Hà Tường Cát/Người Việt (Tổng Hợp)
BANGKOK – Mặc dầu một số nhà lãnh đạo thế giới bày tỏ mối “quan tâm sâu sắc” và lo ngại về việc quân đội Thái Lan tuyên bố giành quyền kiểm soát chính phủ, dân chúng Thái Lan tỏ ra bình tĩnh với chuyện từng xảy ra nhiều lần này. Dư luận của các giới am hiểu cũng không ngạc nhiên với cuộc đảo chính quân sự không đổ máu ở Thái Lan.
Người ta tin rằng đây là việc chắc chắn phải đến sau nhiều tháng các tranh chấp chính trị gay gắt đi tới bế tắc và gây nên những xáo trộn xã hội kéo dài vô phương kết thúc.
Đường xá thủ đô Bangkok đông nghẹt xe cộ trước giờ giới nghiêm bắt đầu lúc 10 giờ tối Thứ Năm 22 tháng 5. (Hình: Paula Bronstein/Getty Images)
Nicholas Farrelly, chuyên viên về Đông Nam Á của Đại Học Quốc Gia Australia, tính ra rằng kể từ 1932, khi Thái Lan chấm dứt quân chủ chuyên chính chuyển sang quân chủ lập hiến và sinh hoạt chính trị theo thể chế dân chủ, đã có 20 cuộc đảo chính quân sự, trong đó 11 thành công và 9 không thành công.
Tình trạng ấy khiến nhiều người hoài nghi giá trị thực thi dân chủ ở một quốc gia nông nghiệp còn chiếm đa số và dân trí chưa đủ trình độ cao. Tuy nhiên, với tình thế chính trị luôn luôn biến động như thế, Thái Lan là một nước thành công về kinh tế và có một xã hội quy củ trật tự vào bậc nhất khu vực Đông Nam Á.
Tỷ lệ thất nghiệp tại Thái Lan chỉ vào khoảng 1%. Gần 100% dân chúng có điện nước đầy đủ. Các xưởng máy lắp ráp xe hơi Mỹ và Nhật mỗi năm xuất cảng trên 1 triệu xe. Nhiều loại nông phẩm và sản phẩm chế biến của Thái Lan có mặt trên thị trường thế giới. Công nghiệp chế biến Thái Lan cũng là một trong những nước đứng đầu thế giới về sản xuất đĩa cứng (computer hard-drives).
Với đường lối ngoại giao khéo léo mềm dẻo, Thái Lan giữ được độc lập trong suốt hai thế kỷ chính sách đế quốc thực dân thuộc địa của Tây Phương và không bị lôi cuốn vào những trận chiến tranh tàn hại trong hay ngoài nước. Vị quốc vương không nắm thực quyền nhưng được toàn thể dân chúng kính trọng, là biểu tượng tinh thần cho nền nếp xã hội Thái Lan, đồng thời cũng nhiều lần đóng vai trò tối cao giải quyết những tranh chấp phe phái. Nhưng quốc vương Bhumibol Adulyadej hiện nay đã 86 tuổi, già yếu không còn nhiều năng lực để tích cực can dự vào việc này.
Tướng Tổng Tư Lệnh quân đội Hoàng Gia Thái Lan Prayuth Chan-cha cầm đầu cuộc đảo chính, đưa ra tuyên cáo nói rằng “Quốc Vương ở trên tất cả mọi tranh chấp” và “Quân đội trung thành bảo vệ nền quân chủ.”
Cuộc đảo chính không đổ máu diễn ra hôm Thứ Năm, 22 tháng 5 khi tướng Prayuth tuyên bố trên đài truyền hình là quân đội đã giành quyền kiểm soát chính phủ từ 4:30 giờ chiều, sau cuộc họp với các phe phái chính trị đối lập nhằm tìm giải pháp cho các cuộc biểu tình chống chính quyền suốt 6 tháng qua. Ông cho biết quân đội cần phải nắm quyền để thiết lập trật tự và thúc đẩy cải cách quốc gia về chính trị, kinh tế, xã hội.
Hai ngày trước, hôm 20 tháng 5, quân đội Thái Lan bất ngờ tuyên bố thiết quân luật để ‘duy trì luật pháp và trật tự’ trong bối cảnh khủng hoảng chính trị kéo dài và căng thẳng lên cao giữa chính phủ và phe đối lập trong nhiều tháng. Mặc dầu khẳng định việc nhận lãnh trách nhiệm về an ninh quốc gia ‘không phải là hành động đảo chính,’ nhưng với việc tự dành cho quân đội quyền lực rộng lớn để thực thi quyết định của mình, thực tế đây đã là hành động đảo chính. Lúc đó, ông Paradorn Pattanatabut, cố vấn an ninh của thủ tướng tạm quyền nói chính phủ không được quân đội tham vấn về quyết định này. Ông cho biết “Mọi thứ vẫn bình thường ngoại trừ việc quân đội chịu trách nhiệm về tất cả các vấn đề an ninh quốc gia.” Chính phủ lâm thời xác định có kế hoạch làm việc nhằm hướng tới kỳ tổng tuyển cử tháng Bảy, tuy nhiên phe đối lập nói họ sẽ không tham dự kỳ bỏ phiếu này và việc cải tổ chính trị cần phải được đưa ra trước.
Sau khi tướng Prayuth tuyên bố lật đổ chính phủ, tướng Tarerachai Nakwanit, tư lênh quân sự khu vực 1 Bangkok cho biết “sẽ triển khai binh sĩ và phương tiện để đưa người biểu tình ra khỏi tất cả các khu vực tập trung.”
Cuộc đảo chính quân sự là diễn biến mới nhất trong thời gian dài diễn ra các cuộc đối đầu giữa những người ủng hộ cựu Thủ Tướng Thaksin Shinawatra (phe Áo Đỏ) và phe bảo hoàng đối lập (phe Áo Vàng). Bạo động và xung đột làm ít nhất 30 người thiệt mạng ở cả hai phía trong 6 tháng gần đây.
Thái Lan rơi vào cuộc giành giật quyền lực và bế tắc chính trị kể từ khi Thủ Tướng Thaksin bị quân đội lật đổ trong cuộc đảo chính 2006. Khủng hoảng chính trị lên tới cao điểm trong thời gian từ 2008 đến 2010 với những cuộc biểu tình liên tục của hai phe Áo Đỏ và Áo Vàng, có lúc làm tê liệt mọi hoạt động của thủ đô Bangkok.
Trung tâm những rối loạn này là sự tranh chấp lâu dài giữa khối nông dân miền Bắc ủng hộ gia đình nhà tài phiệt tỷ phú Thaksin Shinawatra với tầng lớp “tinh hoa” ở các thành phố miền Nam. Phong trào chính trị của ông Thaksin được coi là thành công nhất trong lịch sử sinh hoạt dân chủ Thái Lan. Vận dụng khả năng tài chính, hoạt động chính trị theo chủ nghĩa dân túy thu hút được sự ủng hộ mạnh mẽ của quần chúng với chương trình bảo hiểm y tế đến tất cả mọi người dân, biện pháp cho vay vốn và tổ chức hệ thống hành chính hiệu quả. Đảng của ông giành được lá phiếu của khối cử tri trung thành để thắng trong tất cả các cuộc bầu cử từ hơn một thập niên qua.
Nhưng giới chỉ trích cho rằng, chủ nghĩa dân túy là thủ đoạn chính trị mang tính chất mị dân nhằm lôi kéo tranh thủ quần chúng. Giới “tinh hoa” nói phong trào này đặt quá nhiều quyền lực vào tay người dân có trình độ thấp.
Năm 2006, sau khi bị lật đổ trong cuộc đảo chính quân đội, cựu Thủ Tướng Thaksin Shinawatra bị truy tố tội tham nhũng và đến nay vẫn phải sống lưu vong ở nước ngoài.
Sau thời kỳ rối loạn chính trị 2008-2010, tới giữa năm 2011, đảng Pheu Thai Party thắng cuộc tổng tuyển cử và đưa thủ lãnh, bà Yingluck Shinawatra, em gái út của Thaksin, lên làm Thủ Tướng. Hơn một năm sau, tới cuối năm 2013, những cuộc biểu tình chống đối của phe đối lập lại tái phát dữ dội. Bà Yingluck tuyên bố giải tán Quốc Hội để bầu cử lại, nhưng phe đối lập – đảng Dân Chủ, đảng chưa thắng cuộc bầu cử nào kể từ 1992 – kêu gọi tẩy chay và phá vỡ cuộc bầu cử. Kết quả bầu cử ngày 2 tháng 2, 2014 mà đảng của bà Yingluck chiếm phần thắng bị phủ nhận.
Tòa án Hiến Pháp Thái Lan, trong đó đa số thành viên thuộc phe đối lập với Áo Đỏ, ra phán định tuyên bố kỳ bầu cử hôm 2/2 là vô hiệu. Tiếp đó, xét xử đơn kiện của phe đối lập, Tòa Hiến Pháp Thái Lan phán quyết rằng Thủ tướng Yingluck Shinawatra phải từ nhiệm từ ngày 7 tháng 5 vì đã lạm dụng quyền lực. Cả hai phe Áo Đỏ và Áo Vàng tiếp tục biểu tình chống đối, một phía phản đối việc cất chức bà Thủ Tướng, phía bên kia cho rằng Thủ Tướng tạm quyền – cựu Bộ trưởng Thương mại Niwattumrong Boonsongpaisan.- vẫn là người phái Shinawatra.
Mặc dầu quân đội tuyên bố không đứng về bên nào, thực tế, giải tán chính phủ tạm quyền có nghĩa là đã ủng hộ phe Áo Vàng. Hôm Thứ Năm, sau cuộc họp giữa hai phái do quân đội triệu tập nói là để tìm giải pháp chấm dứt khủng hoảng, nhiều thành viên tham gia cuộc họp đã bị quân đội bắt giữ khi loan báo đảo chính.
Một số quan sát viên lo ngại việc quân đội đảo chính có thể khiến tình hình trở nên hỗn loạn hơn. Một trong những tác động trực tiếp gần nhất là số du khách đến Thái Lan sẽ giảm xuống, du lịch là một trong những hoạt động quan trọng nhất của nền kinh tế.
Tổng Thống Pháp Francois Hollande lên án hành động đảo chính để chiếm chính quyền của quân đội Thái Lan. Trong một thông báo, ông Hollande kêu gọi “lập tức trả lại trật tự theo hiến pháp và tổ chức tiến trình bầu cử.” Các tòa đại sứ Hoa Kỳ và Anh ở Bangkok ra thông cáo yêu cầu kiều dân phải thận trọng.
Ngoại Trưởng Hoa Kỳ, John Kerry, kêu gọi Thái Lan tái lập dân chủ. Ông cũng bày tỏ sự quan tâm về việc chính quyền quân sự cấm tất cả các cơ quan truyền thông nước ngoài hoạt động, các đài truyền hình chỉ được phát tin của quân đội, và việc bắt giữ một số chính trị gia.
Ông Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc, Ban Ki-moon, cũng bày tỏ quan ngại về vụ đảo chính quân sự tại Thái Lan. Cơ quan nhân quyền Liên Hiệp Quốc lên tiếng bày tỏ lo ngại sâu sắc về việc tình trạng thiết quân luật ở Thái Lan có thể vi phạm các quyền tự do cơ bản của người dân.
Bộ Các Vấn Đề Đối Ngoại (MFA) Singapore bày tỏ hy vọng các bên liên quan sẽ kiềm chế và cùng hành động tìm ra lối thoát tích cực, tránh bạo lực và đụng độ đẫm máu, đồng thời hy vọng tình hình Bangkok sẽ sớm trở lại bình thường. Phát ngôn viên MFA nói rằng Thái Lan là quốc gia có vai trò quan trọng trong khu vực và là một thành viên then chốt của ASEAN, sự bất ổn không chỉ kéo lùi Thái Lan, mà còn ảnh hưởng tới cả khu vực. (HC)
