Hiếu Chân/Người Việt

Cuộc tranh luận sôi nổi chung quanh triển vọng đoạt giải Nobel Hòa Bình 2025 của Tổng Thống Mỹ Donald Trump đã ngã ngũ vào rạng sáng Thứ Sáu, 10 Tháng Mười, sau khi Uỷ Ban Nobel Hòa Bình Na Uy (Norwegian Nobel Committee – NNC) công bố quyết định trao giải thưởng cho bà Maria Corina Machado – người lãnh đạo phe đối lập chống độc tài ở Venezuela. Toà Bạch Ốc ngay lập tức ra thông báo lên án NNC “đặt chính trị trên hoà bình.”

Bất ngờ đến phút cuối

Sự kiện ông Trump không được nhận giải năm nay gây bất ngờ lớn cho nhiều người đã chắc mẩm thế nào giải năm nay cũng sẽ về tay nhà lãnh đạo dân tuý “do Chúa chọn” mà họ ủng hộ hết mình, dù bản thân ông Trump có lần bộc lộ một cách cay đắng rằng: “Họ sẽ không bao giờ trao cho tôi giải Nobel Hòa Bình. Thật đáng tiếc. Tôi xứng đáng, nhưng họ sẽ không bao giờ trao cho tôi.”

Vì nghĩ mình xứng đáng nên ông Trump đã nhiều lần yêu cầu chính phủ Na Uy trao giải cho mình, viện dẫn ông có công dàn xếp bảy cuộc xung đột lớn trên thế giới; thậm chí chính quyền của ông lặng lẽ gây áp lực đối với chính phủ Na Uy, buộc họ phải chọn ông để trao giải. Ông là ứng viên duy nhất làm như vậy do ông không nhận ra hoặc phớt lờ sự thật rằng NNC do Quốc Hội Na Uy bổ nhiệm nhưng hoạt động độc lập, không chịu sự chỉ đạo hay can thiệp của chính phủ; chính tính độc lập và khách quan của Ủy Ban Nobel là yếu tố tạo nên uy tín và danh giá của giải thưởng này. Đi xa hơn, trong cuộc “huấn thị” các tướng lãnh quân đội Hoa Kỳ hôm 30 Tháng Chín, ông Trump nói nếu ông không được giải Nobel Hòa Bình năm nay thì đó là “sự lăng nhục nước Mỹ” (!).

Ông Trump cũng là người duy nhất được nhiều nhà lãnh đạo quốc gia đề cử, hầu hết là những nhà độc tài, từ Pakistan, Azerbaijan, đến Cambodia và Israel. Có điều, sự đề cử của các nhà lãnh đạo này gần như chỉ là tâng bốc để ông Trump ban phát đặc ân cho họ mà không hoàn toàn dựa trên thành tích của ông hoặc dựa vào các tiêu chuẩn của giải Nobel. Tuyên bố của ông Trump trước Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc rằng ông có công dàn xếp bảy cuộc xung đột bị coi là một lời phóng đại, khoe khoang thành tích xa rời thực tế. Thủ Tướng Ấn Độ Narendra Modi chẳng hạn đã phủ nhận “công lao” của ông Trump dàn xếp vụ ngừng bắn giữa Ấn Độ và Pakistan mới đây khiến ông nổi giận và đánh thuế trừng phạt 50% đối hàng hóa Ấn Độ.

Công chúng thế giới dường như có cái nhìn khác với các chính trị gia. Ở mục theo dõi giải Nobel Hòa Bình 2025, trang mạng chuyên dự đoán (prediction) nổi tiếng Polymarket.com ghi nhận, trong ngày Thứ Năm, 9 Tháng Mười – một ngày trước khi công bố kết quả – tỷ lệ đặt cược vào các ứng viên hàng đầu thay đổi chóng mặt. Vào lúc 3 giờ 40 phút chiều, bà Yulia Navalnaya (vợ góa nhà đấu tranh dân chủ Alexei Navalny của Nga) dẫn đầu với 9%, tiếp theo là ông Donald Trump 4.5%, trên cả bà Maria Corina Machado 3.6%, và Đức Giáo Hoàng Leo XIV 0.3%. Nhưng tình hình thay đổi rất nhanh, đến 4 giờ 5 phút chiều, bà Maria Corina Machado vượt lên dẫn đầu với 43.4%, ông Trump xếp thứ hai với 4.8%, vượt qua bà Yulia 4.5%. Nửa giờ sau, lúc 4 giờ 30 phút, cơ hội để bà Maria giành giải Nobel tăng vọt lên 65.2% trong khi các ứng viên còn lại bị giảm, bà Yulia còn 3.5% và ông Trump chỉ còn 2.3% – và dao động quanh tỷ lệ này cho đến lúc NNC xướng danh người thắng giải vào lúc 11 giờ sáng ngày 10 Tháng Mười, giờ Na Uy.

Vì sao ông Trump không xứng đáng được giải?

Không thể phủ nhận Tổng Thống Trump có vai trò quan trọng thúc đẩy Israel và Hamas ký kết thỏa thuận ngừng bắn, trao đổi con tin và tù nhân sau hai năm chiến tranh đẫm máu ở dải Gaza. Chúng tôi đã có bài phân tích vai trò của ông Trump và kế hoạch hòa bình Gaza 20 điểm của ông trên trang báo này. Nhưng ngừng bắn chưa hẳn là hoà bình vĩnh viễn, và không ai dám đoan chắc thỏa thuận ngừng bắn vừa ký kết giữa Israel và Hamas sẽ chấm dứt xung đột. Trong lịch sử, người ta thấy sau Hiệp Định Paris vào Tháng Giêng, 1973 chấm dứt chiến tranh ở miền Nam Việt Nam, giải Nobel Hòa Bình 1973 được trao cho hai ông Henry Kissinger và Lê Đức Thọ, cuộc chiến vẫn tiếp tục diễn ra ác liệt dẫn tới sự sụp đổ của chính thể VNCH chỉ hai năm sau đó.

Công lao của ông Trump ở Gaza là rất đáng tuyên dương nhưng đóng góp muộn màng ấy không đủ để xóa đi tác động mà những chính sách gây tranh cãi của chính quyền Trump gây ra cho nước Mỹ và cộng đồng quốc tế. Và đây chính là lý do mà ông Trump chưa được trao giải Nobel, chưa được có tên trên bảng vàng danh dự những người đóng góp lớn cho hòa bình thế giới.

Ngay sau khi kết quả xét chọn giải Nobel Hòa Bình 2025 được công bố, trên trang Foreign Policy In Focus (FPIF), ông Clarence Lusane, giáo sư khoa chính trị học kiêm giám đốc chương trình nghiên cứu quốc tế của đại học Howard University ở thủ đô Washington, DC, đã viết một bài dài chỉ ra 10 lý do khiến ông Trump không xứng đáng với giải thưởng cao quý đó.

Theo Giáo Sư Lusane, ông Trump đã có các chính sách phản hòa bình như ân xá cho 1,500 tù nhân gây ra vụ bạo loạn ngày 6 Tháng Giêng, 2021, chiến dịch chống người nhập cư tàn bạo, đóng cửa cơ quan viện trợ phát triển USAID, đưa Vệ Binh Quốc Gia và quân đội đến các thành phố, đe doạ xâm chiếm Canada, Greenland, và kinh đào Panama, trừng phạt Brazil và Tòa Hình Sự Quốc Tế vì “tội” truy tố các đồng minh chính trị của ông, ném bom cơ sở nguyên tử của Iran và rút Mỹ ra khỏi các tổ chức quốc tế quan trọng; chưa kể việc tấn công giết người mà không xét xử, không có chứng cứ tội phạm trên vùng biển quốc tế gần Venezuela mới đây.

“Chính sách chuyên chế của ông ấy nhằm định hình lại nước Mỹ và hạ thấp tất cả các định chế chính quyền, xã hội, tài chính, và văn hóa, tự nó là một mối đe doạ hòa bình”… “Chính sách cai trị độc tài và phản dân chủ của ông ngày càng trở nên nguy hiểm và tai hại hơn, không chỉ đối với Hoa Kỳ mà còn đối với toàn bộ cộng đồng quốc tế,” Giáo Sư Lusane viết và cho rằng ông Trump chẳng những không đủ tiêu chuẩn để được giải mà còn “đáng bị loại khỏi danh sách đề cử.”

Một cuộc thăm dò của Washington Post-Ipsos cho thấy 76% người Mỹ không cho rằng ông Trump xứng đáng với giải thưởng Nobel, bao gồm 49% người Cộng Hòa.

Dân chủ là điều kiện của hoà bình

Uỷ Ban Nobel Hòa Bình, trong thông cáo báo chí phát hành cùng với việc xướng danh người được giải, nhận định: “Dân chủ là điều kiện tiên quyết của hòa bình bền vững. Nhưng chúng ta đang sống trong một thế giới mà dân chủ đang thoái trào, ngày càng nhiều các chế độ chuyên chế thách thức các quy tắc và lạm dụng bạo lực… Chúng ta đang chứng kiến một xu hướng toàn cầu: Pháp quyền bị các nhà cai trị lạm dụng, truyền thông tự do bị bịt miệng, người phản biện bị cầm tù và các xã hội bị đẩy về hướng chuyên chế, quân sự hóa.”
Bà Maria Corina Machado, 58 tuổi, hiện đang phải lẩn trốn sự truy lùng của nhà cầm quyền của Tổng Thóng Nicolas Maduro, được cho là người “đang đấu tranh không mệt mỏi để thúc đẩy các quyền dân chủ cho người dân Venezuela và cho sự chuyển tiếp hòa bình từ độc tài sang dân chủ.” Trao giải Nobel cho bà, NNC muốn “giữ ngọn lửa dân chủ cháy sáng trong bóng tối ngày càng dày đặc,” thông cáo viết.

Xem ra, với NNC, hòa bình gắn liền với dân chủ, chỉ thể chế dân chủ mới bảo đảm mối quan hệ hòa bình giữa các dân tộc; ngược lại, các thể chế độc tài thường sử dụng bạo lực để tranh đoạt và duy trì quyền lực. Chiến tranh xâm lược của Nga tại Ukraine, vụ tấn công hèn hạ và dã man của tổ chức Hamas vào Israel cũng như vụ trả đũa tàn khốc vào người Palestine của chính quyền cực hữu Do Thái cho thấy ở đâu thiếu vắng dân chủ thì bạo lực lộng hành và hòa bình bị thủ tiêu trong bom đạn.

Cần tôn vinh những người bảo vệ dân chủ

“Khi các nhà chuyên chế nắm quyền lực, điều cấp bách là phải công nhận những người bảo vệ dũng cảm của tự do, những người đứng lên và phản kháng. Dân chủ phụ thuộc vào những người không chấp nhận im lặng, những người dám tiến về phía trước bất chấp rủi ro sinh tử, và những người nhắc nhở chúng ta rằng tự do không bao giờ là thứ mặc nhiên được hưởng mà phải luôn được bảo vệ – bằng ngôn từ, với lòng can đảm và cương quyết,” thông cáo của NNC khẳng định.

Quan điểm về hòa bình, dân chủ, tự do như vậy đã là nền tảng tư tưởng để NNC trao giải Nobel Hòa Bình cho các nhà đấu tranh dân chủ như Nelson Mandela của Nam Phi, Martin Luther King Jr. của Mỹ, Aung San Suu Kyi của Miến Điện, Lưu Hiểu Ba của Trung Quốc, và mới đây là Malala Yousafzai của Afghanistan (2014). Việc trao giải cho bà Maria Corina Machado năm nay tiếp tục xu thế đó.

Uỷ Ban Nobel không nhắc tới ông Trump và các ứng viên khác, nhưng rõ ràng quan điểm lựa chọn của họ hoàn toàn trái ngược với ông Trump, với đường lối mà ông đang thực hiện ở Mỹ theo hướng ngày càng độc tài chuyên chế, xa rời các chuẩn mực dân chủ, pháp quyền. Nếu ông Trump không thay đổi chính sách thì không chỉ năm nay mà trong nhiều năm tới, ông vẫn chưa thể chạm tay vào giải Nobel Hòa Bình danh giá dù ông có khao khát đến đâu. Một cuộc khảo sát dư luận của YouGov UK công bố sáng 10 Tháng Mười ghi nhận có tới 69% người Anh cho rằng trong tương lai, ông Donald Trump không nên được trao giải Nobel Hòa Bình, chỉ có 14% cho rằng ông xứng đáng, và 17% không có ý kiến. [đ.d.]

Trúc Phương/Người Việt

“Tu mấy kiếp mới mua được nhà? Câu nói nửa đùa nửa thật đang trở thành nỗi ám ảnh thật sự của người dân Việt Nam trong cái gọi là “kỷ nguyên vươn mình” (chữ của Tổng Bí Thư Tô Lâm). Đó không chỉ là một câu than thân trách phận mà là một chỉ báo xã hội về sự bế tắc trong đời sống, nơi giấc mơ “an cư lạc nghiệp” không thuộc về người dân mà luôn là đặc quyền của một tầng lớp nhỏ nắm giữ tài sản và quan hệ.

Giấc mơ hóa kiếp

Mới đây, làm như “đến bây giờ thì tôi mới hiểu,” Thủ Tướng Phạm Minh Chính yêu cầu phải có câu trả lời vì sao “giá liên tục tăng và cao mãi,” khi nói về tình trạng giá nhà tăng chưa bao giờ có điểm dừng.

“Bao nhiêu người cần nhà nhưng vì giá cao quá không thể mua được. Nhà mà cứ trên 70 triệu, 100 triệu đồng một m2, ai có tiền mà mua” – Phạm Minh Chính tỏ vẻ thấu hiểu thời cuộc. Vấn đề là ai làm cho giá nhà đất tăng và tại sao tăng mãi thì Phạm Minh Chính bỏ lửng.

Một bài báo của VnEconomy (“Người trẻ đang chật vật với ước mơ sở hữu nhà”, ngày 31 Tháng Giêng) ghi nhận:

“Năm 2004, một cá nhân thuộc thế hệ 7x phải sử dụng 31.3 năm thu nhập để mua được một căn chung cư 60m2, giá 600 triệu đồng, trong điều kiện lãi suất huy động là 7.4%. Sau 10 năm, số năm thu nhập để một cá nhân thuộc thế hệ 8x mua được căn hộ như trên là 22.7 năm, giá căn hộ ước tăng 1.5 tỷ đồng, trong khi lãi suất huy động giảm còn 6%. Tuy nhiên, đến năm 2024, một cá nhân 9x cần tới 25.8 năm thu nhập để mua căn hộ như trên (giá 3 tỷ đồng) trong điều kiện lãi suất huy động 4,5%…”

Trên tờ Dân Việt ngày 3 Tháng Mười (“Vì sao giá nhà, đất cứ cao, cao mãi?”), tác giả viết:
“Tuần trước, khi tôi đến thăm một đôi vợ chồng người em, họ cứ thở vắn, than dài suốt cả buổi. Số là sau 10 năm đi làm ở Hà Nội, họ đã dành dụm được 3 tỷ đồng – số tiền mà nhiều người cùng trang lứa coi là một “gia tài.” Năm ngoái, họ đã đi xem một căn hộ 70m², thậm chí đặt cọc giữ chỗ. Chỉ cần vay thêm 1 tỷ nữa là đủ, nhưng cả hai ngần ngại. Nỗi lo trả gốc lãi 20–25 triệu đồng mỗi tháng, trong khi tiền học hành, tiền thuê nhà, tiền ăn đã chiếm gần hết lương 30 triệu, khiến họ rụt tay. Họ tin rằng chờ thêm chút nữa, giá nhà sẽ hạ nhiệt. Nhưng đời không như là mơ. Một năm sau, những căn hộ từng rao bán 3–4 tỷ đã vọt lên 6–8 tỷ đồng. Giấc mơ an cư biến thành dang dở…”

Vấn đề ở chỗ, trong hơn một thập niên qua, lương tối thiểu ở Việt Nam tăng trung bình 5–6%/năm nhưng giá nhà ở các đô thị lớn tăng 15–20% mỗi năm, thậm chí cao hơn trong các đợt “sốt đất”. Mức tăng ấy không phản ánh nhu cầu thật về nhà ở mà đến từ đầu cơ, thổi giá và găm hàng. Theo Bộ Xây Dựng, hơn 70% giao dịch trên thị trường bất động sản là để đầu tư, không phải để ở.

Trong khi đó, hàng triệu người vẫn chen chúc trong những căn trọ 15 m2 ở vùng ven, nơi giá thuê cũng tăng đều theo đà “phồn vinh” của thành phố. Một nghịch lý bi thảm đang tồn tại: nhà bỏ trống thì nhiều, người không nhà thì càng đông. Trong khi đó, Hà Nội lẫn Sài Gòn có rất nhiều khu “đô thị ma” – những nơi được “quy hoạch” để mở khu dân cư mới, mà mục đích chính là đầu cơ, nay bỏ hoang không một bóng người. Những đô thị ma này thật sự là biểu tượng của một nền kinh tế lệch lạc và một chính sách quản lý méo mó.

Bất động sản ở Việt Nam từ lâu không còn là “nơi để sống,” mà là công cụ tích trữ tài sản và rửa tiền. Tâm lý ấy khiến mọi dòng vốn đều đổ vào đất, thay vì sản xuất hay công nghệ. Những kẻ có quan hệ, có vốn, có thông tin nội bộ, họ “săn” đất, “ôm” dự án, rồi bán lại cho chính những người lao động mà họ bóc lột gián tiếp. Vòng xoáy ấy khiến giá nhà không bao giờ giảm. Đó là nguyên nhân của mọi nguyên nhân mà Tô Lâm lẫn Phạm Minh Chính lờ tịt đi.

Tất cả cho thấy không thể đổ lỗi hoàn toàn cho “quy luật thị trường.” Thị trường vốn chỉ phản ánh những giá trị và xu hướng mà xã hội chấp nhận. Khi nhà trở thành hàng hóa “một vốn bốn lời,” đó không chỉ vì lòng tham của một số người mà còn do chính sách cho phép và dung dưỡng lòng tham đó. Đáng chú ý nhất, những kẻ hốt bộn nhất từ kinh doanh nhà đất không chỉ là người có tiền mà đa số là thành phần quan chức. Người dân không có nhà nhưng chẳng “cán bộ” nào phải ở nhà thuê, nhà trọ cả.

Khi nhà cầm quyền trở thành “tên địa chủ ác ôn” lớn nhất lịch sử Việt Nam

Từ khi Luật Đất Đai 1993 ra đời, Việt Nam bước vào kỷ nguyên “kinh tế đất đai.” Câu khẩu hiệu “đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do nhà nước thống nhất quản lý” thực chất đã mở ra một cơ chế xin-cho cực kỳ sinh lợi cho bộ máy quyền lực.

Nhà nước nắm quyền định đoạt đất đai: ai được giao đất, giao với giá nào, chuyển đổi mục đích ra sao – tất cả đều nằm trong tay quan chức. Khi một mảnh đất nông nghiệp được “phù phép” thành đất đô thị, giá trị của nó có thể tăng gấp trăm lần. Lợi nhuận khổng lồ ấy không chảy vào ngân sách mà vào túi của những người biết trước quy hoạch hoặc có quyền điều chỉnh quy hoạch.

Hạ tuần Tháng Chín, Tô Lâm nói nghe rất xôm, có vẻ “đổi mới” đến nơi rồi, rằng “Nhà nước quản lý giá từ điện đến xăng dầu nhưng riêng đất đai lại theo thị trường, dẫn đến tình trạng thao túng, thổi giá” (cứ làm như “lỗi” này là của thị trường chứ không phải bộ máy nhà nước); thế thì “cần phải sửa Luật Đất Đai”, bởi vì “tôi rất lo về Luật Đất Đai, quy hoạch.”

Tưởng là nhà nước đã “ngộ” ra được sai lầm của họ trong chính sách quản lý đất đai nhưng thật ra sẽ có chẳng có gì mới cả, vì Tô Lâm “nêu rõ”: “Quan điểm nhất quán là đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, không được tư nhân hóa đất đai.” (nguồn: ‘Giá đất theo thị trường nên dễ bị thao túng, thổi giá’/Thanh Niên, ngày 30 Tháng Chín).

Suốt nhiều thập niên nay, hầu hết chính quyền địa phương từ Bắc xuống Nam đều sống bằng đất. Do ngân sách phân bổ hạn hẹp, họ phải tìm cách “bán đất nuôi bộ máy.” Từ đó, hàng loạt khu đô thị, dự án treo, và cơn sốt đất nối tiếp nhau ra đời. Ở tầng sâu hơn, đất đai trở thành một công cụ chính trị để kiểm soát xã hội: người dân không sở hữu đất, chỉ có quyền sử dụng có thời hạn. Khi quyền ấy có thể bị thu hồi bất cứ lúc nào, họ buộc phải phục tùng. Sự phụ thuộc vào “đất của nhà nước” khiến cả xã hội bị ràng buộc trong một hình thức lệ thuộc không thể bứt ra được.

Cần nói thêm, việc chế độ cầm quyền “ôm đất” và trở thành “tên địa chủ ác ôn” lớn nhất lịch sử Việt Nam, trong thực tế, đã được “luật hóa.”

Điều 53 Hiến pháp năm 2013 quy định:
Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nuyên thiên nhiên khác và các tài sản do nhà nước đầu tư, quản lý tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.

Điều 12 Luật Đất đai năm 2024 quy định:
“Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật này.”

Điều 197 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:
“Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.”

Đụng “luật” nào cũng thấy toàn “luật rừng,” chỗ nào cũng “cài cắm” khái niệm “Nhà nước đại diện chủ sở hữu”! Gút lại, nguồn gốc vấn đề nằm ở hệ thống đang tồn tại. Tất cả “lỗi phát sinh” cũng từ hệ thống này. Chính Tô Lâm cũng thừa nhận: “90% những khiếu kiện là về đất đai, 90% xử lý cán bộ sai phạm vừa qua cũng là về đất đai” (nguồn: ‘Giá đất theo thị trường nên dễ bị thao túng, thổi giá’/Thanh Niên, ngày 30 Tháng Chín).

Chỉ cần… “tu một kiếp”, với điều kiện…

Toàn cảnh, bức tranh bất động sản Việt Nam cho thấy xã hội không chỉ bị méo mó mà nền kinh tế còn bị bóp nghẹt. Dòng tiền đổ vào đất là dòng tiền chết. Nó không tạo ra sản phẩm, không thúc đẩy năng suất, không đổi mới công nghệ. Theo nghiên cứu của Đại Học Fulbright, trong giai đoạn 2015–2022, tín dụng chảy vào bất động sản chiếm tới 20–25% tổng dư nợ ngân hàng, tương đương hàng triệu tỉ đồng. Số tiền ấy lẽ ra có thể đầu tư vào sản xuất, giáo dục, y tế, đổi mới sáng tạo nhưng thay vào đó, lại bị chôn trong gạch, cát, và những lô đất bỏ hoang.

Đó là lý do vì sao Việt Nam tăng trưởng GDP nhanh nhưng năng suất lao động vẫn thấp. Của cải không đến từ sáng tạo mà từ đầu cơ. Khi đất trở thành kênh làm giàu nhanh nhất, không ai còn muốn đầu tư vào thứ gì khác. Và khi đất “sốt” thì mọi thứ khác đều phải phục vụ cho nó như ngân hàng, chính quyền, thậm chí cả báo chí.

Trên bề mặt, nhiều thành phố lớn ở Việt Nam rất lộng lẫy. Các đô thị ngày càng sáng choang, đầy rẫy cao ốc, trung tâm thương mại, khu đô thị “kiểu mẫu.” Tuy nhiên, đằng sau những tòa tháp ấy là hàng triệu người sống trong nhà trọ, nhà thuê tạm, hoặc trở về quê khi không còn trụ nổi. Tất cả bị nghiền vụn bởi một hệ thống khuyến khích đầu cơ và đồng thời tạo ra tình trạng bất bình đẳng vô cùng nghiêm trọng.

Gút lại, để trả lời câu hỏi, ở Việt Nam, “tu mấy kiếp” mới mua được nhà, có thể nói rằng chỉ cần… “tu một kiếp” cũng có được nhà, với điều kiện Việt Nam “hóa kiếp” được bộ máy cầm quyền đang cai trị quốc gia! [kn]