Văn Lan/Người Việt
SANTA ANA, California (NV) – Lễ tiễn đưa cố Giáo Sư Dương Ngọc Bầy về nơi an nghỉ cuối cùng vừa diễn ra sáng Thứ Năm, 4 Tháng Giêng, trong không khí trang nghiêm tại chùa Bảo Quang, Santa Ana.
Giáo Sư Dương Ngọc Bầy, cựu giáo sư Trường Quốc Gia Âm Nhạc và Kịch Nghệ Sài Gòn trước 1975, người khai sáng Câu Lạc Bộ Văn Học Nghệ Thuật Hát Bội và cũng là vị thầy đã đem cái nôi của hát bội ra hải ngoại, tên thật là Dương Thị Bầy, pháp danh Diệu Bảo, sinh ngày 26 Tháng Giêng, 1942, từ trần ngày 25 Tháng Mười Hai, 2023, tại Orange County, California, hưởng thọ 83 tuổi.
Tang lễ của bà diễn ra thật đơn giản tại nhà Vãng Sanh chùa Bảo Quang, do chư tôn đức tăng, ni từ tổ đình Minh Đăng Quang và chùa Bảo Quang hiệp lực cầu nguyện, với con cháu, các học trò của bà, và thân hữu cùng hiện diện.
Nhiều thế hệ học trò đến tiễn biệt người thầy đáng kính của mình. Ông Trần Hải Đệ, học trò lớn của Giáo Sư Bầy từ hồi còn học ở Việt Nam cho đến khi qua Mỹ, cho hay: “Lần đầu tiên tôi học hát bội với cô Bầy tại Trường Quốc Gia Âm Nhạc và Kịch Nghệ Sài Gòn, Việt Nam, khoảng 1973-1974, hồi đó sinh viên của trường có thể học nhiều môn cùng lúc. Sau này tôi về học trường Sân Khấu 2, bắt buộc chỉ được học một môn, nên tôi chọn học ngành đạo diễn. Khi qua Mỹ, cô Bầy cũng có hoạt động hát bội cùng với mọi người. Cô hợp tác với Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ (VAALA) để mở lớp dạy hát bội, và tôi tiếp tục học, tái ngộ với cô Bầy lần thứ hai tại Hoa Kỳ.”
Anh Hiển Đỗ, một người trẻ nhưng vẫn mê hát bội, thường tham dự những buổi cúng Tổ Hát Bội, hoặc cúng Giỗ Tổ Sân Khấu, nói: “Dẫu biết rằng cuộc đời là vô thường, nhưng sự ra đi của cô Bầy là một mất mát lớn cho giới nghệ thuật hát bội, bởi vì ở hải ngoại có thể nói là chỉ còn một mình cô, sau bao nhiêu năm nay hết sức gắn bó với nghề, có thể nói rằng nay thì không còn ai trong nghề hát bội nữa rồi!”
Bà Chiêm Dương, em kế Giáo Sư Ngọc Bầy, kể về kỷ niệm với người chị thân thương của mình: “Cơ duyên về nghề nghiệp hát bội như là một nghiệp dĩ mà tổ nghiệp đã chọn trước cho chị. Hồi còn ở Sài Gòn, chị Bầy đã đi thi hát cải lương nhưng không thành công. Lúc đó ông Đốc Phủ Quý vì cũng thích hát bội nên khuyến khích chị học và thi vô ngành hát bội. Sau khi thi đậu vô Trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn, chị học ngành hát bội, và ông Quý vì cũng đam mê bộ môn này nên soạn tuồng tích cho chị hát.”
“Thế là từ đó chị theo nghề hát bội, qua đến Mỹ vẫn đam mê, có mở lớp dạy cho tuổi trẻ ở Mỹ có lòng yêu mến một bộ môn nghệ thuật của nước nhà. Nhưng hát bội dần mai một. Chị cũng cố gắng đào tạo lớp trẻ ở Mỹ, nhưng tôi thấy coi bộ khó. Không biết sẽ ra sau, khi bộ môn này không còn ai yêu thích nữa,” người em kế chỉ kém Giáo Sư Bầy 1 tuổi nói.
Nghệ sĩ Đỗ Thanh từng hợp tác và hỗ trợ Giáo Sư Dương Ngọc Bầy trong ngành hát bội, qua những đóng góp tài trợ để bà có một sân khấu trình diễn, nhất là những dịp Giỗ Tổ Sân Khấu và Giỗ Tổ Hát Bội, chia sẻ: “Nói đến Giáo Sư Dương Ngọc Bầy, mọi người sẽ nhớ đến hình ảnh một người rất hiền hòa, cả đời cống hiến cho nghệ thuật hát bội, một bộ môn đặc biệt của nước nhà. Cô có tâm hồn rất hiền, là người thầy kính yêu của bao lớp học trò yêu mến bộ môn hát bội, cô luôn là tấm gương của một con người nặng tình nghệ thuật và cách sống. Hôm nay chuẩn bị bay về cõi vĩnh hằng, kính chúc Giáo Sư Dương Ngọc Bầy có một chuyến đi an bình về nơi cõi niết bàn.”
“Quý khán giả ở cõi trần gian này luôn nhớ đến những vai diễn của cô, và cám ơn cô đã cống hiến cho nền nghệ thuật nước nhà bộ môn hát bội rất đặc thù về văn hóa của quê hương tại hải ngoại,” nghệ sĩ Đỗ Thanh tiếp.
Soạn giả Phạm Văn Phú, xúc động kể về thời gian đầu tiên khi gặp Giáo Sư Bầy ở Câu Lạc Bộ VAALA: “Lúc đó tôi đàn vọng cổ cho cô Ngọc Bầy, sau đó bà xã tôi là Ái Liên được cô Bầy nhận làm đệ tử, nên thường đến nhà tôi, nên tôi biết và rất thân tình với cô, vì cô thích có người đàn cho cô hát. Tôi làm bài ‘Niềm Vui Trở Lại’ trong điệu ‘Ngũ Đối Hạ’ là bài Tổ, viết về hát bội để tặng Giáo Sư Dương Ngọc Bầy, cô rất thích.”
Cô Ái Liên, một học trò của Giáo Sư Bầy, chia sẻ: “Lúc đến học, cô dạy tỉ mỉ từng điệu bộ, lời ca giọng hát. Mới đầu học hát bội khó nhất là động tác diễn tả làm sao cho đúng với tính cách, nhất là điệu bộ rất phức tạp. Bộ môn hát bội không được giới trẻ ở Mỹ thích lắm, nên tôi muốn tham gia vào Câu Lạc Bộ Hát Bội để bảo tồn những vốn quý của di sản văn hóa Việt Nam, phụ giúp với cô.”
Cô Đỗ Thị Nguyệt, con gái lớn của Giáo Sư Dương Ngọc Bầy, chia sẻ: “Khi qua Mỹ, tôi cũng phải đi làm để mưu sinh, chỉ khi nào rảnh theo giúp mẹ những việc nhỏ như phụ vẽ mặt và trang phục, sắp xếp trang phục cho diễn viên. Thời điểm đó rất khó khăn nhưng mẹ tôi vẫn luôn yêu nghề.”
Giáo Sư Dương Ngọc Bầy, một người tài ba và nhân hậu như thế, nhưng ít ai biết về tiểu sử cũng như những hoạt động nghệ thuật của bà.
Hiếm hoi lắm mới tìm thấy một loạt những YouTube “Tìm Hiểu Về Sân Khấu và Nghệ Thuật Hát Bội” do Giáo Sư Dương Ngọc Bầy phụ trách, nhưng chỉ nói về những đề tài như “Tâm Sự Về Hát Bội,” “Nguồn Gốc Hát Bội Xưa,” “Hát Bội Việt Nam,” “Hát Bội và Hát Bộ, Cái Nào Đúng,” “Văn Chương và Tuồng Tích Hát Bội,” “Sân Khấu Hát Bội Được Dàn Dựng Như Thế Nào”…
Thật là một tài liệu đồ sộ nói về nghệ thuật hát bội do Giáo Sư Dương Ngọc Bầy trình bày, nhưng chỉ có vài dòng ngắn về tiểu sử của bà. Theo đó, ở phần đầu tiên, tiểu sử Giáo Sư Dương Ngọc Bầy với vài dòng ngắn như sau:
Bà Dương Ngọc Bầy, cựu giáo sư Trường Quốc Gia Âm Nhạc và Kịch Nghệ Sài Gòn trước 1975. Tốt nghiệp bộ môn Hát Bội năm 1960-1964. Sau khi tốt nghiệp, bà được trường lưu lại làm phụ giảng.
Từ năm 1967 đến 1975, bà giảng dạy tại Trường Quốc Gia Âm Nhạc. Sau 1975 bà thuyên chuyển về trường Nghệ Thuật Sân Khấu 2, đường Cống Quỳnh, Quận Nhất. Năm 1980 bà được thuyên chuyển về Đoàn Nghệ Thuật Hát Bội Thành Phố. Năm 1982 bà định cư tại Hoa Kỳ.
Sau khi tốt nghiệp, bà đã hoạt động nghệ thuật ở khắp các miền đất nước và đài Phát Thanh Sài Gòn. Sang đến Hoa Kỳ, bà vẫn phục vụ văn nghệ cho các cộng đồng bạn và hội đoàn hải ngoại.
Năm 2008-2010, bà mở lớp dạy nghệ thuật hát bội cho các cháu thiếu nhi và đồng hương yêu mến bộ môn hát bội, do sự bảo trợ của Hội VAALA. Từ năm 2010, bà và các hội viên đã mở lớp học hát bội để phục vụ văn nghệ cho các cộng đồng bạn.
Trong niềm tiếc thương vô hạn, buổi chiều cùng ngày, linh cữu Giáo Sư Dương Ngọc Bầy được di quan về hỏa táng tại Gateway Crematory, Fullerton. [qd]
