Hà Tường Cát/Người Việt (tổng hợp)
Đức Giáo Hoàng Francis, đã nổi danh với chủ trương cải cách, thái độ khiêm tốn, lối sống giản dị và quan điểm đứng về phía dân nghèo, sẽ thực hiện chuyến tuần du quốc tế đầu tiên tại Brazil sau 4 tháng Ngài bước vào ngôi vị lãnh đạo một giáo hội lớn nhất thế giới.
Lúc 9.30 sáng Thứ Hai, (1.30 am PDT), Giáo Hoàng lên chuyến bay dài 12 giờ từ Rome tới Rio de Janeiro. Một thể hiện đầu tiên về tính cách cá nhân của Giáo Hoàng có thể thấy khi Ngài tự mang hành lý xách tay bước lên cầu thang, chỉ có hai nữ tiếp viên của hãng hàng không Alitalia đứng đón tại cửa máy bay.
Mục tiêu chính của chuyến tuần du là Đại Hội Giới Trẻ (World Youth Day) họp tại Rio de Janeiro, thành phố 6.5 triệu dân, đông dân thứ nhì của Brazil sau Sao Paulo, 11.5 triệu. Rio de Janeiro là thủ đô của Brazil trong 200 năm cho tới 1960 thì đổi về Brasilia, tuy nhiên vẫn là thành phố quen biết nhất với quốc tế. Hiện nay Brazil có khoảng gần 200 triêu dân, đứng đầu Nam Mỹ và đứng thứ 5 trên thế giới về dân số, nhưng đứng đầu thế giới về số tín đồ công giáo.
WYD 2013 ở Rio de Janeiro là kỳ thứ 12, kể từ lần đầu tiên do giáo Hoàng John Paul II sáng lập năm 1987 ở Buenos Ayres, Argentine. Đại hội được tổ chức mỗi 2 hoặc 3 năm, ở nhiều thánh phố lớn khác trên tất cả các đại lục, trong đó năm 1993 tại Denver, Colorado.
Là vị Giáo Hoàng đầu tiên xuất thân từ Nam Mỹ, ở Brazil Giáo Hoàng Francis chắc chắn sẽ thu hút những đám đông khổng lồ trong tất cả mọi sinh hoạt công cộng của ngài. Theo dự trù tại WYD diễn ra trên bãi biển nổi tiếng Copacabana sẽ tập trung 1 triệu thanh niên đến từ các tổ chức giới trẻ công giáo toàn cầu.
Sự kiện này tạo ra rất nhiều khó khăn nặng nề cho chính quyền Brazil về vấn đề bảo đảm an ninh. Trước hết Giáo Hoàng quyết định không dùng chiếc xe popemobile có kính chắn đạn như hai vị tiền nhiệm vẫn sử dụng mặc dầu đề nghị của bộ trưởng tư pháp, bộ trưởng quốc phòng và các chỉ huy cao cấp quân đội Brazil. Tướng Jose Abreu, người phụ trách vai trò của quân đội trong kế hoạch bảo vệ an ninh, nói: “Chiếc xe có kình chống đạn làm nhẹ mối lo ngại của chúng tôi rất nhiều. Giáo Hoàng nên dùng phương tiện ấy. Tuy nhiên đó là ý muốn của Ngài và chúng tôi tôn trọng dù rằng không phải là điều an tâm đối với các lực lượng an ninh”.
Tòa Thánh Vatican giải thích rằng Đức Giáo Hoàng muốn đi bằng chiếc xe mui trần và có thể dễ dàng lên xuống nhiều lần để tiếp cận với các tín hữu và sự mong mỏi ấy không thể làm được nếu dùng popemobile.
Một vất vả khác cho giới an ninh là ngoài buổi đại hội tập trung quá đông đảo giới trẻ trên bãi biển Copacabana, Giáo Hoàng sẽ đi tới nhiều khu vực phức tạp khác trong thành phố Rio de Janeiro. Ngày Thứ Năm Ngài đến thăm một giáo đường thành lập năm 1971 ở khu Varginha, một trong hơn 1,000 khu nhà ổ chuột bám vào các khoảng đất trống bỏ hoang bên các sườn đồi. Nhiều nơi ở các khu nhà này là hang ổ ma túy và các nhóm băng đảng tội ác giết người. Hồi tháng 1 vừa qua, cảnh sát đã bố ráp truy quét những kẻ buôn lậu nhưng những băng đảng bí mật vẫn còn hoạt động.
Hàng ngàn cảnh sát và binh sĩ cùng với các nhân viên mật vụ sẽ được triển khai và trà trộn trong giới trẻ ở bãi biển Copacabana với nhiệm vụ bảo vệ trật tự trên mặt nổi cũng như mặt chìm ở những nơi Giáo Hoàng đặt bước tới.
Tuy nhiên còn một tình trạng không thể nào dự đoán được chắc chắn là những đám dân biểu tình chống đối chính quyền như đã xảy ra tháng trước tại nhiều nơi trên đất nước rộng lớn 8.5 triệu km này. Tuần trước, cuộc biểu tình nhỏ tại Leblon, một trong những khu sang trọng nhất của Rio de Janeiro, đã biến thành bạo loạn. Những người biểu tình đập phá các cửa hàng, bảng hiệu giao thông, đốt thùng rác và hôi của.
Người ta tin rằng trong thời gian Đức Giáo Hoàng ở Brazil cũng sẽ có những cuộc biểu tình chống chính quyền và có thể cả trực tiếp chống Đức Giáo Hoàng. Nếu biểu tình gần nơi Giáo Hoàng đi tới, thế giới sẽ một lần nữa chứng kiến trên truyền hình hình ảnh các đám mây hơi cay, lựu đạn gây tiếng nổ và chống bạo loạn mang súng bắn đạn coo su.
Jose Beltrame, viên chức an ninh tiểu bang Rio de Janeiro, phụ trách bảo vệ an ninh thành phố cho cuộc tuần du của Đức Giáo Hoàng, nói rằng nhân viên cảnh sát “sẵn sàng đón Giáo Hoàng” và họ đã chuẩn bị đầy đủ dự án hành động. Tuy nhiên ông nhìn nhận rằng biểu tình luôn luôn có những yếu tố khó dự đoán và cần phải đối phó linh hoạt tùy theo diễn biến của tình thế.
Joe Biundini, dân Brazil cựu quân nhân thủy quân lục chiến Hoa Kỳ hiện nay làm giám đốc hãng bảo vệ an ninh FAM International Group nói rằng mọi chuyện tùy thuộc cảnh sát: “Chỉ cần một phản ứng vụng về ngu xuẩn của cảnh sát là đám đông ôn hòa có thể trở thành cuộc xung đột dữ dội và bạo loạn không kiểm soát được nữa”.
Đúc Giáo Hoàng Francis đứng trên xe không có kính chắn đạn bảo vệ, chào dân chúng Rio. (Hình: Mario Tama/Getty Images)
Nhưng ngay ngày đầu tiên khi đến Rio de Janeiro, trong sự đón chào nồng nhiệt của quần chúng, có lúc chiếc xe của Đức Giáo Hoàng đã bị kẹt giữa đường phố và đám đông ùa tới vây quanh. Sự việc bất ngờ này làm các nhóm bảo vệ an ninh lúng túng lo sợ vì không còn kiểm soát được tình thế. Riêng Đức Giáo Hoàng thì không tỏ ra lo ngại hay bị phiền phức gì, mà còn có vẻ hài lòng vì có được hoàn cảnh như ý định, là đến giữa dân chúng, Ngài bình thản hạ kính xe bắt tay những người đứng gần và hôn một đứa bé được bà mẹ ôm tới sát cửa.
Tuy nhiên chuyện này gây ra tranh cãi về sự phối hợp trách nhiệm giữa các lực lượng an ninh của Brazil. Không ai nhận lỗi về sự lộn xộn bắt đầu từ việc chiếc xe của Giáo Hoàng đi theo xe dẫn đường chạy lầm ra khỏi tuyến đường đã định. Chưa rõ xe dẫn đường thuộc đơn vị an ninh nào. Cảnh sát liên bang trách nhiệm chính trong cuộc tuần du của Giáo Hoàng, nhưng khi Ngài đi ra vùng đồng quê ngoài thành phố thì quân đội có nhiệm vụ giữ an ninh. Cảnh sát công lộ phụ trách lộ trình nói rằng họ theo đúng hướng dẫn do cảnh sát liên bang vạch ra. Còn văn phòng thị trưởng Rio de Janeiro thì nói là họ không biết gì về lộ trình của Đức Giáo Hoàng từ phi trường vào thành phố. Ngay đến chánh văn phòng của Tổng Thống Dilma Rousseff cũng không xác định được lỗi ở ai.
Bộ trưởng giao thông vận tải Carlos Osorio giải thích là Giáo Hoàng đi từ phi trường vào thành phố bằng thông lộ Avenida Presidente Vargas có 12 lanes. Thay vì đi lane trái trống trải đã cấm các xe khác lưu thông, chiếc xe Fiat của Ngài lại chạy qua lane bên phải đầy xe bus và taxi.
Phát ngôn viên Tòa Thánh, giám mục Federico Lombardi, minh định rằng dù có sự lộn xộn như thế, Giáo Hoàng cũng không thay đổi quyết định. Giáo Hoàng dùng chiếc xe mui trần Fiat đễ dễ dàng tiếp cận với dân chúng và chỉ mới ngày đầu tiên đã thấy người dân Nam Mỹ nồng nhiệt chào đón vị giáo hoàng đầu tiên người của lục địa này như thế nào.
Vấn đề phức tạp là công trường St. Peter ở Vatican có thể dễ dàng bảo đảm an ninh, cảnh sát Vatican và Ý vây kín xung quanh và theo dõi sát, dân chúng đứng trong từng ngăn có rào chắn. Còn ở Brazil, Giáo Hoàng sẽ có nhiều lần đến giữa đám người hết sức đông đảo hỗn độn: khi nói chuyện ở bãi biển Copacabana ngày Thứ Tư, rước Thánh Giá ngày Thứ Sáu và thánh lễ cầu nguyện ngày cuối tuần ở một vùng nông thôn nghèo ngoài thành phố Rio de Janeiro.
Giám mục Lombardi nói rằng Đức Giáo Hoàng chọn lựa cách sinh hoạt như thế nhưng Ngài không có trách nhiệm về an ninh, việc bảo vệ an ninh là do Vatican và chính quyền Brazil. Chính quyền Brazil cho biết đã triển khai 10,000 cảnh sát sắc phụ và 14,000 binh sĩ, nhưng hôm Thứ Hai người ta rõ ràng không thấy có cảnh sát trên đường mà xe Giáo Hoàng bị kẹt. Cũng rất ít rào chắn hai bên đường và dân chúng có thể tràn ra. Khi đám đông vây quanh xe Giáo Hoàng, chỉ có khoảng hơn môt chục cảnh sát và cận vệ của Giáo Hoàng cố gắng đẩy lui họ nhưng không mấy kết quả.
Paulo Storani, một cố vấn an ninh đã có 30 năm kinh nghiệm làm việc ở Rio, nhận định: “Không thể để một nguyên thủ quốc gia nào gặp tình huống như vậy, khoảng cách quá gần với đám dân chúng không kiểm soát được là một rủi ro quá lớn. Trường hợp của Giáo Hoàng, vì nhu cầu gần gũi với dân, không thể tránh những bất trắc ấy nhưng về mặt an ninh cần tới các đơn vị tình báo, mật vụ và nhiều cảnh sát sắc phục hơn nữa thì mới có thể bảo đảm an toàn.”
Chiến dịch an ninh này cũng là một trắc nghiệm quý báu, một cuộc thao dượt mà kinh nghiệm sẽ được dùng cho năm tới, khi Brazil đứng tổ chức giải FIAA World Cup.
Chưa rõ Đức Giáo Hoàng Francis sẽ có ý kiến thế nào vì từ trước khi được bầu lên vị trí lãnh đạo Tòa Thánh, Ngài đã nhiều lần phê phán giáo hội quá khép kín và xa rời với giáo dân. Có lẽ do từ quan niệm ấy, nhiều Hồng Y đã tín nhiệm bầu cho Hồng Y Jorge Mario Bergoglio vào ngôi Giáo Hoàng.
Trong một bài phát biểu trước khi đi vào mật nghị, Hồng Y Bergoglio nói rằng giáo hội “phải tiến ra ngoại vi, không chỉ theo nghĩa địa lý mà còn theo nghĩa hiện sinh để tới với tội lỗi, đau khổ, bất công, nghèo khó, vô đạo”. Theo lời Ngài: “Nếu giáo hội không vươn lên để truyền dạy phúc âm thì sẽ trở thành một cơ chế tự khảo tự mãn”.
Sau khi vào ngôi Giáo Hoàng, Ngài tiếp tục thể hiện quan điểm của mình thành hành động. Chuyến tuần du đầu tiên ra ngoài Vatican là đến một giáo xứ trong khu xóm nghèo ở một trong những vùng ngoại ô xa Rome nhất. Chuyến đi đầu tiên trong nước Ý gần đây, Ngài đến Lampedusa, một hải đảo nhỏ bé trên Địa Trung Hải gần Phi Châu hơn Âu Châu và là nơi nhiều di dân đã bỏ mình trên đường đi tìm đất sống.
Trên chuyến bay đến Brazil, nói chuyện với khoảng 70 phóng viên đi theo, Đức Giáo Hoàng bày tỏ sự lo lắng về “một thế hệ không được làm việc”, về những người trẻ không tìm được công việc để sống trong thời buổi kinh tế khó khăn. Đồng thời Ngài cũng quan tâm đến sự cô lập của những người già, “bị quăng ra ngoài xã hội có lối sống văn hóa tiêu thụ”.
Tại Đại Hội Giới Trẻ Công Giáo, Đức Giáo Hoàng sẽ cử hành thánh lễ trước hơn 1 triệu tín hữu tràn ngập trên bãi biển Copacabana, đa số là thanh niên từ khắp các quốc gia trên thế giới. Thông điệp chuyển đến họ, và đặc biệt cho lục địa Nam Mỹ, không tách rời hai nội dung tôn giáo và xã hội, nhưng trên hết sẽ là niềm tin cùng tinh thần cao cả thể hiện qua cá nhân vị Giáo Hoàng 76 tuổi. (HC)
