HÀ TƯỜNG CÁT/Người Việt (Tổng Hợp)
Một xe bồn của công ty dầu khí Nga Gazprom Neft (Hình: Gazprom)
Ngăn cấm sự hợp tác giữa các công ty dầu khí Tây Phương và Nga là sự trừng phạt mới nhất vừa được Hoa Kỳ và Liên Âu đưa ra cuối tuần qua.
Việc này có thể tác động mạnh đối với nền kinh tế Nga vì dầu khí là nguồn lợi xuất cảng quan trọng nhất. Tuy nhiên giống như những lệnh trừng phạt trước, không phải tất cả các biện pháp đều có hiệu quả hay hiệu quả nhanh chóng, chưa kể tác động phụ là sự tổn hại cho các đại công ty dầu khí Tây Phương và ảnh hưởng tới thị trường năng lượng toàn cầu.
Biện pháp trừng phạt sẽ kéo dài tới khi Nga tuân hành đúng đắn và đầy đủ thỏa hiệp đình chiến ở Ukraine. Nhưng trong hoàn cảnh chính trị phức tạp và nhu cầu chiến lược cũng như tâm lý đối với Nga tại các tỉnh miền Đông Ukraine, rất khó để hai nước đạt tới một thỏa thuận hoàn toàn. Như vậy cấm vận trong lãnh vực dầu lửa chưa chắc đã là biện pháp cuối cùng và sau đó sẽ tiếp tục còn nhiều rắc rối không giải quyết được trong vụ khủng hoảng.
Biện pháp cấm vận được thi hành đối với các công ty quốc doanh Gazprom, đại công ty khai thác dầu khí lớn nhất thế giới; Gazprom Neft, một phân bộ của Gazprom; Surgutneftegas; Rosneft và công ty tư nhân Lukoil. Từ tháng 10, các công ty dầu khí Tây Phương phải chấm dứt mọi hoạt động hợp tác và hỗ trợ việc thăm dò hay khai thác dầu khí ở vùng nước sâu, ngoài khơi Bắc Băng Dương, cùng các dự án dầu đá phiến (shale oil).
Như vậy hàng chục dự án đã thỏa thuận giữa Rosneft và Gazprom Neft với Exxon Mobil của Mỹ, Royal Dutch Shell của Anh-Hòa Lan, Statoil của Na Uy và ENI của Ý sẽ phải ngưng lại trong vòng 14 ngày,
Giải thích về mục đích của biện pháp cấm vận, một giới chức chính quyền Hoa Kỳ hôm Thứ Sáu nói: “Cắt đứt nguồn kỹ thuật, dịch vụ, trang thiết bị từ Hoa Kỳ và Liên Âu sẽ khiến các dự án ấy không thể hoặc ít nhất cũng rất khó khăn để tiếp tục tiến hành được vì không sẵn có phương tiện thay thế từ nơi khác.”
Nga là quốc gia đứng thứ nhì thế giới về xuất cảng dầu khí, cần phải trông vào các nguồn dự trữ ở Bắc Băng Dương và dầu trong các mạch đá phiến để thay thế dần các khu mỏ cũ tại Tây Siberia hiện nay đang cạn kiệt dần.
Valery Nesterov, một chuyên viên của Sberbank, ngân hàng quốc doanh Nga cũng chịu ảnh hưởng của lệnh cấm vận, cho rằng các công ty dầu khí Nga sẽ gặp tình trạng phức tạp nghiêm trọng. Theo ông: “Cho đến bay giờ các công ty Nga chưa đầu tư đủ vào lãnh vực nghiên cứu và kỹ thuật dầu đá phiến. Họ đã dựa vào kỹ thuật Tây Phương quá nhiều và bây giờ quá muộn để tự lập.”
Một trong những vùng dầu đá phiến quan trọng nhất tại Nga là Barzhenov nằm ngay dưới khu mỏ Tây Siberia có trữ lượng 1,000 tỷ thùng dầu nghĩa là gấp 4 lần trữ lượng của Saudi Arabia. Rosneft và Gazprom Neft đang phát triển khai thác ở đây bằng sự hợp tác với Exxon và Shell.
Mikhail Leontiyev, một phát ngôn viên của Rosneft, tuyên bố: “Khi nghe tin có thể bị cấm vận, chúng tôi đã đẩy mạnh hoạt động trong mọi lãnh vực để giảm thiểu thiệt hại cho công ty.” Leontiyev cho biết các luật sư của công ty đang nghiên cứu nội dung pháp lý của lệnh cấm và những ràng buộc của họ trong hoạt động liên doanh khai thác dầu Bắc Băng Dương với Exxon Mobil.
Rosneft có cả thảy 44 lô dầu khí ngoài khơi Bắc Băng Dương và Hắc Hải với trữ lượng tổng cộng 300 tỷ thùng dầu, dự trù sẽ hợp tác khai thác với Exxon, ENI, Statoil.
Lukoil, công ty dầu khí tư nhân lớn nhất ở Nga nói rằng họ không ngờ lọt vào danh sách cấm vận. Lukoil là công ty Nga hoạt động nhiều ở hải ngoại, có những tài sản từ mỏ dầu nước sâu ngoài khơi Ghana, mỏ dầu nước nông ở biển Caspian và các mỏ trong đất liền ở Iraq. Lukoil dự tính hợp tác với Total của Pháp để khai thác dầu đá phiến Siberia.
Một giới chức Mỹ nói là biện pháp cấm vận không nhắm ngăn cản công tác sản xuất bình thường hoặc dự án phát triển tại nước ngoài của các công ty Nga. Theo lời ông, hoạt động của Lukoil tại Hoa Kỳ chẳng hạn như các cơ sở cung cấp sẽ không bị ảnh hưởng.
Nhưng giới ngân hàng và kinh doanh tin rằng Lukoil sẽ gặp nhiều khó khăn trong vấn đề huy động vốn cho những dự án như dự án khai thác dầu nước sâu ở Ghana. Lukoil đã vay vốn được $1.5 tỷ, gồm cả tiền của các ngân hàng Mỹ, nhưng từ tháng Bảy, khi Tây Phương gia tăng cấm vận Nga, khả năng vay vốn của các công ty năng lượng Nga bị ngưng trệ.
Biện pháp cấm vận mới sẽ làm thiệt hại cho nền kinh tế nhiều hơn nữa sau khi Nga đến nay đã thất thoát tư bản khoảng $100 tỷ và đồng rubles xuống giá. Nhưng Vitaly Kruykov, giám đốc cơ qua nghiên cứu Small Lettres, nói rằng Nga cò dự trữ ngoại tệ $460 tỷ sẽ đủ tài nguyên để chịu đựng những biện pháp trừng phạt hiện nay tới 2 năm. Nga có thể quay về phương Đông tìm tài trợ mặc dầu tiền lời sẽ nặng hơn.
Hãng tin Nga RIA Novosti nói rằng Tổng Thống Vladimir Putin coi các biện pháp trừng phạt là vô hiệu quả và phản lợi ích. Phát ngôn viên phủ tổng thống Dmitri Peskov nhấn mạnh rằng sự gia tăng cấm vận là vô nghĩa trước nỗ lực của Nga để đi tới ngừng bắn và một thỏa hiệp hòa bình cho miền Đông Ukraine.
Vadim Yakovlev, đệ nhất phó tổng giám đốc Gazprom Neft nói rằng biện pháp cấm vận không làm ảnh hưởng đến sự hợp tác của công ty với các hãng Tây Phương trong các dự án dầu đá phiến. Ông nói: “Chúng tôi có nhiều dự án như ở vùng Palyanovskaya và khu mỏ Priobskoye cũng như các dự án liên doanh với Shell.” Theo lời ông, cho đến bây giờ chưa có hãng thầu nào từ chối làm việc cùng Gazprom Neft ở khu mỏ Prirazlomnoye. Công tác do một nhà thầu Nga phụ trách và trong hoàn cảnh hiện nay sẽ tìm trang thiết bị từ các nhà sản xuất khác kể cả từ quốc nội. Chỉ có dưới 50% công tác tại Prirazlomnoye trên thềm lục địa Bắc Băng Dương do các nhà thầu ngoại quốc phụ trách và ông Yakovlev tin rằng kế hoạch dài hạn ở đây sẽ vẫn tiến triển.
Ngoài ra từ cuối tháng 8, Gazprom Neft đã đồng ý xuất cảng sang Trung Quốc 80,000 tấn dầu ở mỏ Novoportovskoye vùng Bắc Băng Dương, nhận tiền rubles, và cung cấp dầu thô qua đường ống dẫn Đông Siberia – Thái Bình Dương nhận tiền nhân dân tệ.
Công ty lượng giá kinh doanh Fitch Ratings ở London cho rằng cấm vận sẽ cản trở ngành dầu khí Nga phát triển sản xuất dầu đá phiến và ngoài khơi Bắc Băng Dương. Nhưng các công ty dầu khí Nga có khả năng vững vàng về thanh toán sẽ không bị tác động trong ngắn hạn với uy lực của họ
Theo Fitch Ratings, công ty Gazprom Neft muốn gia tăng trữ lượng dầu thêm 65% lên tới 1 tỷ thùng, phần chính là nhờ khu dầu đá phiến Barzhenov ở Tây Siberia nhưng Nga không có thiết bị và kỹ thuật cho việc này. Còn sản xuất sẵn có ở Bắc Băng Dương ít bị ảnh hưởng vì Gazprom Neft đã có đủ phương tiện và kỹ thuật, Lệnh cấm vận do đó chỉ có tác động trong trung hạn và dài hạn.
Bloomberg News nhấn mạnh là biện pháp cấm vận kinh tế không bao giờ chỉ tác động một chiều, Tây Phương cũng phải chịu thua thiệt, đặc biệt là các công ty dầu khí.
Thông tấn xã AFP ghi nhận trong khi Ukraine ngả về phía Tây để được trợ giúp thì Nga nhìn về phía Đông để tìm cách vượt qua những khó khăn và hy vọng tìm cách thoát khỏi thế cô lập của mình.
Truyền hình Al Jazeera cho rằng “Các nhà lãnh đạo Tây Phương nên có đường lối xây dựng và ngôn ngữ hợp tác hơn với Nga trong hướng giải quyết dứt điểm vụ khủng hoảng Ukraine.” (HC)
