LTS: Trong cuộc sống có nhiều chuyện mình muốn nói với ai đó, nhưng lại không thể nói trực tiếp được. Không nói được với nhau thì hãy viết cho nhau. Mục “Viết Cho Nhau” là nơi để bạn giải tỏa những tâm tư, những nỗi niềm của mình. Thư từ xin gửi về: Người Việt (Viết Cho Nhau), 14771 Moran St., Westminster, CA 92683, hay email: [email protected]
Tuyết Vân
18 tuổi, ba tôi theo hai người anh lớn rời quê trên một chiếc thương thuyền nhỏ cùng với các thanh niên khác trạc lứa tuổi. Năm đó quân đội Nhật tiến mạnh, tới đâu cũng nghe có chết chóc. Những người dân quê hoảng sợ bảo nhau đưa thanh niên trong gia đình đi trốn. “Cứ đi về phương Nam,” họ bảo. “Nơi đó quân đội Nhật chưa tới và có thể sẽ không tới.” Ông bà nội tôi đưa tiễn ba người con trai ra bến phà. Cô em gái vẫy tay chào các anh trong lòng cũng háo hức đi nhưng bà nội tôi đã giữ cô lại.
Ba tôi định cư ở Huế với những người cùng họ tộc. Ông giúp việc trong nhà để có chỗ ăn chỗ ở. Rồi ông ra riêng tự lập làm nhiều công việc khác nhau kiếm kế sinh nhai. Có lần ông nội tôi gửi thư báo tin cô tôi lấy chồng và nói các anh có về dự đám cưới của em mình. Năm đó, ba tôi bệnh nặng vì lý do gì tôi không còn nhớ, một cánh tay ông bị bại liệt phải nằm nhà thương một thời gian. Tiền bạc không có lại vừa bệnh hoạn, ba tôi quyết định không về. Ít lâu sau, năm 1949, hoàn cảnh chiến tranh lại càng khốc liệt hơn. Ông đã không về được để thọ tang ông nội tôi.
Ba tôi sống ở Huế khá lâu. Bệnh ông đã bớt hẳn. Ông kể mỗi chiều ông thường lên cầu Trường Tiền nghe nhạc công người Pháp biểu diễn ở Tòa Khâm Sứ bên bờ sông Hương. Ông vẫn đi làm công, từ làm bánh, làm nhang đến chạy hàng cho những thương hiệu. Một hôm, một chủ tiệm sai ông vào Phan Rang mua hột dưa để chuẩn bị bán Tết, ông đem về mấy bao bố hột dưa sống. Chủ tiệm nhìn thấy tái mặt bởi vì họ muốn mua hột dưa chín rồi đem ra bán lại cho các tiệm khác. Họ đâu biết cách gì để biến chế hạt dưa nên bắt ba tôi phải lấy số hàng này. Mỗi tối, ba tôi đi làm về nhà rồi bắt đầu ngồi rang hột dưa, xong trộn chút phẩm đỏ vào. Và vậy là hột dưa được sẵn sàng chờ bán.
Cùng lúc, chiến tranh lan rộng. Đường đi vào Phan Rang bị bom không thông thương được. Tết năm đó cả thành phố Huế và Đà Nẵng hột dưa bị khan hiếm. Ba tôi trúng hàng lớn và kiếm được khá lời. Mỗi lần kể lại câu chuyện này, ngay cả khi đến mấy mươi năm sau, ba tôi vẫn cười lớn sảng khoái nghĩ tới cái rủi mà lại thành cái may.
Vài năm sau số thanh niên rời làng quê cùng với ba tôi bắt đầu đi vào miền Nam. Có người đi tới tận Sài Gòn. Hai bác tôi, người tới Phan Thiết, người ở Tuy Hòa. Khi vào Bình Định ba tôi quen được những người cùng họ tộc, ông quyết định ở lại đây. Ba tôi lập gia đình và bắt đầu cuộc sống định cư như nhiều gia đình khác. Chúng tôi lớn lên có nhiều cô chú xung quanh.
Ba tôi rất giỏi toán mặc dù ông chỉ được đi học tới lớp Năm. Khi tôi phải luyện thi vào lớp Sáu, một tay ông giải những bài toán cho tôi. Ông cũng rất giỏi về hai môn Sử và Địa. Ông lại còn viết chữ rất đẹp. Năm xưa, chủ tiệm nơi ông làm công gả con gái có chồng, họ giao cho ông viết thiệp mời đám cưới.
Khi còn ở trong nước cũng như tại hải ngoại ba tôi đều đọc báo và nghe đài phát thanh BBC mỗi ngày. Một lần, năm chị tôi học lớp Đệ Tứ, nhà trường có làm đặc san Xuân và bắt học sinh mỗi người phải nộp một bài thơ hay bài văn, chị tôi đã cầu cứu đến tôi và ba tôi. Chị tôi vốn dở về viết lách. Tối đến ba cha con còn ngồi xung quanh chiếc bàn tròn dưới ánh đèn dầu vàng làm thơ cho chị tôi có bài đem nộp ngày mai. Nghĩ lại thật buồn cười!
Đến mùa Hè ba tôi vót tre làm diều cho em tôi chơi. Ông kể về tuổi thơ của ông thả diều với bạn bè trên đồng trống. Ba tôi còn rất giỏi về những môn thể thao khác như cờ tướng, bóng rổ, bóng chuyền, banh bông. Những ngày Hè oi bức, chúng tôi thường ra hóng mát ở trước nhà. Đôi khi có lẽ trong lòng có chút cảm hứng, ông ngâm những bài thơ cổ mà chỉ có ông hiểu được.
Cuộc đời ba tôi đã hai lần tị nạn. Từ khi sống ở hải ngoại, cuộc sống của ba tôi đã hài hòa, bình an và nó thể hiện qua bên ngoài của ông. Đi đâu ai cũng khen ông đẹp lão. Ba tôi rất thấm thía về cuộc đời, con người và những thay đổi đôi khi có thể tàn phá tâm hồn. Nhưng ông không hề phẫn nộ hay chê bai. Ông nhìn cuộc đời với sự bao dung và cởi mở.
Một lần khi còn nhỏ, tôi hỏi ba tôi về những chuyện người ta nói về thế giới của thiên đường và địa ngục, ba tôi trả lời rằng, thế giới này mình còn chưa hiểu hết thì nói chi tới thế giới xa xôi, cứ lo học hành, lo làm việc và sống tốt với mọi người là đủ rồi. Hình như đó là những lời kinh điển của ông, chính là phải sống tốt với mọi người. Ông cũng thường nói, “Mặt trời lên thì mặt trời xuống, cuộc đời có hợp rồi có tan, không có gì vĩnh cửu, chỉ cần mình sống tốt trong cuộc sống hiện tại.” Thực vậy, ông đã sống an nhiên giữa Trời và Đất.
Mặc dù thời cuộc chia rẽ, nhưng gia đình tôi có đường dây liên lạc với cô tôi. Năm bảy lần gửi thư và tiền bạc về cho cô thì cũng có hai ba lần tới được. Ba tôi thương cô đã phải ở lại một mình lo cho ông bà nội. Tôi cũng thật sự mừng là ba tôi có cơ hội để trở về quê hương thắp nhang cho ông bà nội và gặp lại được cô tôi. Quê hương cho dù đã mấy mươi năm và xa cách ngàn trùng, nó vẫn cảm thấy rất gần bởi vì quê hương ở ngay trong trái tim của mình.
Ba tôi mất một ngày cuối Tháng Năm, ở tuổi 89, trong tuần lễ của mùa Tưởng Niệm, cách đây 10 năm. (Tuyết Vân) [qd]
