Văn Lan/Người Việt
WESTMINSTER, California (NV) – Buổi hội thảo giới thiệu công trình chú giải sách Nôm quý, quyển “Quan Âm Tế Độ Diễn Nghĩa Ca” (Quan Âm Tế Độ hay Quan Âm Diệu Thiện), bản in khắc gỗ hơn một thế kỷ trước, được giới thiệu vào sáng Thứ Bảy, 3 Tháng Chín, tại Viện Việt Học, Westminster.
Đây là một công trình Phật Giáo của người xưa do Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm phiên âm dịch ra chữ quốc ngữ và chú giải, Nguyễn Hiền Tâm bổ chánh, cũng là một gia tài văn học Phật Giáo chữ Nôm, là quyển truyện Nôm dài nhất trong văn học Việt Nam, gồm có 12 hồi và 7,228 câu thơ lục bát.
Quyển “Quan Âm Tế Độ Diễn Nghĩa Ca” với sự trình bày thật sâu rộng của ba vị diễn giả gồm Giáo Sư Trần Huy Bích, Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm, và Giáo Sư Đỗ Quý Toàn, khiến người nghe thích thú với một đề tài tưởng chừng như khô khan nhưng lại được các diễn giả phân tích thuyết phục.
Đây là truyện thơ Nôm Phật Giáo thế kỷ 19 dài nhất trong lịch sử văn học Việt Nam và văn học Phật Giáo, kể về cuộc đời tu hành khó khăn vô vàn của công chúa Diệu Thiện nước Cao Ly, là tấm gương kiên định và chịu đựng vì đạo của người tu hành chân chính.
“Quan Âm Tế Độ Diễn Nghĩa Ca” có thể tóm lược như sau: Có vị Tôn Giả Từ Hàng trên thượng giới thấy dưới thế gian con người tạo nên nhiều tội lỗi và gánh chịu nhiều bi thương nên nhất tâm xuống trần tế độ chúng sanh. Ngài muốn hóa thân thành phụ nữ với ý nguyện dễ dàng giúp phụ nữ ở trần gian, do đó Tôn Giả Từ Hàng xuống trần với nhân thân là Công Chúa Diệu Thiện ở nước Cao Ly. Tuy không nhớ tiền thân nhưng công chúa đã có căn tu từ khi còn trẻ, bà từ chối việc vua cha lo chuyện nhân duyên cho mình và quyết tâm tu hành. Vua cha tức giận nên cấm đoán, đày ải với mục đích làm thui chột ý nguyện tu hành của con gái mình. Công chúa chấp nhận những khổ cực do vua cha tạo ra cho mình nhưng vẫn một lòng cương quyết tu hành, bà thành chánh quả và từ bi hiếu thảo giúp vua cha thoát khỏi những khổ nạn do ông tự tạo từ bấy lâu nay.
Cô Kim Ngân, giám đốc Viện Việt Học, chia sẻ: “Cuốn ‘Quan Âm Tế Độ Diễn Nghĩa Ca’ liên quan cả về lãnh vực văn hóa, văn chương, văn học của Việt Nam. Có thể nói xa hơn nữa, khi các thế hệ sau này sẽ có phương tiện nhìn lại về xã hội, con người, ngữ học, chữ viết, đã thay đổi qua bao nhiêu thời kỳ, phản ảnh tâm tình của người Việt Nam qua nhiều thế hệ như thế nào. Đây là kho tàng vô giá khi chúng ta không còn được nhiều người biết về chữ Nôm, mà Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm đã chú giải và soi sáng tác phẩm này, nếu không có sự nghiên cứu của ông thì rất nhiều người sẽ không hiểu chữ nghĩa ấy như thế nào!”
Nói về tác phẩm, Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm cho rằng quan trọng là chữ “tế độ,” nghĩa là cứu giúp. Ông cũng nói thêm rằng giới thiệu sách này không phải chú ý về đạo Phật mà chú ý về phương diện văn hóa nhiều hơn, để làm sao lưu truyền được bản văn mới, một bản văn quốc ngữ chính xác, đó mới chính là mục tiêu.
Giáo Sư Trần Huy Bích phân tích rõ quá trình hình thành của chữ Nôm, và vì sao phải bảo vệ chữ Hán-Nôm khi nói về sự đóng góp của Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm trong chữ Nôm, có nhắc đến trong phần dẫn nhập khi Giáo Sư Sâm phiên âm truyện “Quan Âm Tế Độ” từ chữ Nôm sang chữ quốc ngữ và chú giải cho dễ hiểu, là để bảo toàn phần nào gia tài văn học chữ Nôm.
“Tại sao chúng ta phải bảo toàn văn học chữ Nôm và không bỏ chữ Hán-Nôm được bởi vì các tác phẩm đời xưa của tiền nhân, từ lịch sử, triết học, luật lệ, viết bằng chữ Hán-Nôm rất nhiều, tuy có một số được phiên âm ra quốc ngữ, nhưng vẫn còn rất nhiều tác phẩm chưa được phiên âm, đó là kho tàng văn học của dân tộc,” Giáo Sư Bích giải thích.
Giáo Sư Trần Huy Bích nói: “Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm là một trong số hiếm hoi các học giả có thẩm quyền về chữ Hán-Nôm của Việt Nam trong và ngoài nước, hiện nay đang nỗ lực không ngừng chạy đua với tuổi già sức yếu mà hoàn thành việc phiên âm sang chữ quốc ngữ nhiều tác phẩm văn học chữ Nôm.”
Giáo Sư Đỗ Quý Toàn khen ngợi quyển “Quan Âm Tế Độ Diễn Nghĩa Ca” của Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm rất hay, thong thả dễ chịu hơn hẳn quyển “Quan Âm Thị Kính” của Đỗ Dự rất nhiều, và rất ít chịu ảnh hưởng của lối viết theo truyện Kiều. Đặc biệt, ông nhận xét cuốn sách nói về Phật Giáo, khi cố ý cổ động truyền bá đạo Phật, dạy đạo cho vua cha, và dạy cả các nhà sư tại sao con người phải đi tu!
Cô Phan Dụy, cựu sinh viên Văn Khoa Sài Gòn, môn sinh của Giáo Sư Nguyễn Văn Sâm, từ Houston, Texas về, chia sẻ: “Thầy tôi với người tình văn hóa Việt Nam trong đam mê biên khảo, trong niềm trân quý trang trọng yêu mến gốc gác cội nguồn, kho tàng văn hóa Việt Nam. Thầy tôi đã có những chuyến đi thật xa bên trời Tây, la lết nhiều ngày trong các thư viện nước Pháp để tìm tài liệu, thầy tôi cũng lặn lội về bên trời Á để bới móc tìm tòi những tài liệu bị dập vùi bởi thời cuộc và sự thờ ơ của người đương thời.”
Một công trình khác, chỉ ra đời ở hải ngoại cũng được trao tặng Viện Việt Học trong buổi hội thảo, đó là tập san “48-55 Khải Định” về trung học Khải Định Huế, do nhà văn Ngự Thuyết Tôn Thất Ngự chủ biên gồm 25 quyển, qua 25 năm xuất bản, từ năm 1996 đến năm 2000, với nhiều học giả và nhà văn đóng góp. Bộ tập san này do Giáo Sư Tôn Thất Côn, kỹ sư trưởng phòng điện tử hạt nhân Trung Tâm Nghiên Cứu Nguyên Tử Cuộc Đà Lạt trước 1975 trao tặng, như là một tài liệu lưu trữ tâm tình qua những bước đường ly hương.
Bác Sĩ Nguyễn Hy Vọng nói: “Tôi không biết nhiều về chữ Nôm, nhưng bây giờ ở tuổi 90 tôi mới vỡ lẽ ra chữ Nôm là một sản phẩm mà trên thế giới không có một thứ chữ nào bì kịp.”
Buổi hội thảo kết thúc tốt đẹp với phần phát hành sách kỷ niệm và văn nghệ ấm cúng. [qd]
