* Nguyễn Quyết Thắng (Fa Thăng)
Thấm thoát đã một năm trôi qua ngày Nguyễn Ðức Quang, con chim đầu đàn của Phong Trào Du Ca Việt Nam đã lìa bầy ngày 27 tháng 3 năm 2011, nhân dịp giỗ đầu của anh, hồi tưởng lại những sinh hoạt thân thương mà chúng tôi đã có, tôi viết lên đây một kỷ niệm tuy thật nhỏ bé, chả có gì gọi là to lớn, thế nhưng nó là sự khởi đầu của tôi dính với phong trào du ca nói chung và với Nguyễn Ðức Quang nói riêng, đã ăn sâu một nền văn nghệ cộng đồng trong tôi và kéo dài mãi cho đến hôm nay, mảnh kỷ niệm này anh Nguyễn Ðức Quang vẫn luôn nhớ và đã kể lại cho tôi cùng các bạn nghe trong lần họp mặt “30 Năm Sinh Hoạt Cộng Ðồng” tại Cali năm 1997, và tôi cũng có dịp kể lại cho anh và các bạn nghe lại trong buổi văn nghệ “Tình Ca Người Hát Rong” tại Hòa Lan năm 2010 trong dịp anh đi thăm Âu Châu cùng bằng hữu, hôm nay một lần nữa, tôi ghi lại đây với tất cả lòng quí mến và thương nhớ tới người anh tinh thần Nguyễn Ðức Quang của tôi đã muôn trùng xa cách.
Nguyễn Quyết Thắng (Fa Thăng)
Sinh nhật của tuổi vừa mới lớn của tôi rơi đúng vào ngày đại hội du ca toàn quốc lần thứ 1, năm 1967 nhóm họp tại khuôn viên trường đại học Văn Khoa (cũ) tọa lạc trên đường Gia Long, Sài Gòn, chúng tôi 4 người gồm Thị Ðầm, Nguyệt Quờn, Thanh Tài và tôi, đại diện cho đoàn Du Ca Lòng Mẹ tại Ban Mê Thuột kéo nhau về dự, mặc dù tôi đã thành lập đoàn Du Ca Lòng Mẹ năm 1966 khi đoàn còn mang tên là đoàn Thanh Ca Tác Ðộng do tình cờ nghe được những bản nhạc này bởi Huỳnh Long Hải thuộc đoàn Thanh Ca Tác Ðộng Long An hát, trong lòng đã luôn dâng một niềm cảm mến vô biên người nhạc sĩ, tuy chưa được diện kiến nhưng vẫn coi anh như một thần tượng.
Từ bến xe đò, chúng tôi tìm đến điểm hẹn tập trung, bước vào khuôn viên, tôi phải đi qua những căn phòng nhỏ thấy đề bảng; CPS rồi bảng Thanh Niên Thiện Chí, rồi bảng Nguồn Sống, v.v… cuối cùng là 1 phòng sinh hoạt thật lớn có nhiều người đang lui tới Phong Trào Du Ca Việt Nam.
Tôi rụt rè thập thò nhìn vào trong, bất chợt có một anh đi ngược ra gập tôi hỏi:
– Em tìm ai?
Tôi nói:
– Dạ, em muốn tìm anh Nguyễn Ðức Quang ạ.
Anh ta trả lời:
– Vào đi em, Quang đang ở trong đó.
Hôm sau tôi mới biết tên anh ấy là Huỳnh Ðắc Ðậu, một người thật dễ thương, vui tánh, luôn hòa đồng với mọi người, sẵn sàng để mọi người đem ra làm trò diễn kịch.
Bước vào phía trong hội trường tôi thấy nhiều người đang bận rộn treo biểu ngữ trên sân khấu, người thì đang kê bàn, treo đèn, kết hoa, bên cạnh tôi dựng một cái thang và có người đang đứng trên đó gắn bóng đèn thấy tôi hỏi vọng xuống:
– Các em mới đến đó hả? Ðơn vị nào đấy?
Tôi hỏi:
– Dạ chúng em thuộc đoàn du ca Ban Mê Thuột, em muốn gặp anh Nguyễn Ðức Quang ạ.
– Ờ ! Anh đây, chờ anh một tí.
Tôi giật mình, thì ra người mình đang muốn tìm là đây, tôi ngước lên nhìn, thấy một anh người thanh niên chắc lớn hơn tôi 5-7 tuổi là cùng, ốm tong, mặc một chiếc áo sơ mi trắng ngắn tay, chiếc quần kaki vàng và mang đôi dép sandals nhựa có quai, dáng dấp của một học sinh chứ không phải dáng… “thần tượng” như tôi nghĩ, lòng chợt trùng xuống, đôi chút thất vọng… Lúc còn ở quê nhà chúng tôi đã học thuộc và tập cho nhau những bài ca có tinh thần yêu quê hương đấu tranh thật hào hùng và bất khuất của dân tộc, qua những bản nhạc của Nguyễn Ðức Quang tôi đã học được những bài học thật hữu dụng thực tiễn hơn là những bài trong lớp thầy cô giáo đã dậy.
“Ta như giống dân đi tràn trên lò lửa hồng,
mặt lạnh như đồng cùng nhìn về một xa xăm,
Bước tiến ta tràn tới tung xiềng vào mặt nhân gian…”
Hình ảnh qua lời nhạc của Nguyễn Ðức Quang phải là một người vạm vỡ, bắp thịt săn tròn, tung xiềng như Phù Ðổng hiên ngang, sao giờ thấy cái cổ dài thoòng, mái tóc chẻ ngôi vắt ngang bên, cái miệng hô ra, cười cười.
“Ðường Việt Nam ôi vô cùng vô tận
Nhưng càng mưa giông càng vươn tới
Bước chân hùng còn đi rất hăng…”
Như một bài địa lý về đất nước VN, nó rộng lớn đến độ từ thuở chào đời đến nay, nào ai có thể đi hết được? Tôi nghĩ thế, Nguyễn Ðức Quang như một Hercule với đôi chân rắn chắc rong ruổi đường dài, bước trên mọi chông gai, thế sao bây giờ tôi lại thấy Nguyễn Ðức Quang với 2 cánh tay lêu khêu và cái miệng rộng đến mang tai thế kia, hình ảnh một chàng trai hào hùng mà tôi đã hình dung tưởng tượng ra mà tôi đã nắn nót vẽ trên bìa giấy hẹn sẽ tặng anh lúc gặp gỡ, nay trở thành kịch cỡm vô duyên quá.
Tối hôm đó, tất cả các du ca viên khắp nơi đã tề tựu đông đủ, chúng tôi ngồi thành vòng tròn quây quần trong hội trường, dưới ánh sáng chỉ đủ soi tỏ những mái đầu xanh, chúng tôi cùng nhau hát những bài ca quen thuộc của du ca, Nguyễn Ðức Quang đứng ở giữa vòng tròn, anh khom người cong chân rồi vung tay lều khều đánh nhịp:
“Ta còn những người thật yêu nhau thiết tha,
Chưa gặp bao giờ mà đã quá uống máu ăn thề…
Xin chọn nơi này làm quê hương dẫu chưa ấm êm…”
Cánh tay của anh dang dài như bao phủ trên đầu chúng tôi, đôi cánh tay ôm trọn tiếng hát của chúng tôi rồi tung lên cao vụn vỡ rơi rớt lên tâm hồn chúng tôi, chúng tôi càng vươn vai hát lớn, chúng tôi hát bằng trái tim thật trong sáng, thật non nớt của tuổi chưa đầy đôi mươi, chúng tôi chưa được nghe đến những giáo điều, chủ nghĩa, chính kiến, những tuyên ngôn tung trời của loài người, chúng tôi chỉ biết lúc chào đời cho đến nay toàn thấy cảnh chiến tranh dầy xéo trên quê hương, người dân phải sống trong cơ cực của thiên tai lũ lụt, chiến đấu với miếng cơm manh áo, chúng tôi chưa biết đến tình yêu trai gái, nhưng điều chắc chắn chúng tôi đang có một trái tim và một bầu máu nóng đang sôi sục trong những trại công tác thiện nguyện trong dịp nghỉ hè, trong những mái trường bằng tre lá được cất lên vội vã nơi những thôn làng bản ốc xa, chúng tôi đang học và đang hành những bài công dân thật đơn giản mà nhiều người đã hay bị lãng quên.
“Không phải là lúc ta ngồi đặt vấn đề nữa rồi
Phải dùng bàn tay mà làm cho tươi mới,
Hàng chục năm qua ta ngồi ngó nhau nghi ngờ nhau
Khích bác nhau cho cay cho sâu cho thật đau.
… Chê bước anh nhưng trông đến em lòng đầy lo lắng”
… Không đâu! Ðó chỉ là tỷ dụ mà anh Quang nêu cho chúng tôi thấy lớp đàn anh của chúng tôi đã vấp phải như thế đó, giờ đây trong căn phòng này chúng tôi đang ngồi sát bên nhau, kề vai nhau, tay nắm tay nhau, chúng tôi không nhìn nhau nhưng tất cả đang cùng nhìn về điểm giữa, con tim đang cùng một nhịp thở, mọi người đều hát lên một câu cùng ý nghĩa, theo cùng một chỉ đạo hướng dẫn của cái dáng người nhấp nhô đứng giữa vòng.
“Hy vọng đã vươn lên, trong lòng anh trong lòng tôi…”
Niềm xúc cảm mạnh mẽ dâng lên, dường như có giọt nước mắt nào long lanh, và hình như tôi đã có cảm tình với bóng hình mảnh khảnh này.
“Mẹ ru khuyên con tiếng nấc nghẹn ngào
À ơi con hỡi đừng lìa nhau…”
“Nhưng càng mưa giông càng vươn tới,
Bước chân hùng càng đi rất hăng…”
Cái chân khẳng khiu của anh xoay chuyển chống đỡ, đạp lên niềm kiêu hãnh, bước theo nhịp con tim.
“Cho đồng bào tôi ở khắp bốn phương trời,
hát những lời ca tôi đòi đã mòn hơi…
Cho đồng bào tôi ngồi nghếch mắt trông chờ…”
Tiếng hát như gào thét thiết tha, như năn nỉ kể lể, như trách móc giận hờn, thoát ra từ cái miệng rộng đến mang tai kia, sự trông chờ của con người Việt Nam đau khổ khiến cái cổ dài của anh lại càng dài thêm, chúng tôi hát say sưa bên nhau như chưa từng được hát, mà quả thật như thế, đây là lần đầu tiên chúng tôi từ bốn hướng trở về, cùng hát một lời ca, cùng mang một tâm trạng, cùng gõ một nhịp tim với cánh tay bao phủ trên đầu. Rõ thật Nguyễn Ðức Quang đứng đó không còn là Nguyễn Ðức Quang thư sinh ban đầu của tôi nữa, anh thật mạnh mẽ như người lực sĩ đang phô bầy những bắp thịt căng tràn, tiếng hát của anh hùng hồn, không cần đến máy phóng thanh, vang vang như dẫn lối, như truyền khẩu, lời hát của anh là một nhắc nhở, một lời khuyên nhủ, hay một khuyến cáo, nó ngầm chứa một sự đau khổ, một chút phẫn nộ, và cả lòng tự hào dân tộc nữa.
“Chuyện VN ta mấy mươi năm
Mấy trăm năm hay đã hơn ngàn năm…”
Mấy trăm cái miệng cũng ngoạc lớn theo anh, những nhịp chân nhún nhẩy của anh dội ngược vào lòng chúng tôi, tôi thấy anh quả cao lớn và quyền uy nơi đây, anh không yếu đuối như tôi tưởng, và hình ảnh tôi đã tưởng tượng con người to lớn vai u thịt bắp mà tôi đã vẽ ra, vẫn còn nằm trong balô kia quả đúng không sai, tôi yêu và tôi thích cái dáng dấp này của anh, cám ơn anh đã cho tôi ôn lại những bài học Sử Ký, Ðịa Lý, Công Dân Gíao Dục, tình Nhân Bản, v.v… qua những bài hát của anh, tôi yêu quí anh và cho nên tôi yêu quí du ca vô cùng.
Hôm chia tay trở về, tôi bồn chồn lui tới quanh co một hồi, điều này không tránh khỏi ánh mắt với sự thắc mắc của anh, anh hỏi:
– Có chuyện gì không em?
Tôi rụt rè chìa ra tấm hình đã vẽ:
– Em định tặng anh tấm ảnh này, mặc dù có thể không giống anh lắm, nhưng đó là sự tưởng tượng của em về anh, xin anh nhận cho.
Anh Quang cầm tấm ảnh đưa lên xem, rồi há miệng cười ha hả.
Tôi thở dài nhẹ nhõm…
