ban đầu của nhiều luật sư di trú, phần lớn người đang ở Mỹ bằng visa tạm thời, hoặc được tạm cho vào Mỹ vì lý do nhân đạo, có thể phải trở về quốc gia của họ để chờ thẻ xanh, thay vì được ở lại Mỹ trong lúc hồ sơ chờ duyệt.
Chính sách này đi ngược thông lệ lâu nay, vốn cho phép nhiều di dân đang ở Mỹ nộp đơn xin thường trú thông qua thủ tục gọi là “điều chỉnh tình trạng di trú.” Bản ghi nhớ nói việc cho ở lại Mỹ trong lúc chờ thẻ xanh chỉ nên dành cho những trường hợp “đặc biệt.”
Đến cuối tuần sau đó, Bộ Nội An Mỹ (DHS) lại nói với nhật báo The New York Times rằng đây không phải là chính sách được áp dụng hàng loạt. Theo DHS thì giới chức Sở Di Trú và Nhập Tịch Mỹ (USCIS) từ trước đến nay vẫn có quyền cân nhắc từng hồ sơ.
Cách giải thích này không làm cho các luật sư di trú yên tâm. Ông Patrick Kolasinski, một luật sư di trú tại Modesto, cho rằng chính quyền đang tìm cách giảm phản ứng dư luận và tránh kiện tụng, vì thay đổi chính sách theo cách này có thể trái luật.
CalMatters cho biết là DHS không trả lời câu hỏi của họ về việc chính quyền có đang đổi hướng so với bản ghi nhớ ban đầu hay không. Cơ quan này chỉ nói chính sách mới “không gây tác động đáng kể” đối với những người có trình độ cao, chuyên môn tốt, và tuân thủ pháp luật.
Nhóm nào có thể bị ảnh hưởng nhiều nhất?
Những người có nguy cơ bị ảnh hưởng gồm thân nhân của công dân Mỹ, lao động kỹ thuật mất việc, gia đình có nhiều tình trạng di trú khác nhau, và sinh viên quốc tế.
Thay đổi này chủ yếu liên quan đến những người đang ở Mỹ và nộp đơn xin thường trú thông qua thủ tục điều chỉnh tình trạng di trú. Mỗi năm, khoảng một nửa số thẻ xanh tại Mỹ cấp cho những người đang sống trong nước Mỹ, theo DHS.
Riêng California có 112,100 người nhận thẻ xanh qua thủ tục này trong năm 2023, cao hơn mọi tiểu bang khác và chiếm gần 1/5 tổng số trường hợp khắp nước Mỹ.
Hồ sơ xin thường trú theo diện gia đình chiếm phần lớn. Theo DHS, khoảng 64% người mới nhận thẻ xanh trong năm 2023 có hồ sơ dựa trên quan hệ gia đình với công dân Mỹ hoặc thường trú nhân hợp pháp.
Hiện chưa rõ chính sách mới có áp dụng cho những hồ sơ xin thẻ xanh đang chờ duyệt hay không.
Bà Lynn Damiano Pearson, giám đốc chiến lược pháp lý của Trung Tâm Luật Di Trú Quốc Gia, nói một số luật sư di trú nhận thấy giới chức USCIS bắt đầu hỏi người nộp đơn theo cách mới. Theo bà, những câu hỏi đó khiến họ lo rằng chính sách này có thể được áp dụng cả với các hồ sơ nộp trước khi bản ghi nhớ được ban hành.
Một số luật sư cho biết, trong các cuộc phỏng vấn tuần qua, có người bị hỏi vì sao xin thẻ xanh từ trong nước Mỹ, và liệu có lý do nào khiến họ không thể về nước của họ để chờ hồ sơ hay không.
Theo bà Damiano Pearson, cách hỏi này dường như xuất phát trực tiếp từ bản ghi nhớ mới, khiến giới luật sư lo rằng chính quyền có thể áp dụng chính sách theo hướng bất lợi cho những người nộp đơn trước đó.
Quốc Hội quyết định thủ tục điều chỉnh tình trạng di trú
Thủ tục điều chỉnh tình trạng di trú không phải là ưu đãi mới. Quốc Hội tạo ra thủ tục này từ năm 1952. Trong hơn 70 năm, các chính quyền thuộc cả hai đảng đều dùng cơ chế này, và mỗi năm có hơn nửa triệu người nộp đơn theo cách đó.
Bản ghi nhớ mới của chính quyền Tổng Thống Donald Trump lại mô tả việc cho người đang ở Mỹ chờ thẻ xanh giống như một quyết định đặc biệt, tùy vào cân nhắc của chính phủ.
Ông Jeff Joseph, chủ tịch Hiệp Hội Luật Sư Di Trú Mỹ (AILA), gọi bản ghi nhớ này là sai, đáng lên án, và trái luật. Ông nói gần như chắc chắn là chính sách này sẽ bị kiện.
Phía California cũng theo dõi sát sao vấn đề này. Bà Nina Sheridan, phát ngôn viên của bộ trưởng Tư Pháp California, ông Rob Bonta, nói chính quyền Trump tiếp tục dựng thêm rào cản đối với di dân hợp pháp, kể cả những người đang cố gắng làm đúng thủ tục để xin thường trú.
DHS thì nói rằng bản ghi nhớ chỉ nhắc lại luật và chính sách lâu nay, vốn bị chính quyền Biden bỏ qua.
Nỗi lo bị rơi vào bẫy trục xuất
Nhiều người nộp đơn xin thẻ xanh được chính phủ cho phép ở lại Mỹ trong lúc chờ phỏng vấn, dù thị thực nhập cảnh của họ hết hạn. Vì hồ sơ tồn đọng, thời gian chờ có khi kéo dài nhiều năm.
Luật sư di trú lo rằng bản ghi nhớ mới có thể biến chính hoàn cảnh đó thành bất lợi cho người nộp đơn. Một người có thể bị từ chối tại cuộc phỏng vấn rồi lập tức bị làm thủ tục trục xuất.
Năm ngoái, một số người đến gặp cơ quan di trú theo lịch hẹn bình thường, như phỏng vấn hoặc hoàn tất thủ tục hồ sơ, rồi bị bắt và bị giam. Có trường hợp bị giam nhiều tháng.
Bà Damiano Pearson nói hiện còn quá sớm để biết chuyện này có thể xảy ra thường xuyên đến mức nào. Tuy nhiên, giới chuyên môn không thể loại trừ khả năng nhân viên ICE, lực lượng liên bang phụ trách bắt giữ và trục xuất di dân, có thể bắt người ngay sau các cuộc phỏng vấn với cơ quan di trú.
Không phải ai cũng có thể về nước để chờ đợi
Với nhiều người, về nước để xin thẻ xanh qua thủ tục lãnh sự không đơn giản là mua vé máy bay rồi chờ thêm vài tuần.
Hồ sơ qua Bộ Ngoại Giao Mỹ có thể kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm vì tồn đọng. Ông Ben Johnson, giám đốc điều hành AILA, nói thủ tục lãnh sự không thực tế hoặc không an toàn đối với nhiều người. Với những người khác, nó có thể đồng nghĩa với nhiều tháng hoặc nhiều năm xa vợ chồng, con cái là công dân Mỹ, nơi làm việc và cộng đồng tại Mỹ.
Việc xét duyệt thị thực nhập cảnh Mỹ hiện bị ngưng hoàn toàn tại hơn 70 quốc gia.
Những người từng ở quá hạn thị thực cũng có thể gặp rủi ro lớn. Nếu buộc phải rời Mỹ để nộp hồ sơ từ nước ngoài, họ có thể bị cấm trở lại trong ba năm hoặc 10 năm.
Bà Damiano Pearson nói bản ghi nhớ chưa cho thấy các yếu tố này có được cân nhắc hay không. Theo bà, văn bản mới tạo ra nhiều nỗi lo sợ cho những người nghĩ rằng mình đang tiến gần đến việc nhận thẻ xanh.
Luật sư khuyên gì?
Luật Sư Patrick Kolasinski nói ông có khách hàng đi phỏng vấn xin thẻ xanh mới đây và họ tỏ ra rất lo lắng. Theo ông, người đi phỏng vấn không biết sẽ gặp giới chức nào và người đó áp dụng chính sách theo cách nào.
Ông cho rằng môi trường di trú hiện nay mất tính dự đoán, khiến người nộp đơn không thể yên tâm rằng những quy tắc phổ biến lâu nay vẫn còn được áp dụng.
Lời khuyên của ông dành cho người có lịch phỏng vấn là không nên đi một mình. Theo ông, trong bối cảnh hiện nay, không ai nên làm việc với cơ quan di trú mà thiếu luật sư đi cùng. (T.C.) [đ.d.]
