Nguyễn Văn Khanh
“Ðây là điều đảng Cộng Hòa trông chờ từ lâu,” bà Martha O’Neal, một quan sát viên độc lập đang làm việc tại Ohio viết trong email. “Ngay từ đầu, bên Cộng Hòa biết sẽ có nhiều người ra tranh cử, nhưng chính họ cũng chẳng ngờ con số lên đến mười mấy người, không biết làm sao cắt bớt, cho đến khi đài Fox Business News làm hộ công việc thật khó khăn mà phe Cộng Hòa đã nhiều lần suy đi tính lại mà vẫn chẳng biết phải giải quyết ra sao.”
Hai ứng cử viên tổng thống của đảng Cộng Hòa, George Pataki (trái) và Lindsey Graham tại cuộc tranh luận lần thứ ba. (Hình: Justin Sullivan/Getty Images)
Email được bà O’Neal gửi ra ngay sau khi đài Fox Business News loan báo chi tiết về cuộc tranh luận sẽ diễn ra tối Thứ Ba tuần tới ở Milwaukee, Wisconsin: tổng cộng còn 14 ứng cử viên Cộng Hòa tranh cử, đài quyết định cắt 2 người có tỷ lệ cử tri ủng hộ thấp nhất là ông Cựu Thống Ðốc George Pataki của New York và Thượng Nghị Sĩ Lindsey Graham của South Carolina. Mười hai (12) người còn lại được chia là 2 toán, toán đầu có 4 người (điểm thấp nhất) góp mặt trong cuộc tranh luận “bỏ túi,” toán thứ nhì gồm 8 người (điểm cao nhất) sẽ gặp nhau trong cuộc tranh luận chính, được cử tri cả nước theo dõi qua màn ảnh truyền hình.
Theo ông Wayne Thomas, một chiến lược gia mới 4 năm trước từng làm việc với Ủy Ban Vận Ðộng Tranh Cử Mitt Romney, “sau quyết định của đài Fox Business News, “số ứng cử viên được chọn tham dự cuộc tranh luận chính sẽ giảm dần, giúp người dân cơ hội làm quen với những người được sự ủng hộ mạnh mẽ nhất, đồng thời cũng giúp những ứng cử viên này có cơ hội nhiều hơn để trả lời những câu hỏi về chính sách.” Ông Thomas nhắc lại cuộc tranh luận đầu tiên có tới hơn 10 người được chọn, tuần tới giảm xuống còn 8, sẽ có lúc giảm xuống còn 5 tin rằng “chính cử tri cũng mong muốn như thế.”
Ðối với những người bị loại hay bị giáng cấp từ hạng nhất xuống hạng nhì, “đây chẳng phải là điều quan trọng,” như lời ông Thống Ðốc Chris Christie trình bày với những người ủng hộ. “Tôi không đặt nặng chuyện được xếp hạng bấc nhất hay bậc nhì,” ông thống đốc tiểu bang New Jersey nói, “điều quan trọng là tôi sẽ tiếp tục tự tạo diễn đàn, để trình bày cho mọi người biết tại sao tôi ra tranh cử và tại sao nên chọn tôi lãnh đạo quốc gia.” Cựu Thống Ðốc Mike Huckabee, người cũng vừa bị tụt hạng, cho rằng “từ bây giờ đến ngày bầu cử sơ bộ vẫn còn xa, tình hình tranh cử còn nhiều thay đổi, nên tôi chẳng có gì phải lo ngại, biết mình phải làm gì để cho cử tri biết đến mình và ủng hộ mình.”
Tuy nhiên, theo những nhà quan sát bầu cử “bị tụt hạng hay bị loại khỏi danh sách được mời” có nghĩa là những ứng cử viên đó đang ở trong giai đoạn “khủng hoảng, nguy kịch.” Người nói câu này là ông Steven McCullough của đảng bộ Cộng Hòa Iowa, tiểu bang sẽ tổ chức bầu cử sơ bộ vào ngày mùng 1 Tháng Hai năm tới. “Theo tôi biết, những người bị xuống hạng là những ứng cử viên chưa tạo được thế đứng vững ở Iowa và ở những tiểu bang bầu sơ bộ sớm khác (gồm New Hampshire vào ngày mùng 9 Tháng Hai, South Carolina vào ngày 20 Tháng Hai và Nevada vào ngày 23 Tháng Hai 2016), vì thế, đài Fox Business News cho rằng sự hiện diện của họ trong cuộc tranh luận cũng chẳng ảnh hưởng gì đến cuộc tranh cử.”
Ông McCullough còn cho rằng “khi không còn ở trong danh sách bảng thứ nhất, các ứng cử viên này còn gặp trở ngại lớn về mặt tài chánh vì không ai muốn bỏ tiền ủng hộ những người không có hy vọng thành công,” đưa ra thí dụ ông Cựu Thống Ðốc Rick Perry (Texas) phải bỏ cuộc “chỉ vì không nằm trong danh sách những ứng cử viên đứng đầu bảng, không kiếm được tài trợ tranh cử,” hoặc tỷ lệ cử tri ủng hộ hai ông Lindsey Graham và George Pataki quá thấp, “tương tự như số tiền hai ông quyên được để có phương tiện vận động tranh cử.”
Nhưng, với một số nhà quan sát khác, câu hỏi được đưa ra là dựa vào kết quả thăm dò để xếp hạng ứng cử viên có đúng hay không? Trên trang mạng xã hội, ông Frank Luntz, người chuyên thực hiện thăm dò chính trị cho đảng Cộng Hòa cho biết trước đây ông là người chủ trương “không nên đặt nặng quá vào những cuộc thăm dò vì không chính xác” nhưng bây giờ tình hình đã đổi khác, “các cuộc thăm dò quyết định ai được chọn tham gia tranh luận, ai không, và kết quả tranh luận quyết định những cuộc thăm dò,” ý muốn nói ông không ngạc nhiên khi thấy người chiến thắng tranh luận thường là người đứng đầu những cuộc thăm dò cấp toàn quốc.
Ông Luntz cũng than phiền “kinh nghiệm của chính tôi cho thấy phần lớn những cuộc thăm dò cấp toàn quốc chẳng liên quan gì đến suy nghĩ của cử tri cấp tiểu bang khi họ bỏ phiếu bầu sơ bộ,” thí dụ như hồi 2008 “thăm dò toàn quốc đều nói bà Hillary Clinton hơn ông Barack Obama tới 20 điểm, cuối cùng ông Obama thắng lớn ở Iowa,” hoặc “thăm dò cấp toàn quốc đều cho thấy ông John McCain đứng cao nhất là hạng 3, đâu ngờ cuối cùng ông McCain lại là người liên tục thắng sơ bộ, trở thành ứng cử viên của đảng Cộng Hòa,” trong khi những người xếp hạng cao hơn “lục đục rớt dọc đường.”
Ứng cử viên Cộng Hòa tranh luận, Milwaukee, Wisconsin, Thứ Ba, 10 Tháng Mười Một
1-Tám ứng cử viên tranh luận “prime time:” 9 giờ tối (giờ miền Ðông): Donald Trump, Ben Carson, Jeb Bush, Marco Rubio, Ted Cruz, Carly Fiorina, Rand Paul, và John Kasich.
2-Bốn ứng cử viên dự tranh luận “bỏ túi:” 6 giờ chiều (giờ miền Ðông): Chris Christie, Mike Huckabee, Rick Santorum, và Bobby Jindal.
3-Hai ứng cử viên bị loại: George Pataki và Lindsey Graham.
