Hà Tường Cát/Người Việt
Trong cuộc bầu cử ngày 4 tháng 11vừa qua, sử dụng Cần Sa là một vấn đề đã được đưa ra trưng cầu ý kiến cử tri bằng nhiều dự luật tiểu bang hay biện pháp ở địa phương.
Tình nguyện viên của tổ chức vận động hợp pháp hóa cần sa ở Washington D.C. nói chuyện với một cử tri. (Hình: Allison Shelley/Getty Images)
Cần Sa, được gọi bằng nhiều tên khác nhau: marijuana, cannabis, hemp, pot, … là đề tài tranh cãi từ lâu, rằng đó là ma túy, thuốc hay một sản phẩm có thể dùng cho mục đích tiêu khiển không có hại nhiều hơn thuốc lá.
Cử tri Oregon, Alaska và Washington D.C. bỏ phiếu hợp pháp hóa cần sa dùng cho mục đích tiêu khiển. Những địa phương khác đưa ra những biện pháp ấn định quy chế sử dụng và bán cần sa.
Dự luật hợp pháp hóa cần sa ở Oregon, Measure 91, được chấp thuận với tỷ lệ phiếu 56.2% – 43.8%.
Tại Washington D.C., biện pháp tương tự, dự luật 71, được thông qua với một tỷ số lớn: 64.62% – 28.43% phiếu cử tri.
Nhưng ở Alaska, đây là một đề tài tranh cãi trong dư luận từ hàng chục năm, Ballot Measure 2 hợp pháp hóa cần sa được thông qua chỉ với chênh lệch phiếu xít xao hơn, 52% thuận – 48% chống.
Cử tri Florida bỏ phiếu về tu chính án cho phép sử dụng cần sa vào mục đích y khoa bằng 58% thuận 42% chống, không hội đủ túc số theo luật đòi hỏi là phải có trên 60% mới được chấp thuận.
California là tiểu bang đầu tiên đã cho phép sử dụng cần sa vào mục đích y khoa từ gần hai thập niên và những người muốn được tự do dùng cần sa đã vận động để có luật lệ hợp pháp hóa. Trong kỳ bầu cử 2010, cử tri California bác bỏ việc hợp pháp hóa cần sa. Ngày 24 tháng 2 năm nay, tổ chức bên vực hợp pháp hóa cần sa CCHI (California Cannabis Hemp Initiative) cho biết không thu đủ 505,000 chữ ký theo quy định đòi hỏi để dự luật được đưa vào lá phiếu cử tri trong cuộc bầu cử 4 tháng 11. CCHI cho biết sẽ vận động lại để đưa đề luật vào lá phiếu trong kỳ bầu cử năm 2016 và tin rằng thắng lợi của những người ủng hộ lập trường này tại Colorado, Washington nằm 2002 và Oregon, Alaska, Washington D.C. vừa qua sẽ là động năng để đưa tới thành công.
Mặc dầu các tiểu bang vừa nói có luật lệ cho phép dùng cần sa vào mục đích y khoa hoặc dùng tự do, nhưng luật liên bang vẫn coi cần sa là ma túy và bất hợp pháp. Do đó trong quá khứ đã xảy ra nhiều mâu thuẫn giữa liên bang và tiểu bang trong việc đối phó với cần sa. Chẳng hạn đã nhiều lần các viên chức công lực liên bang, FBI và ATF, đã phá hủy các vườn trồng cần sa và bố ráp những cửa hàng bán cần sa ở California.
Mùa hè vừa qua, bộ Tư Pháp Liên Bang quyết định sẽ không can thiệp vào những tiểu bang đã hợp pháp hóa cần sa nữa – cho tới lúc đó là Colorado và Washington – với điều kiện những nơi này có quy định rõ ràng về việc buôn bán và thực thi những nỗ lực ngăn cấm trẻ em sử dụng, đối phó với các tổ chức băng đảng và buôn lậu ma túy đưa qua các tiểu bang khác.
Sau khi thông qua Ballot Measure 2, Alaska có thời hạn 90 ngày kể từ khi kết quả bỏ phiếu cho dự luật này được chính thức xác nhận, để đề ra những luật lệ về mua bán, sử dụng, đánh thuế. Những giới chủ trương tự do sử dụng cần sa ở Alaska nói rằng họ hy vọng phương cách ứng xử về cần sa ở đây sẽ là mẫu mực cho các tiểu bang khác trong tương lai.
Một số địa phương cũng có những trưng cầu ý kiến cử tri về luật lệ sử dụng cần sa, chẳng hạn Measure BB ở thành phố Santa Ana, California, được cử tri bỏ phiếu chấp thuận. Measure BB hợp thức hóa cần sa dùng vào mục đích y khoa, quy định mức thuế, ấn định khu vực và hạn chế số cửa hàng bán cần sa. Biện pháp này sẽ chính thức có hiệu lực 10 ngày sau khi hội đồng thành phố xác nhận kết quả bầu cử qua một phiên họp đặc biệt vào ngày 9 tháng 12.
Trước đây những tiệm bán cần sa sử dụng vào mục đích y khoa mọc lên tràn lan ở Santa Ana. Một cư dân thành phố phàn nàn rằng khu vực quanh nhà ông trong vòng bán kính ½ dặm có tới 20 tiệm. Theo Measure BB, mỗi tiệm cần sa phải cách xa nhau ít nhất 500 feet và chỉ được mở trong 2 khu công nghệ thương mại, không phải là khu vực dân cư. Tiệm cần sa phải cách xa trường học, công viên, nhà dân ít nhất 1,000 feet, đồng thời mức thuế trên sản phẩm bán ra tăng từ 5% lên 10%.
Mỗi thành phố có những biện pháp và quy định khác nhau để cho phép hoặc cấm bán cần sa. Ngoài Santa Ana, thành phố duy nhất ở Orange County cho phép mở cửa hàng bán cần sa là Laguna Woods, tuy nhiên cho tới tháng 10 chưa tiệm nào – được gọi là ‘dispensary’ có nghĩa là tiệm thuốc – mở cửa ở đây. Thành phố Lake Forest chi gần $1 triệu để đóng cửa khoảng 40 “tiệm thuốc” như vậy.
Mỗi kỳ bầu cử rất nhiều dự luật có phạm vi tác dụng toàn tiểu bang và những biện pháp riêng với địa phương được đưa ra trưng cầu dân ý. Do tính cách phức tạp trong một số những vấn đề ấy nên nhiều cử tri không hiểu rõ hoặc ít chú ý giữa rất nhiều đề mục bỏ phiếu. Vì vậy kết quả biểu quyết tùy thuộc khá lớn vào sự vận động mạnh hay yếu của các tổ chức hay nhóm có lợi ích liên quan và do đó có thể chỉ sau bầu cử dân chúng mới nhận định rõ tầm ảnh hưởng của những luật lệ đó.
Trong kỳ bầu cử vừa qua, cử tri California bỏ phiếu về 6 dự luật, với kết quả chấp thuận 3 dự luật 1, 2, 47 và bác bỏ 3 dự luật 45, 46, 48.
Dự luật 1 cho phép phát hành công khố phiếu $7.1 tỷ dùng vào các việc cải thiện hệ thống cấp thủy.. Dự luật 2 đòi hỏi vấn đề ổn định ngân sách tiểu bang. Dự luật 47 giảm nhẹ một sô tội hình sự và thời gian ngồi tù, theo đó giữ ma túy và trộm cắp vặt chỉ bị xếp vào tội tiểu hình và phạt vi cảnh.
Ba dự luật bị cử tri bác bỏ liên quan đến bảo hiểm y tế, sơ xuất y khoa và mở casino thổ dân ngoài lãnh thổ dành riêng cho họ (Indian reservation).
Đáng chú ý là các dự luật được chấp thuận hay bị bác bỏ đều với một tỷ lệ phiếu chênh lệch rõ rệt, khoảng 58% đến 68% và 31% đến 41%, chứ không phải là gần ngang ngửa. Điều này có thể giải thích rằng cử tri California chọn lưa bỏ phiếu rất có ý thức chứ không phải là tình cờ tùy tiện.
