CARACAS, Venezuela (NV) – Tranh chấp lãnh thổ kéo dài hàng thế kỷ đang ngày càng sâu sắc do phát giác có mỏ dầu giữa hai quốc gia láng giềng Guyana và Venezuela. Với lòng yêu nước, chính phủ Venezuela đang tận dụng tranh chấp để tăng cường sự ủng hộ trước cuộc bầu cử tổng thống trong dân chúng chán ngấy cuộc khủng hoảng kéo dài hàng thập niên đã đẩy nhiều người vào tình trạng nghèo đói.
Dân Venezuela hôm Chủ Nhật, 3 Tháng Mười Hai thông qua cuộc trưng cầu dân ý để đòi chủ quyền đối với Essequibo, vùng lãnh thổ giàu khoáng sản, chiếm hai phần ba diện tích Guyana và nằm gần các mỏ dầu lớn ngoài khơi. Hiện tại, bùng nổ quân sự dường như khó xảy ra, nhưng một số quốc gia cũng lặp lại mối lo ngại của Guyana về việc sáp nhập với quốc gia láng giềng ở phía Tây.
Venezuela cho biết họ là nạn nhân của một âm mưu cướp đất năm 1899, khi Guyana còn là thuộc địa Anh Quốc và các trọng tài từ Anh Quốc, Nga và Hoa Kỳ đã quyết định ranh giới. Hoa Kỳ đại diện cho Venezuela một phần vì chính phủ Venezuela cắt đứt bang giao với Anh Quốc.
Giới chức Venezuela cho rằng người Mỹ và dân Âu Châu thông đồng để lừa đất nước của họ ra khỏi vùng đất tranh chấp. Họ cũng lập luận rằng một thỏa thuận giữa Venezuela, Anh Quốc và thuộc địa Guiana thuộc Anh Quốc được ký vào năm 1966 để giải quyết tranh chấp vô hiệu hóa cơ chế trọng tài ban đầu.
Guyana khẳng định thỏa thuận ban đầu là hợp pháp và mang tính ràng buộc và yêu cầu tòa án cấp cao Liên Hiệp Quốc vào năm 2018 ra phán quyết như vậy, nhưng phải mất nhiều năm nữa mới có quyết định.
Vào năm 2015, các mỏ dầu lớn lần đầu tiên được phát giác ngoài khơi bờ biển Essequibo bởi một công ty do ExxonMobil đứng đầu, thu hút sự quan tâm của Venezuela, quốc gia cam kết theo đuổi yêu sách lãnh thổ bị lung lay trong những năm qua.
Công ty dưới trướng ExxonMobil bắt đầu khai thác dầu vào Tháng Mười Hai 2019, biến Guyana phần lớn là dân làm nông thành quốc gia sản xuất dầu ngoài khơi lớn thứ tư thế giới. Các hoạt động này tạo ra khoảng $1 tỷ mỗi năm cho quốc gia nghèo khó với gần 800,000 dân, kinh tế Guyana tăng trưởng gần 60% trong nửa đầu năm nay.
Sản lượng hàng ngày hiện nay là khoảng 380,000 thùng, dự trù đạt 800,000 thùng trong những năm tới. Xuất cảng dầu thô của Guyana chủ yếu bán cho Hà Lan và Panama vào tháng trước, với phần lớn dầu từ Panama sau đó được tái xuất cảng qua Bờ Tây Hoa Kỳ, theo S&P Global.
Tháng Chín vừa qua, Guyana mở thầu thêm 14 lô dầu ngoài khơi để thăm dò và nghiên cứu, với sáu công ty và tập đoàn nộp hồ sơ dự thầu. Trong số đó có ExxonMobil, lại tiếp tục bắt tay với Hess Corp. thuộc sở hữu của Hoa Kỳ, và China National Offshore Oil Corp., và Total Energies thuộc sở hữu của Pháp, hợp tác với các công ty tại Qatar và Mã Lai.
Ngành công nghiệp dầu mỏ của Guyana bùng nổ thì Venezuela lại tụt dốc. Venezuela có trữ lượng dầu thô được minh chứng lớn nhất thế giới, nhưng ngành công nghiệp dầu mỏ tại quốc gia này bị tê liệt do nhiều năm quản lý yếu kém và các biện pháp trừng phạt kinh tế áp đặt lên công ty dầu mỏ quốc doanh, sau khi Tổng Thống Nicolás Maduro tái đắc cử vào năm 2018, kết quả vốn bị nhìn nhận là gian lận.
Với Maduro và đảng cầm quyền của ông, tranh chấp Essequibo là cơ hội để thu hút sự ủng hộ trong nước và đánh lạc hướng người Venezuela khỏi áp lực của Hoa Kỳ nhằm thả các tù nhân chính trị và những người Mỹ bị giam giữ trái phép cũng như bảo đảm các điều kiện tự do và công bằng cho bầu cử tổng thống vào năm tới.
Trước cuộc trưng cầu dân ý ngày 3 Tháng Mười Hai, dân Venezuela phải ngoáy tai lên chịu tra tấn trong nhiều tuần với âm nhạc theo chủ đề Essequibo, các bài học lịch sử được chiếu trên cả nước, tranh tường, tuần hành, cùng nội dung trên mạng xã hội.
Chính phủ tuyên bố có khoảng 10.5 triệu người – chỉ hơn một nửa số cử tri đủ điều kiện – đi bỏ phiếu. Họ nói rằng cử tri chấp thuận bác bỏ “bằng mọi giá” ranh giới năm 1899, biến Essequibo thành một tiểu bang, cấp cho cư dân khu vực quyền công dân Venezuela và bác bỏ thẩm quyền của tòa án Liên Hiệp Quốc đối với tranh chấp. Nhưng các phóng viên hãng tin AP và các chứng nhân tại các trung tâm bỏ phiếu cho biết việc xếp hàng dài điển hình trong các cuộc bầu cử ở Venezuela là không hề có.
Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc tổ chức một cuộc họp riêng, khẩn cấp về vấn đề này vào Thứ Sáu khi các nhà lãnh đạo thế giới và các tổ chức quốc tế ủng hộ Guyana. Ngoài ra, các thành viên của khối thương mại khu vực có tên Caricom cũng triệu tập một cuộc họp kín vào Thứ Sáu để thảo luận về tranh chấp. (TTHN)
