Hoàng Quân

Bạn lòng thân mến

Ðây giây phút hồn tôi

Nghe chan chứa hương đời…

(Hoàng Trọng)

Bố Nisha người Ấn, mẹ Nisha người Việt, người Hà Nội. Nisha là một cô bé thật xinh với giọng nói dễ thương, giọng bắc pha chút màu sắc Quảng Ngãi. Chị của Nisha kể một giai thoại vui. Nisha vào Sài Gòn, ở nhà bên ngoại, buổi sáng, các bác gọi Nisha xuống điểm tâm. Từ trên lầu Nisha trả lời:

-Dạ, con rửa cái “mẹt” xong, con xuống liền.

Các bác thắc mắc, con nhỏ này, mới sáng sớm, sao làm siêng rửa mẹt, rửa thúng. Mà rổ rá để cả dưới bếp, chứ đâu có ở trên lầu. Người chị phải thông dịch:

-Thưa, em con đang rửa mặt.

Tôi uống nước sông Hương chỉ mấy ngày, sống suốt thời thơ ấu ở non nước xứ Quảng, mà giọng nói đầy đủ “sáu vài mười hai nhịp.” Chúng tôi cùng vào trường Nữ Trung Học. Ngôi trường hiền hòa, không mang tên của một danh nhân nào, đơn giản là trường trung học dành cho con gái, vậy thôi! Như một cô gái quê tên Lúa hay Thóc, mà chất chứa bao kỷ niệm. Vào lớp sáu, Nisha đã được diện áo dài, để tóc xõa ngang vai. Tôi thầm ganh tị với Nisha và biết bao bạn bè khác trong lớp, khi tôi phải mặc áo đầm với tóc bum bê cho đến giữa năm lớp tám. Trong lớp tôi cũng thân với Ngô Thị Diệu, vì đồng bệnh (mặc áo đầm) tương lân. Một lần, cùng các bạn đi tập múa ở Thạch Bích, Diệu đi trước, trẻ con trong xóm bỗng la lên:

-Một cô giáo không mặc quần.

Khi tôi xuất hiện, chúng lại cười ré:

-Thêm một cô giáo không mặc quần.

Diệu và tôi chỉ mong đất nẻ ra, hai đứa chui tọt thật nhanh xuống đó. Thuở ấy, Nisha đã mặc quần “xì líp gân”, vô cùng tân thời. Đám lóc chóc áo đầm chúng tôi chỉ biết quần “banh xô lây”, quê mùa quá sức. Đến bây giờ tôi vẫn còn nhớ những cái bain soleil nền vải trắng, có hoa li ti màu tím hoặc hồng nhạt, lồng phồng dưới áo đầm dài quá gối.

Nisha có cặp mắt rất đẹp, rất tình. Có lẽ, mắt của Nisha trội quá, nên ở trung học nơi tỉnh lỵ bé tí này, chẳng ai thèm đoái hoài đến đôi cửa sổ linh hồn của tôi. Phải đợi lúc tôi vào trung học Marie Curie và lên đại học ở Sài Gòn, tôi mới được nghe đến mắt nai, mắt nàng thơ. Có cô bạn còn “cường điệu”, khen cặp mắt đẹp nhất trường Đại Học Sư Phạm.

Nisha học giỏi nhiều môn, tôi cũng vậy. Điều khác biệt là Nisha rất giỏi môn thêu thùa, còn tôi, gần như đội sổ. Nhìn lại học bạ của mình, từ Toán Lý Hóa, cho đến Việt Văn, Anh Văn… môn nào cũng được khen “giỏi”. Nhưng môn nữ công “được” phê “kém”. Khi làm khăn gởi tặng chiến sĩ, Nisha chăm chút với cả tâm tình. Trên vuông vải tê- tô- rôn, với đường vắt đều đặn, một góc có thêu đôi chim non chụm đầu vào nhau. Tôi cũng cố gắng hết sức mình. Nhưng xem ra trời không đãi kẻ có lòng, mà vụng tay như tôi. Tội nghiệp anh chiến sĩ nào nhận phải món quà hậu phương của tôi. Anh ngẩn người, không hiểu tại sao em gái gửi cho anh một miếng vải cong cong trông như cái lưới bắt cá, một bên góc có thêu hình gì trông giống như cái bánh xèo, có màu vàng của bột gạo pha màu nghệ, màu đỏ của tôm và ớt, màu xanh của rau thơm, rau quế. Ồ, mà không! Anh nhìn kỹ lại, hình như em gái hậu phương thêu một đóa hoa, với cánh đỏ, nhụy vàng, lá xanh.

Năm lớp tám, sự xuất hiện của thầy giáo Việt Văn, người Huế, gây biết bao xôn xao trong trường. Tôi bỗng có chút hãnh diện là đồng hương của thầy, khi nghe nhiều người trầm trồ về thầy. Đồng thời tôi đau khổ, vì bộ vó nhi đồng của mình. Tôi thích Việt Văn, học khá trong những năm trước. Nhưng trong đệ nhất lục cá nguyệt của lớp tám, tôi vẫn xoàng xoàng. Sang đến đệ nhị lục cá nguyệt, tôi bỗng trội hẳn, đứng hạng nhì trong lớp. Tôi tràn trề niềm vui, ngắm mãi con số 16 tròn trịa và nét chữ bay bướm của thầy, “Khá lắm, đáng khen”. Thời gian đó, tôi bắt đầu được mặc áo dài và tóc dài dần dần che được tai. Nisha rất nghịch, biểu diễn nhiều màn ngoạn mục trong giờ ra chơi lẫn giờ học. Nào là màn cột áo dài, giật nút áo, giấu giày dép. Mục ăn vụng trong lớp, ôi thôi, muôn màu, muôn vẻ. Những món ăn bình thường có cốc, ổi, cơm sấy. Những món khác thường có đường cặn, kẹo bùn, huê mít chấm mắm ruốc. Nhiều trò bị thầy “kêu án” vì tội “hình sự” trong lớp. Tôi chưa bị lần nào cả. Không phải tại tôi người đồng hương của thầy, mà bởi tôi ngoan quá, hay đúng hơn nhát quá.

Lên lớp chín, chúng tôi ngồi cạnh nhau. Bây giờ, tôi được phép xem mình là thiếu nữ, ngang hàng với Nisha. Áo dài vải ca-tê sọc của tôi chẳng tha thướt cho bằng áo lụa của các bạn bè khác. Mạ tôi nói rồi, áo lụa chỉ dành cho người lớn. Chứ cho con nít bất tiện lắm, dễ nhăn, mau rách. Tôi chỉ biết ao ước, chứ không dám nói với Mạ, con đâu là con nít nữa. Nisha và tôi quấn quít bên nhau, thân ơi là thân. Chúng tôi sưu tầm thơ, nắn nót chép cho nhau thơ Từ Kế Tường, Nguyễn Tất Nhiên, Cao Thoại Châu… Trong trường nữ, chúng tôi vẫn bồi hồi chép cho nhau những vần thơ:

Em mang mùa thu vào lớp học,

Phấn trắng ngỡ ngàng trên tay anh.

Chúng tôi thuộc thật dễ dàng các bài thơ Hãy Là Cơn Gió Thoảng, Bài Cho Nhỏ Ngày Thi, Mùa Thu Trở Lại Trường… Mà trệu trạo hoài những bài thơ trong giờ cổ văn.

Thời gian này cuộc sống gia đình tôi có thay đổi. Ngoài nhà sách Kim Mai, Mạ tôi mở tiệm cà phê Uyên. Tôi chẳng hề mặn mà với vai trò cô hàng cà phê bất đắc dĩ. Những lúc phải ngồi quầy tính tiền, tôi u sầu, ủ dột. May, hai bà chị trắng da dài tóc của tôi đã… làm say mê bao gã thiếu niên đa tình… Chứ không, tiệm cà phê phải đóng cửa sớm, vì cái mặt hắc ám của tôi. Tôi càng đau khổ hơn mỗi khi thấy thầy Tuấn vào quán. Thầy Tuấn, người Huế, vừa ra trường từ đại học Huế. Thầy dạy rất hay, nhưng tính tình rất khó, rất nghiêm. Thầy đặc biệt chú ý đến tôi. Có lần bài kiểm, thầy cho tôi nhiều điểm hơn Nguyễn Thị Thu Thủy, đương kim vô địch toán của lớp, dù hai đứa có đáp số giống nhau. Thu Thủy đang định cầm bài lên hỏi, thầy phán: Ai mà kiện cáo là tui cho zero. Khi nhắc lại chuyện xưa, nhắc đến thầy Tuấn, tôi nghĩ bạn bè không để ý sự quan tâm của thầy, nhưng Nisha nói, tụi tao biết tỏng là thầy binh mày đó chứ…

Mùa xuân 1975, Nisha tặng tôi bản nhạc Tôi Đi Tìm Lại Một Mùa Xuân của Đoàn Nguyên. Bản nhạc in khổ nhỏ, có hình một cô bé và một cậu bé mặc áo dài khăn đóng ngoài bìa, trông đáng yêu hết sức. Con nhà sách, không lẽ tôi lại đi tặng cho Nisha bản nhạc in sẵn, thì dở quá. Thế là tôi bỏ cả ngày tìm trong Tuổi Hoa những hình vẽ ưa ý, rồi “chép tranh”.

Tôi gò từng chữ của bài Bến Xuân Xanh của Dương Thiệu Tước. Cuối cùng, chẳng hài lòng với “tác phẩm nghệ thuật” của mình, tôi giấu tiệt. Tết đó, tôi chả có quà cho Nisha. Đến tháng tư, trong loạn ly cuộc đổi đời, chúng tôi lạc nhau. Tôi đã viết bao nhiêu thư cho Nisha, dù không có địa chỉ.

Gia đình chúng tôi ra Đà Nẵng, rồi trở về Quảng Ngãi. Tôi vào lớp 10 trường Trần Quốc Tuấn. Tôi nhớ ngôi trường con gái da diết. Tôi nhớ Nisha quá chừng. Xứ Quảng đã đẩy chúng tôi đi, dần dà, nhưng rất xa. Bây giờ, khi nghĩ đến nơi ấy, vẫn luôn là cảm giác lẫn lộn, vừa thương, vừa ghét… Nhà sách đã bị mất từ những ngày đầu của cuộc bể dâu. Tiệm cà phê Uyên là một hiện tượng của cái tỉnh bé tí tẹo, khắt khe này.

Ba tôi đang qua nhiều trại cải tạo. Các anh chị tôi đi học xa. Nhà không được phép giữ người giúp việc. Tôi trở thành phụ tá đắc lực cho Mạ tôi, lèo lái con thuyền gia đình giữa mùa biển động. Tiệm cà phê Uyên là nơi gặp gỡ gần phân nửa nam sinh Trần Quốc Tuấn. Khi đến trường, tôi vờ như chưa hề gặp họ bao giờ. Lúc nào tôi cũng võ trang cho mình một vẻ mặt khó thương, lạnh lùng. Hiếm họa, tôi tìm được trận cười với đám bạn gái như khi họa bài thơ: Đông Thiên Tam Hữu hoặc sửa bài Hịch Tướng Sĩ Văn. Thầy Kính, là người tu xuất, la cho một trận: “Con gái chi mà vô duyên vô nợ”. Nghe thầy xướng xong, nguệch ngoạc trên mảnh giấy nhỏ chuyền cho mấy đứa bạn, tôi họa ngay: “Đàn ông chi mà vô vợ vô con”. Thật ra, chút máu tếu có chạy trong huyết quản của tôi. Nhưng thời gian này, cuộc sống gia đình chỉ thấy trầm, chứ không thăng. Tôi không dám rộn tiếng cười. Cuối cùng, chúng tôi phải ra khỏi ngôi nhà thân yêu ở đường Quang Trung.

Quán cà phê, cũng là tổ ấm hạnh phúc của gia đình chúng tôi bị tịch thu. Thêm một tai ương giáng xuống đời sống gia đình chúng tôi đòn chí tử. Bạn bè không bỏ tôi, thường xuyên lui tới để nâng đỡ tinh thần tôi. Thầy Sơn, dạy Anh Văn cũng là giáo viên chủ nhiệm đến thăm. Trong niên học, thầy đã rất thương và bảo bọc tôi. Là giáo viên chủ nhiệm thầy phải dạy thêm môn chính trị. Vào giờ đó, tôi phản đối bằng cách lấy báo Tuổi Ngọc ra đọc lén dưới bàn. Bây giờ, nhớ lại, tôi thấy tính tình mình nhiều khi ngang ngược thật, gây khó khăn cho người khác. Lúc đó, có thể thầy bị rắc rối, thầy chỉ là một sinh viên trẻ mới ra trường, không thân, không thế. Có dịp, gặp lại thầy, tôi sẽ nói lời xin lỗi. Nhưng tính tôi vẫn cứ chướng. Lần gặp nhau vừa rồi, tụi tôi đã bước vào tuổi trung niên, chứ không còn tuổi trung học, Nisha đã mấy lần bỏ nhỏ:

-Mày, sao cái tật ngang bướng không chịu bỏ, cho đời bớt rắc rối. Chắc tao phải đổi thành ngữ ngang như cua là ngang như mày. Bị vì con cua nó có ngang đâu bằng mày đâu.

Trong cơn đau mất nhà, tôi không viết thư cho Nisha nữa, mà kéo Nisha vào nhật ký của tôi. Thời gian đó, có lẽ Nisha hay bị hắt hơi lắm, vì tôi cứ nhắc Nisha hoài, dù trong thầm lặng.

Tôi vào Sài Gòn, làm học trò Marie Curie. Trong lớp hơn 40 học sinh, tôi là người duy nhất nói giọng Huế, là nữ sinh duy nhất mặc áo dài có thêm… lớp áo lót. Tôi trông có vẻ… hương đồng cỏ nội giữa đám học trò tây thật và tây… dỏm. Tôi cứ như vậy, không chịu “nhả phèn”, cho đến khi xong lớp 12. Tình cờ, chúng tôi tìm lại được nhau, vui mừng khôn xiết. Từ Phú Nhuận tôi cỡi ngựa sắt lên cư xá Minh Mạng tìm cố nhân. Lần đến thăm, Nisha đãi món canh cà chua khuôn đậu. Bao nhiêu năm mà bây giờ còn nhớ đó, Nisha ơi. Nisha rời Việt Nam lúc nào tôi chẳng biết. Những năm cuối của thập niên 70 là những đau buồn, chia ly. Sau này, tôi nghe, Nisha qua Ấn Độ vào 1979. Sau đó, qua Pháp, vất vả, gian truân lắm.

Tôi còn ở Việt Nam vài năm. Những năm tháng ở Đại Học Sư Phạm là những ngày hoa mộng trong đời tôi, dù cuộc sống lúc đó vẫn tăm tối, nhọc nhằn. Hình ảnh Nisha trong tôi không còn sống động như ngày trước. Nisha lùi vào một ngăn kéo ký ức trong tôi, một trong những ngăn kéo thân thiết nhất. Tôi đến Đức đầu mùa xuân 1982 với trái tim ngút ngàn thương nhớ. Tôi thương Ba Mạ tôi vô cùng trời đất. Tôi không muốn sống xa Ba Mạ, không muốn rời Việt Nam. Nhưng lúc đó, theo đơn bảo lãnh của anh tôi cho 6 chị em, hoặc tất cả cùng đi, hoặc cùng ở lại. Tôi đi lại từ đầu. Đi học Đức ngữ. Trở lại trung học Đức. Lập gia đình. Lấy tú tài Đức. Vào đại học. Có con. Ba Mạ, anh Lam và hai cậu em út đến Đức. Hạnh phúc tôi trọn vẹn. Tôi hăm hở gồng gánh.

Quang gánh của tôi một bên là gia đình, một bên là chữ nghĩa. Hai tay tôi lại ráng xách thêm vài công việc vặt vãnh, từ chạy bàn đến thông dịch. Tôi bơi lội, nhiều lúc tưởng đuối sức, giữa dòng đời. Cuối cùng, xong đại học. Tập tễnh bước vào đời, khi các bạn bè đồng niên đã có hơn mười năm kinh nghiệm nghề nghiệp dằn túi. Biết mình đến sau, tôi bươn bả tiếp, để bù đắp thời gian mình bị hụt. Trong những tất bật của cuộc sống, tôi nhận được một mảnh giấy nhỏ: “Có phải là Ngọc Thúy của lớp chín bốn đó không? Nisha đây.” Thế là tôi được biết, Nisha lại nhanh chân hơn tôi. Nisha lập gia đình trước tôi. Con Nisha lớn hơn con tôi. Nisha có tới hai đứa con lận. Hai đứa tìm lại nhau, vui vô kể. Nhưng thư từ chỉ siêng năng một năm hai lá, vào Giáng Sinh và tết Nguyên Đán. Bao giờ Nisha cũng gởi cho tôi tấm thiệp rất Á châu. Đâu đó thoảng chút hương xưa, dù rất nhẹ.

Tôi ngoan ngoãn gởi hình cho Nisha, giới thiệu tiểu gia đình của mình. Nisha thì giấu cứ như là mèo giấu… Chỉ cho biết quý danh của chàng công tử già và hai công tử non. Những cuộc điện đàm đã đem chúng tôi lại gần nhau như ngày xưa. Trong tôi có những thay đổi nhẹ nhàng. Tôi chú ý đến mình hơn, bỏ thì giờ cho mình nhiều hơn. Tôi nghỉ lớp học tiếng Quan Thoại, thôi khoá Jazz Dance. Túi đồ tập thể dục nhịp điệu, đi bơi vẫn còn để trong hãng. Tôi không còn theo dõi các chương trình văn hóa, văn nghệ của Trung Tâm Văn Hóa thành phố, của hí viện quốc gia… Tôi ơ thờ với những phim của Hollywood, dù trước kia tôi rất mê xi-nê. Tôi nằm, tay gối đầu, nghe nhạc Việt, lắng theo từng ý, từng lời. Tôi ngồi ngoài vườn, giữa những hoa lá tôi đã chăm chút, chỉ ngắm mây trắng, trời xanh. Vậy thôi. Tôi như cảm được những khoảnh khắc hạnh phúc quanh tôi. Lục lọi lại mấy thùng thư cũ, soi lại bóng mình của gần hai thập niên qua. Một buổi tối, trong trí cứ lảng vảng mấy vần thơ:

Chim vỗ cánh, nắng phai rồi đó,

Về đi thôi o nớ, chiều rồi…

Đầu óc tôi miên man cho đến câu cuối:

Nên mỗi chiều khi nắng sang sông,

O bâng khuâng lòng tự hỏi lòng

Mình nhớ ai mà buồn chi lạ?

Nhưng hai câu trước đó là gì, nghĩ hoài không ra. Ngày xưa, không chép ra vì quá thương bài thơ và quá tin trí nhớ của mình. Gọi cho Nisha, tôi sôi nổi:

-Mày nhất định phải nhớ bài thơ này, mày không được quên!

-Mày đừng có lộn xộn, để từ từ rồi tao tìm.

Đêm đó, Nisha lùng sục trong mớ dĩ vãng nhiệm mầu của mình. Chồng của Nisha chắc lấy làm lạ, thấy vợ mình sau khi nhận một cú điện thoại của con bạn cà tửng, hình như cũng hơi cà tàng một tí. Hai ngày sau, tôi nhận được bài Qua Mấy Ngõ Hoa, Nisha chép tay gởi qua. Bạn ta, cám ơn mi nhiều. Dần dà, nhu cầu nói chuyện với Nisha càng ngày càng lớn. Chúng tôi ôm điện thoại lẩn thẩn hỏi nhau, sao chưa kịp mê tam cúc, xuân hồng đã trôi mau. Nisha hứa sẽ dạy tôi chơi tam cúc khi hai đứa có dịp gặp nhau. Chúng tôi nhắc đến ông anh họ của cô bạn cùng lớp, với đôi mắt đẹp nhìn vào muốn khóc, rồi hai đứa cười hăng hắc. Chồng Nisha nóng ruột đi lui đi tới, ra dấu cho vợ ngưng đấu hót, sợ tôi lủng túi vì điện thoại. Qua thư từ, điện thoại, ban công bé tí của tôi là một vườn thượng uyển với muôn vàn kỳ hoa, dị thảo. Khi nói về cây cỏ hình như tôi hơi mắc bệnh… hoang tưởng. Khi Nisha báo tin đến thăm tôi vào đầu mùa thu, tôi quýnh quíu, sợ có gì trục trặc phút cuối. Tôi giới thiệu cây cỏ trong vườn cho Nisha:

-Đây là trúc đào, chiều xưa có ngọn trúc đào.

-Biết rồi, tao hổng dốt lắm đâu.

-Mấy bồn hoa thạch thảo tao mới thay cho thu hải đường và dã yên thảo. Đây là dạ điệp. Hoàng y dạ vũ sẽ ra hoa trong vài ngày tới.

-Ở đâu mà mày tìm ra mấy cái tên nghe kêu cồm cộp vậy. Mày có chắc hoa này là thạch thảo không?

-Không chắc lắm, nhưng tao tin rằng hoa xứng đáng với tên này. -Tôi lúng túng

-Còn dạ điệp? và hoa lan gì gì đó?

-Ừ, ở Việt Nam người ta gọi là hoa bướm đêm. Trời, trời, mày biết không, khi có gió nhẹ, những bông hoa tí ti khẽ lung lay theo gió bên mấy con bướm tím thẫm, dễ thương hết biết. Còn hoa lan này khi nở, trông như một mỹ nhân tha thướt trong áo vàng đang khiêu vũ.

-Mắc gì phải dạ vũ. – Nisha vặn vẹo.

-Thì khiêu vũ khi màn đêm xuống mới tình tứ chứ.

-Ôi, mày! Sao màu mè hoa lá hẹ quá!

-Còn đây là hoa tím xưa. Hoa này do tao đặt tên, trong tự điển chưa có. – Tôi hớn hở kể và ca liền một câu: …thầm mơ giàn hoa tím xưa chưa phai…

-Úi chao, Tuấn Ngọc hát bài này hay thấu trời xanh lơ.

Uả! Nisha ơi, tụi mình, bao năm hai phương trời cách biệt mà vẫn… mê chung một bóng hình.

-Mấy hoa thược dược màu cánh sen này tao cắt thả vào chậu, giả làm hoa súng trông cũng đẹp lắm…

-Ờ, trong chùa bên Pháp người ta cũng làm vậy đó.

-Thấy chưa! Vậy, tao cũng có tâm Phật đó chứ. – Tôi mừng rỡ.

-Thôi đi. Tâm của mày, tham sân si thứ gì cũng đầy trong đó.

-…

Trong phòng tắm, tôi dùng lọ nước hoa đã xài hết, cắm vào đó mấy cành phong lữ thảo, dưới chân lọ, tôi để vài cánh hoa. Tôi thăn thỉ:

-Mấy lần đầu, phu quân tưởng hoa rụng nên dẹp đi. Sau, tao nói với anh, là tao cố ý trưng bày như vậy.

-Mệt quá, mệt quá, sao compliquée dữ thần dậy. – Nisha chắt lưỡi: Tội nghiệp ổng quá! Thiệt, gặp rắc rối như mày, biết đường nào mà mò.

Mấy ngày vui qua thật nhanh. Nisha về lại Pháp. Thần sắc phờ phạc vì thiếu ngủ, ăn uống thất thường. Ấy chết, phải ém nhẹm vụ này, chớ phu quân mà biết phu nhân khổ như vậy chắc ảnh tịch thu giấy phép xuất cảnh sang Đức của Nisha chứ chẳng phải chơi. Có người không biết, lo lắng thăm hỏi, tưởng Nisha mới bịnh xong. Nisha phải la toáng lên, rằng ta đây mới xuất ngoại, gặp bạn xưa, trải qua mấy ngày vui tàn canh gió lạnh.

Nisha viết điện thư cho tôi, xác nhận, hoa thạch thảo tôi trồng đích thị là… hoa thạch thảo. Tôi mừng, thở ra. Ừ, khi nào mùa thu chết, thì chạy ra ban công mà… ta ngắt đi một cành hoa thạch thảo… cây nhà lá vườn, nhanh, gọn, lẹ. Nisha kể cho phu quân, chị và bạn bè về những giai thoại của tôi và hoa lá. Mọi người chắc mừng, vì thấy Nisha xem ra còn tỉnh táo hơn tôi. Không chừng phu quân bắt đầu lo, ngại vợ mình bị lây cái bịnh vẽ chân cho rắn, vẽ tên cho hoa của tôi. Ủa, mà sao không ai nghĩ rằng, nhờ tôi mà tự điển Việt Nam sẽ dài thêm mấy trang!

Nisha trở thành lương y của tôi. Ấm đầu, sổ mũi tôi gọi cho Nisha trước khi tôi liên lạc bác sĩ gia đình. Tôi viết thư hỏi Nisha mẹo để chữa bịnh chuột rút. Tôi rất ít thì giờ để ngủ. May, tôi rất dễ ngủ và ngủ rất ngon. Ngồi trên xe buýt, còn vài phút phải xuống xe, mà lúc thèm ngủ quá, tôi vẫn giả bộ để cuốn sách trước mặt, rồi nhắm mắt để đó… Vậy mà, lâu lâu giữa đêm đang say giấc, bị chuột rút đau điếng, không cách chi ngủ lại được. Tôi than, xương cốt gì dễ đau, dễ trặc quá. Nisha khoái chí, “Đó, đó, bây giờ mới công nhận mình đã già hơn xưa, dù chẳng có năm tình nào lận đận cả”. Tôi cố vớt vát: Chưa chắc, lấy gì đây đo ranh giới tuổi già, ngoài ra, trái tim có thể ca hoài bài khúc hát thanh xuân.

Tôi tặng Nisha một cây ớt hiểm khi Nisha trở về Pháp. Có lẽ tôi làm hư rễ cây, nên nó không được mơn mởn như cây tre Nisha mang qua tặng tụi tôi. Nisha và anh Lộc thi nhau cưng cây ớt. Hai vợ chồng cứ như Lục Vân Tiên:

Anh Lộc cõng ớt chạy ra /Sợ ngoài trời lạnh, cõng ớt chạy vô /Anh Lộc cõng ớt chạy vô,/Sợ trong nhà nóng, cõng ớt chạy ra…

Tôi thương hai tấm thân già nên đề nghị, nếu thấy khó cứu, vặt hết trái, bỏ tủ đông đá. Bao giờ tụi tôi có tiếu ngạo… sang tây, sẽ cho cây ớt khác tươi tốt hơn xuất ngoại theo. Nisha khẽ khàng, thôi đành, ngậm ớt nhớ người. Vậy mà còn ráng thòng thêm một câu:

-Ớt mày trồng sao cay xé miệng vậy? Bộ mày…

-Ớt không cay, ai gọi là ớt. -Tôi đanh đá. Nghĩ, tôi với bà Hoạn Thư đâu có họ hàng gì với nhau.

Chúng tôi nỉ non với nhau hằng ngày trong điện thư. Lâu lâu, tôi viết thư xin Nisha công thức nấu ăn. Để coi, ăn gì cho bổ tim, chữa bịnh tim đập lỗi nhịp. Ăn gì cho bổ lòng, chữa bịnh lòng rối rắm. Gan tôi là gan thỏ, nhưng không thích ăn gan cho bổ gan. Những lúc có chuyện bực bội, tôi xây xẩm, tôi kêu Nisha ơi ới. Nisha trở thành bác sĩ toàn khoa, kiêm luôn cố vấn tâm lý. Nisha chẩn bịnh như thần làm tôi lắm khi thót cả ruột. Lạnh cẳng, tôi chỉ khai bệnh kiểu… nửa bước đường tình. Nisha ngăm nghe tôi, mày khai lơ mơ như vậy, tao biết đường nào mà bắt mạch. Nisha rủa tôi sa sả, cái tội nuốt trộng những bất bình, phật ý. Tôi cứ cái tật lừ đừ, một sự nhịn là chín sự… rầu.

Trí nhớ của tôi thuộc loại trung bình yếu. Vậy mà, có những điều nên quên cho cuộc sống bớt lao đao, tôi lại cứ nhớ. Bao lần, tưởng rằng đã quên, khi vấp chuyện, ào ào trong trí nhớ của tôi sống lại bao chuyện cũ, thứ tự lớp lang, như những hàng sách ngay ngắn trong thư viện. Tôi học binh pháp tam bành lục tặc, nổi đình nổi đám hoài không xong. Nisha chì chiết, bịnh nhu nhược của mày thuộc loại trầm kha. Bao lâu nay xem như mày đã biết nhẫn. Nhưng sức người có hạn, coi chừng, có ngày mày sụm xuống hồi nào không hay… Nisha ra rả lên lớp cho tôi, những từ bi và hỉ xả, những khởi và tận, những duyên và số, những sắc sắc và không không… Tôi mang máng hiểu rằng, nếu không tiêu hoá được những sầu đau, tôi phải tập không để ý đến những hệ lụy lằng nhằng trong cuộc sống. Chứ tôi mà cứ tha mấy nỗi buồn về chất lổn ngổn trong lòng, thì lương y đành bó tay. Dù mới nói chuyện qua điện thoại, tôi vẫn nhớ Nisha. Tôi muốn Nisha nghe tiếng thở dài, dù rất sẽ sàng, của tôi. Tôi sẽ nói với Nisha rằng:

-Ngày xưa khi mình học khâu vá, mày đã mạng chữ L rất đẹp, rất phẳng phiu. Còn tác phẩm của tao thì nhăn nhíu thấy tội nghiệp. Mấy chục năm qua, tao vẫn vụng về khi thấy rối rắm, chữ L như (tơ) lòng, dù đã cố gắng nhiều, tao chẳng mạng cho ngay hàng thẳng lối được.

Bạn lòng thương mến chắc sẽ cầm tay tôi lắc lắc:

-Mày có nhớ nhạc sĩ Vũ Thành An nói sao không? Hãy cố… lâu rồi đời mình cũng qua… Hay tốt hơn, đời mình cũng yên… cho đời là bài thơ hạnh phúc, nhé, nhé.

***

Trích lời ca trong các nhạc phẩm:

“Bạn Lòng” của nhạc sĩ Hoàng Trọng

“Cô Hàng Cà Phê” của nhạc sĩ Canh Thân

“Trúc Đào” – thơ Nguyễn Tất Nhiên, nhạc của nhạc sĩ Anh Bằng

“Có Bao Giờ Em Hỏi” – thơ Duyên Anh, nhạc của nhạc sĩ Phạm Duy

“Dưới Giàn Hoa Cũ” của nhạc sĩ Tuấn Khanh

“Mùa Thu Chết” của nhạc sĩ Phạm Duy, phổ từ bài thơ tiếng Pháp L’Adieu của Guillaume

“Bài Không Tên Số Năm” của nhạc sĩ Vũ Thành An

Tidoo Nguyễn

Thưở nhỏ, tôi đã tin lịch sử được dạy ở trường học như Kinh Thánh, nhưng thời gian trôi qua, tác động của người lớn và môi trường xung quanh khiến tôi bắt đầu hoài nghi, tự mình tìm hiểu.

Và sau khi tìm hiểu bằng cách đọc/xem những tài liệu phát hành ở ngoại quốc, tôi đã nghiệm ra rằng lịch sử mà tôi được dạy trong trường đã biến đổi, thậm chí bị bóp méo sai sự thật.

Sự thật của lịch sử giúp tôi có lời giải đáp hợp lý về thực tế và những gì đã xảy ra. Cũng thông qua đó, tôi hiểu rằng có những dấu ấn lịch sử có thể thay đổi cả một đời người. Chiến dịch nhân đạo Operation Babylift là một sự kiện đã thay đổi số phận của những trẻ em trong trại mồ côi được di tản ra khỏi Sài Gòn hồi Tháng Tư 1975.

Sự thật về lịch sử không tìm thấy ở trường học

Mẹ sinh ra tôi sau 30 Tháng Tư 1975 chỉ một ngày. Lớn lên ở một đất nước đã từng trải qua rất nhiều cuộc chiến tranh, tôi nghe người lớn nói rất nhiều về chiến tranh. Tôi thuộc nằm lòng một câu “tóm tắt” các giai đoạn lịch sử Việt Nam của người lớn, đó là “Một ngàn năm nô lệ giặc tàu, một trăm năm đô hộ giặc tây, hai mươi năm nội chiến từng ngày”. Sau này tôi mới biết đây là lời của nhạc phẩm “Gia tài của mẹ” do nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sáng tác.

Ba mẹ tôi là người miền Nam chính gốc, riêng ba tôi từng làm y tá cho chế độ cũ. Trong album ảnh của ba có những bức ảnh ba chụp chung với các ông tây bà đầm trong khi đang đi công tác, ví dụ như trong những đợt chích ngừa cho học sinh ở trường học. Ba vẫn thường nói với tôi:  “Hồi thời Việt Nam Cộng Hòa sướng lắm. Một mình ba đi làm nuôi cả gia đình. Các anh chị đều uống sữa Guigoz.”. Sinh ra thời bình, thế nhưng tôi chỉ được uống sữa “tự chế” là nước cơm pha với đường, không sướng bằng các anh chị.

Ngoài câu nói so sánh đó,  ba tôi cũng nói rằng “Hồi đó, đâu phải Việt Nam Cộng Hòa thua mà do Hoa Kỳ ngừng viện trợ.”

Chính câu nói ấy của ba khiến tôi hoài nghi về lịch sử mà nhà trường đang dạy. Tôi bắt đầu thắc mắc về sự thật của lịch sử, nhưng mọi thông tin thời đó đều bị bưng bít nên tôi không thể biết gì thêm.

Mãi đến đầu những năm 2000, tôi mới có thể tự đi tìm hiểu sự thật của lịch sử trên mạng internet. Tôi đã may mắn xem được một phim tài liệu lịch sử có tên “Last days in Vietnam”. Nhờ phim này mà tôi biết rằng Hiệp Định Paris được ký kết vào Tháng Giêng 1973, kêu gọi ngừng bắn giữa miền Bắc và miền Nam Việt Nam, và đánh dấu việc quân đội Hoa Kỳ rút về nước, đoàn tụ với gia đình. Ngoài ra, tổng thống Nixon còn hứa nếu quân đội miền Bắc vi phạm những điều đã được ký kết trong hiệp định Paris, Hoa Kỳ sẽ tiến hành đáp trả toàn lực. Hay nói cách khác, tái chiến.

Nhưng Tháng Tám 1974, Nixon đã từ chức vì vụ bê bối Watergate, Hoa Kỳ ngừng viện trợ cho Việt Nam Cộng Hòa. Và qua một đêm mọi thứ đã thay đổi, khi Hà Nội nhận ra con đường tiến vào Sài Gòn đã rộng mở. Ngày 10 Tháng Ba 1975, miền Bắc tiến hành một cuộc xâm lược quy mô lớn hòng thâu tóm miền Nam Việt Nam. Như vậy, miền Bắc đã vi phạm Hiệp định Paris.

Sau khi quân đội miền Bắc chiếm được Ban Mê Thuột, Huế – Đà Nẵng, họ tiếp tục leo thang trong âm mưu tiến vào Sài Gòn để xem Hoa Kỳ phản ứng thế nào. Lính Hoa Kỳ đã rút đi như điều khoản cam kết trong Hiệp định Paris, nhưng việc Hoa Kỳ ngừng viện trợ sau đó mới đúng là cú nốc ao khiến toàn bộ hệ thống Việt Nam Cộng Hòa bắt đầu sụp đổ.

Ngày 10 Tháng Tư 1975, tổng thống Hoa Kỳ Gerald Ford đề nghị quốc hội cung cấp nhanh chóng 722 triệu Mỹ kim để viện trợ cho quân đội miền Nam Việt Nam. Trong trường hợp xấu nhất xảy ra, ít nhất hãy cho phép Hoa Kỳ di tản những người dân miền Nam đang gặp nguy hiểm đến nơi an toàn. Nhưng với sức ép của dân chúng, quốc hội Hoa Kỳ đã từ chối  bỏ phiếu cho bất kì số tiền viện trợ nào cho miền Nam Việt Nam.

Trước đó vào ngày 3 Tháng Tư, trong bối cảnh Đà Nẵng đã thất thủ và quân đội miền Bắc đang tiến vào Sài Gòn, tổng thống Hoa Kỳ Gerald Ford tuyên bố bắt đầu chiến dịch di tản trẻ em trong trại mồ côi (Operation Babylift) ra khỏi Sài Gòn bằng 30 chuyến bay. Phi đoàn Không vận 62 của Không quân Hoa Kỳ dưới sự chỉ huy của Thiếu tướng Edward J. Nash điều hành chiến dịch này, với phi cơ vận tải Lockheed C-5A Galaxy và Lockheed C-141 Starlifter của Bộ tư lệnh Không vận Quân sự. Trong chiến dịch nhân đạo này, khoảng 3,000 trẻ em đã được di tản, được các gia đình ở Hoa Kỳ và ở các quốc gia đồng minh nhận nuôi, trong đó có khoảng 250 trẻ đến Úc.

Rủi thay, chuyến bay đầu tiên trong chiến dịch Operation Babylift khởi hành ngày 4 Tháng Tư trên chiếc phi cơ vận tải hạng nặng C – 5A Galaxy, mang số đuôi 80218 (thuộc Phi đoàn cơ động hàng không thứ 6), chở 304 người, bị rơi cách Sài Gòn khoảng hai dặm về phía đông (nay thuộc khu vực đường Vườn Lài, phường An Phú Đông, quận 12). Tai nạn làm thiệt mạng 138 người, bao gồm trẻ em được di tản, các quân nhân, nhân viên chăm sóc, thành viên phi hành đoàn, số 176 người còn sống sót sau đó vẫn được di tản ra khỏi Sài Gòn bằng phi cơ khác. (Theo nguồn tin từ nhóm C-5A Galaxy BABYLIFT Crash trên Facebook).

Kết nối ký ức 30 Tháng Tư với những người bạn “Babylift”

Chính sự kiện về chiến dịch Operation Babylift thôi thúc tôi kết nối với các trẻ em mồ côi được di tản đến ngoại quốc để làm con nuôi. Tôi tìm được họ trên Facebook. Điều đó giúp tôi cảm thấy mình gần gũi hơn với một sự kiện lịch sử, hay giống như bước vào một sự kiện lịch sử có thật.

Trong đó có bà Dương Thị Bửu Châu (hiện đang sống tại Hoa Kỳ), ông Mike (hiện đang sống tại Hoa Kỳ), ông Jamie (hiện đang sống tại Úc), bà Hồng (sinh sống tại Việt Nam hơn 10 năm qua), và bà Chantal Doecke (hiện đang sống ở Úc). Ba nhân vật đầu tiên đã được tôi kể lại trong bài báo “Chuyện của ba đứa trẻ Babylift 50 năm sau” trong Giai phẩm xuân Người Việt Ất Tỵ 2025 (trang 68).

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm chiến dịch Operation Babylift – một trong những sự kiện nhân đạo quan trọng nhất trong lịch sử Hoa Kỳ, ông Mike đã trở lại Việt Nam từ cuối Tháng Ba 2025 để gặp lại những nhân vật có liên quan đến sự kiện lịch sử này. Ông Mike đã gặp lại ông Ross Meador, một người đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch di tản trẻ em trong trại mồ côi và hộ tống các bé đến phi trường. Hai ông đã cùng chụp hình trước cổng một cơ sở của tổ chức Friends of Children of Vietnam, nơi ông Mike sống trong khoảng thời gian 1974 – 1975 (nay là chung cư A-75, số 26, đường Bùi Thị Xuân, quận Nhứt).

Sau đó, vào ngày 4 Tháng Tư 2025, ông Mike cùng những trẻ em trong chiến dịch Operation Babylift đã tập trung tại địa điểm xảy ra tai nạn ngày 4 Tháng Tư 1975 để tưởng nhớ và thương tiếc những người đã mất, đồng thời chúc mừng những người còn sống sót.

Một trong những trẻ em trong trại mồ côi được được đưa đến Úc ngày 5 Tháng Tư năm 1975 là bà Chantal Doecke khi mới vài ngày tuổi. Trong nỗi khao khát tìm kiếm gia đình, bà Chantal gần đây đã thực hiện xét nghiệm ADN Ancestry và đã tìm thấy người anh/em (trai) song sinh hiện đang sống tại Brisbane, Úc, trong 50 năm. Bà hoàn toàn bất ngờ với kết quả này vì trước đó chưa từng biết rằng bà có một anh/em trai song sinh.

Chantal hiện đang yêu cầu người xem chia sẻ đường liên kết phim tài liệu này (được đăng vào ngày 4 Tháng Tư vừa qua) cho bạn bè và đồng nghiệp. Bà Chantal hy vọng ai đó, ở nơi nào đó có thể kết nối bà với cha mẹ ruột của mình. Chi tiết cặp song sinh gồm bà Chantal và anh/em (trai) là một điểm khác biệt nên bà hy vọng rằng ai đó có thể nhớ đến tên của người phụ nữ đã hạ sinh một bé trai và một bé gái tại bệnh viện Từ Dũ ở Sài Gòn vào những ngày đầu Tháng Tư 1975.

Ancestry là một công ty phả hệ của Hoa Kỳ có trụ sở tại Lehi, Utah. Đây là công ty phả hệ vì lợi nhuận lớn nhất thế giới, điều hành một mạng lưới các hồ sơ phả hệ, hồ sơ lịch sử, và các trang web phả hệ di truyền.

Trong video clip, bà Chantal cho biết có những trẻ em trong chiến dịch Operation Baby được di tản với giấy khai sinh của trẻ em khác, vì vậy tính xác thực của danh tính rất hạn chế. Trong chuyến bay di tản đến Úc, bà được đặt trong một chiếc hộp đựng giày, lúc đó bà mới chỉ vài ngày tuổi, vì vẫn còn cuống rốn chưa rụng. Đến nay, Chantal Doecke đã trở về Việt Nam bảy lần và rất tự hào là người Việt Nam. Bà có ý định tìm lại ba mẹ ruột vào năm ngoái để biết rõ danh tính thật của mình và để xem ngoại hình mình giống ai.

Cuộc gặp gỡ lần đầu tiên sau 50 năm giữa bà Chantal Doecke và anh/em trai – tên là Glenn Ham, diễn ra thật xúc động tại Brisbane, với nước mắt hạnh phúc của bà Chantal và nụ cười mừng rỡ của ông Glenn Ham. Họ nhận ra từng đặc điểm giống hệt nhau trên khuôn mặt và ngoại hình.

Giống như người chị/em song sinh, ông Glenn cũng là một trong những đứa trẻ trong trại mồ côi được di tản ra khỏi Sài Gòn thời điểm đó. Trong cuộc gặp gỡ, bà Chantal cho anh/em trai xem những hình xăm trên cánh tay của bà: Đó là hình lá cờ Việt Nam Cộng Hòa, dòng chữ ghi “Operation Babylift, QF 180, Sidney 5 – 4 – 75, Nguyễn Thị Hà”.  Trong đó QF 180 là số chuyến bay di tản bà đến Úc, Sidney 5 – 4 -75 là ngày bà được đưa đến Sidney, tên Việt Nam trong giấy khai sinh kèm theo người (lúc được di tản) của bà là Nguyễn Thị Hà.

Tuy vậy, bà Chantal nghi ngờ đây không phải là tên thật của bà vì như đã nói ở trên, có những trẻ em được di tản với giấy khai sinh của đứa trẻ khác. Trong suốt cuộc gặp gỡ, bà không ngừng ngắm người anh/em song sinh của mình với biểu cảm đầy hạnh phúc. Bà nói linh cảm cho bà biết là người mẹ ruột của bà vẫn còn sống và có lẽ bà và ông Glenn sẽ cùng nhau về Việt Nam để tìm mẹ ruột.

Không may mắn như bà Chantal Doecke và ông Glenn Ham, bà Dương Thị Bửu Châu và ông Mike cũng không ngừng tìm kiếm ba mẹ ruột của mình nhưng chưa có manh mối gì.  Một trường hợp khác, bà Hồng đã tìm về cội nguồn bằng cách chọn sống ở Sài Gòn hơn 10 năm nay. Dù họ có cuộc sống như mơ ở Hoa Kỳ, ở Úc nhưng trong lòng họ vẫn mang nỗi tủi thân về thân phận của mình và vẫn đau đáu tự hỏi dòng tộc mình ở đâu, cha mẹ mình tên gì.

Thật là trớ trêu khi những người được di tản ra khỏi Sài Gòn 50 năm trước mong muốn tìm về cội nguồn Việt Nam, còn những người Việt sống trong nước lại đang tìm mọi cách để định cư và nhập quốc tịch ở nước khác.

Cũng như bao người Việt khác sống trong nước, những lúc gặp khó khăn trong cuộc sống và bức bối vì sự ngột ngạt trong xã hội chỉ có thông tin một chiều, tôi cũng đã từng mong ước phải chi mình là một trong những đứa trẻ được di tản trong chiến dịch Operation Babylift để có cuộc sống tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, bây giờ tôi không còn ý nghĩ đến một quốc gia khác để sống nữa, vì ở tuổi 50 có lẽ đã quá trễ để bắt đầu lại.

50 năm trôi qua, tôi đã đi gần hết một đời người, nhưng vẫn chưa nhìn thấy có sự thay đổi ngoạn mục trong kinh tế – xã hội, đặc biệt là Việt Nam thiếu hẳn chế độ an sinh cho người tàn tật và người già nghèo khổ. Biết bao giờ người dân Sài Gòn được quay lại cái thời mà dân Singapore từng nói được sang bệnh viện Chợ Rẫy chữa bệnh là mơ ước, như một bài báo của trang báo điện tử Dân Việt từng đề cập?