Hà Tường Cát/Người Việt (tổng hợp)
Bộ Ngoại Giao Việt Nam cho biết hôm Thứ Ba, Phó Thủ Tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh điện đàm với Ủy Viên Quốc vụ Trung Quốc Dương Khiết Trì, phản đối việc giàn khoan HD-981 và nhiều tàu Trung Quốc hoạt động tại khu vực thuộc thềm lục địa Việt Nam.
Vì sao Trung Quốc hành động vào thời điểm này?
Có thể đặt ra 3 giả thuyết: từ hành động phản ứng, nhân thời cơ thuận lợi, hay trong kế hoạch lâu dài.
Dư luận quốc tế hiện nay đều tập trung vào cuộc khủng hoảng Ukraine và như vậy là một thời điểm thuận lợi để Trung Quốc có thể hành động mà ít gặp những sự phản ứng của các bên liên hệ. Thật ra thì lý luận này chỉ có giá trị tương đối và chú trọng về mặt tâm lý hơn là vấn đề trở ngại cụ thể. Trung Quốc sẵn có nhiều lợi thế trong vùng Biển Đông về mặt quân sự cũng như chính trị. Một hành động lấn chiếm có giới hạn là điều Trung Quốc có thể làm bất cứ lúc nào và ít gặp sự ngăn cản hữu hiệu của các nước trong khu vực cũng như các thế lực liên hệ bên ngoài. Do đó, thêm một bước tiến mới để cắm một dấu mốc, chứ chưa phải sự lấn chiếm toàn diện, có lẽ là việc Trung Quốc muốn thực hiện bây giờ.
Cũng có thể trong thời gian vừa qua Hoa Kỳ có một số động thái mà theo cách nhìn của Trung Quốc là và cần phải đáp lại bằng cách tỏ phản ứng gián tiếp nào đó. Chuyến tới công du của Tổng Thống Obama tới hai quốc gia trong vùng Biển Đông không được Trung Quốc coi là có dấu hiệu gì tích cực đối với họ. 5,000 binh sĩ Hoa Kỳ và Philippines mới khởi sự cuộc tập trận 10 ngày mang tên “kề vai sát cánh”. Philippines xác định là việc này “không có liên quan với bất cứ tình hình gì khác hiện nay”, chỉ là thường lệ hàng năm và còn chú trọng thêm đến các mục tiêu đối phó thiên tai và cứu trợ nhân đạo. Nhưng phát biểu trong buổi lễ khai diễn cuộc tập trận, bộ trưởng ngoại giao Albert del Rosario không ngần ngại nói rõ rằng đây là hành động cần thiết trước “ý đồ xâm lăng của các nước lân bang”, dù không nêu dích danh nước nào. Tuần trước, Washington và Manila ký thỏa hiệp mở rộng sự hiện diện cho quân đội Hoa Kỳ đến các căn cứ quân sự, hải cảng và phi trường.ở Philippines.
Sự phát triển quan hệ giữa Hoa Kỳ với Malaysia, một trong những nguồn cung cấp dầu khí quan trọng của Trung Quốc, chắc chắn cũng không làm Trung Quốc hài lòng vì họ sẽ không thể giữ được vị thế áp lực duy nhất ở quốc gia Hồi Giáo này.
Trong khi đó mối quan hệ Việt Nam – Trung Quốc luôn luôn có những căng thẳng với sự va chạm của ngư dân trên Biển Đông. Những lời lẽ ngoài mặt có vẻ hòa hoãn chắc chắn không có giá trị gì như người ta đã thấy nhiều lần qua quá khứ lịch sử giửa hai nước cộng sản vẫn được gọi là anh em. Như thế những va chạm ở hậu trường nếu có, là việc các quan sát viên khó nhận biết được để phán đoán. Cụ thể mới hai tuần trước, Việt Nam đã tăng cường đội cảnh sát biển ở vùng quần đảo Hoàng Sa.
Nhưng có lẽ giả thuyết hợp lý nhất là việcđưa giàn khoan HD-981 vào Biển Đông nằm trong chiến lược lâu dài đã được trù tính của Trung Quốc. Kế hoạch này khởi đầu từ khi Trung Quốc làm giàn khoan khổng lồ và đã thử nghiệm trước hết tại vùng biển phía Bắc Biển Đông gần Hong Kong năm ngoái.
Việt Nam chắc chắn dự đoán được hành động của Trung Quốc từ lâu, nhưng không thể có phản ứng gì trước khi Trung Quốc tỏ động thái. Bây giờ, đòi hỏi Trung Quốc phải rút sẽ chỉ có tính cách hình thức và thực tế việc này không thể xảy tới. Tin tức mới nhất cho biết các tàu cảnh sát biển Việt Nam đang tìm cách ngăn cản giàn khoan Trung Quốc đi vào khu vực làm việc, tuy nhiên khó tin là sẽ có đụng độ và mỗi bên sẽ ở vị trí trong khi có thể có thương lượng nhưng sẽ là những cuộc thảo luận kéo dài.
Có một chi tiết khá lý thú liên quan đến một sự kiện xảy ra vào thời điểm này.
Đó là trong hai ngày 7 và 8 Tháng Năm, ông Daniel Russel, phụ tá ngoại trưởng Mỹ đặc trách Đông Á Thái Bình Dương Sự Vụ, sẽ dẫn đầu một phái đoàn bay từ Hồng Kông sang thăm Việt Nam.
Hồi Tháng Hai vừa qua, khi điều trần tại Quốc Hội, ông Russel kêu gọi Trung Quốc làm sáng tỏ và điều chỉnh lại các đòi hỏi chủ quyền của nước này trên Biển Đông. Ông cũng thúc giục tìm kiếm giải pháp hòa bình cho một trong những điểm nóng có nguy cơ xung đột võ trang ngày càng lớn của khu vực này tại Châu Á.
