WASHINGTON, DC (NV) – Tổng Thống Donald Trump tuyên bố Mỹ cấp giấy phép để Ukraine sản xuất hỏa tiễn Patriot, một loại vũ khí phòng không quan trọng trong lúc Nga tiếp tục dội hỏa tiễn và drone vào các thành phố Ukraine.
Nhưng tuyên bố này lập tức đặt ra nghi vấn liệu đây có phải là bước chuyển thật sự trong chính sách của Trump đối với Ukraine, hay chỉ là một cử chỉ chính trị lớn để tránh áp lực phải cung cấp hỏa tiễn Patriot ngay lập tức.
Các chuyên gia an ninh quốc phòng cảnh báo việc cấp giấy phép cho Ukraine sản xuất hỏa tiễn Patriot phải cần nhiều năm để hiện thực hóa và ít có tác dụng giải quyết nhu cầu cấp bách hiện tại của quốc gia này, theo ABC News.
Những tuyên bố ngoại giao lớn lối
Phát biểu bên lề Hội Nghị Thượng Đỉnh NATO diễn ra tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng Thống Donald Trump khẳng định Hoa Kỳ sẽ cho phép Ukraine tự chế tạo các hệ thống hỏa tiễn phòng không Patriot tối tân do Mỹ thiết kế. “Chúng tôi sẽ trao cho họ quyền sản xuất Patriot. Chúng tôi sẽ hướng dẫn họ cách làm,” Tổng Thống Trump tuyên bố trước giới truyền thông. Ông thậm chí bày tỏ sự lạc quan rằng phía Ukraine có thể triển khai tiến trình sản xuất này “khá nhanh chóng”.
Đối với ông Volodymyr Zelensky, tổng thống Ukraine, lời cam kết này bước đầu được xem là một chiến thắng lớn về mặt ngoại giao. Từ lâu, Kiev liên tục phát đi những tín hiệu báo động đỏ về tình trạng cạn kiệt nghiêm trọng của các kho hỏa tiễn đánh chặn Patriot PAC-3, lá chắn hiệu quả nhất hiện nay giúp bảo vệ các đô thị và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine trước các đợt không kích tàn khốc của Moscow.
Ngay sau cuộc gặp, Tổng Thống Zelensky cho biết Mỹ công nhận Ukraine là quốc gia có đủ năng lực để thực hiện dự án này, đồng thời thúc giục các nhà ngoại giao và giới chức quốc phòng hai bên lập tức làm việc “không ngừng nghỉ” để cụ thể hóa các điều khoản cấp phép.
Sự mơ hồ về nội dung cấp phép và thực tế phũ phàng
Tuy nhiên, đằng sau những phát ngôn đầy hứa hẹn từ Tòa Bạch Ốc là một khoảng cách rất lớn đối với thực tế chiến trường. Câu hỏi cốt lõi mà Tổng Thống Trump bỏ ngỏ chính là Ukraine thực sự được phép sản xuất những cấu phần nào?
Hệ thống phòng không Patriot là một tổ hợp vũ khí cực kỳ phức tạp, bao gồm bệ phóng, hệ thống radar tối tân, các trạm chỉ huy trung tâm và hệ thống hỏa tiễn đánh chặn.
Các chuyên gia phân tích quân sự nhận định, một giấy phép sản xuất thông thường từ Washington sẽ không cho phép Ukraine chế tạo toàn bộ một khẩu đội Patriot từ con số không.
Nhiều khả năng, phạm vi cấp phép chỉ giới hạn ở việc lắp ráp giai đoạn cuối từ các bộ linh kiện nhập khẩu, hoặc giao quyền sản xuất một số linh kiện thứ yếu thuộc chuỗi cung ứng.
Ông Anatolii Khrapchynskyi,giám đốc phát triển của công ty quốc phòng Fly Group Ukraine, nhận định cách diễn đạt của Tổng Thống Trump rất mơ hồ khi chỉ gọi chung chung là “sản xuất Patriot.”
Để chế tạo một quả hỏa tiễn đánh chặn hoàn chỉnh đòi hỏi một mạng lưới cung ứng khổng lồ với hàng trăm công ty tham gia sản xuất từ bề mặt điều khiển, hệ thống dẫn đường cho đến thiết bị liên lạc.
Các loại hỏa tiễn tinh vi như PAC-3 MSE đòi hỏi công nghệ radar chủ động và các tiêu chuẩn chứng nhận quân sự nghiêm ngặt từ các nhà thầu quân sự khổng lồ của Mỹ như Lockheed Martin hay Raytheon.
Việc chuyển giao toàn bộ tài liệu kỹ thuật cốt lõi để sản xuất từ con số không tại một quốc gia đang có chiến sự là điều gần như không tưởng.
Rào cản thời gian vì sản xuất hỏa tiễn “Không phải như bật một công tắc”
Một trong những lý do khiến giới quan sát hoài nghi về tính thực tế của tuyên bố này chính là yếu tố thời gian. Ông Bradley Bowman, nhà nghiên cứu tại Quỹ Bảo Vệ Các Nền Dân chủ (FDD), thẳng thắn nhận định: “Vấn đề là những việc này không giống như việc bạn bật một công tắc đèn. Bạn có thể đổ vào đó số tiền cần thiết, nhưng năng lực sản xuất không thể tự nhiên xuất hiện và gia tăng trong một khoảng thời gian ngắn.”
Ngay cả tại các quốc gia hòa bình và có nền công nghiệp quốc phòng phát triển, tiến trình sản xuất hỏa tiễn theo giấy phép của Mỹ cũng diễn ra vô cùng chậm chạp. Nhật Bản mất nhiều thập kỷ hợp tác với Lockheed Martin để lắp ráp hỏa tiễn PAC-3. Gần đây nhất, Đức và các đối tác NATO dù bắt đầu triển khai kế hoạch chế tạo biến thể hỏa tiễn PAC-2 GEM-T từ năm 2024, nhưng nhà sản xuất châu Âu dự kiến phải đến năm 2027 mới có thể cho ra đời những sản phẩm đầu tiên.
Đối với Ukraine, thời gian triển khai chắc chắn sẽ kéo dài hơn. Ông Yehor Chernev, phó chủ tịch Ủy Ban An Ninh Quốc Gia, Quốc Phòng Và Tình Báo của Nghị Viện Ukraine, ước tính rằng dù các thủ tục pháp lý có thể kích hoạt trong vài tháng, Ukraine vẫn cần ít nhất từ 18 đến 24 tháng chỉ để thiết lập và vận hành dây chuyền sản xuất thử nghiệm đầu tiên, trước khi có thể hoàn thành những quả hỏa tiễn nội địa đầu tiên.
Chuyên gia quân sự Thomas Withington từ Viện RUSI (Anh) cảnh báo: “Đây hoàn toàn không phải là giải pháp cho các mối đe dọa phòng không mà Ukraine phải đối mặt vào ngày mai”.
Đôi bên cùng thiệt hại và chiếc bẫy ngắn hạn
Mối lo ngại lớn nhất từ giới chuyên gia an ninh là quyết định cấp phép dài hạn này có thể trở thành một cái bẫy đảo ngược, gây tổn hại trực tiếp đến an ninh ngắn hạn của Ukraine.
Bà Jennifer Kavanagh, nhà phân tích quân sự từ tổ chức Defense Priorities, nhận định thỏa thuận này nhìn bề ngoài có vẻ là một giải pháp vẹn cả đôi đường, nhưng thực chất lại là một kịch bản “đôi bên cùng thiệt hại”.
Bà Kavanagh giải thích rằng khi Mỹ đưa ra giải pháp cấp phép sản xuất trong tương lai, tính khẩn cấp của việc chuyển giao trực tiếp hỏa tiễn Patriot từ kho lưu trữ của Mỹ cho Ukraine ở thời điểm hiện tại có khả năng bị kéo giảm.
Chính Tổng Thống Trump ngầm thừa nhận thực tế này khi được phóng viên chất vấn về việc cung cấp hỏa tiễn trong thời gian Ukraine xây dựng nhà máy: “Chúng ta có hỏa tiễn Patriot, nhưng không có nhiều đến thế. Chúng ta cũng cần giữ chúng cho chính mình.” Sự sụt giảm nguồn viện trợ trực tiếp từ Mỹ trong năm 2026 chắc chắn sẽ để lại một khoảng trống phòng không chết người tại Kiev.
Nguy cơ an ninh là mục tiêu tấn công của Nga
Thách thức cuối cùng và nguy hiểm nhất đối với dự án này chính là hỏa lực của quân đội Nga. Không giống như Nhật Bản hay Đức, bất kỳ nhà máy hay cơ sở lắp ráp quốc phòng nào được dựng lên tại Ukraine đều nằm trong tầm bắn của hỏa tiễn và drone Nga.
Giới chuyên gia khẳng định, một khi giấy phép được thông qua, các cơ sở hạ tầng sản xuất này sẽ ngay lập tức biến thành mục tiêu triệt hạ ưu tiên hàng đầu của Moscow.
Để bảo vệ các nhà máy này, Ukraine buộc phải bố trí chúng trong các hầm trú ẩn sâu dưới lòng đất, đồng thời phải cắt cử các hệ thống phòng không hiện có để bảo vệ chính nơi sản xuất.
“Một cách mỉa mai, điều này lại càng làm tăng thêm nhu cầu về năng lực bảo vệ chống hỏa tiễn của họ,” ông Bradley Bowman phân tích.
Bên cạnh đó, việc chuyển giao công nghệ tối tân vào một vùng chiến sự ác liệt mang lại rủi ro rò rỉ tình báo rất lớn.
Để sản xuất hỏa tiễn Patriot, Ukraine phải đáp ứng các tiêu chuẩn bảo mật nghiêm ngặt của Mỹ. Nếu quy trình thẩm định này bị bỏ qua để đẩy nhanh tiến độ, các thông số kỹ thuật tác chiến nhạy cảm của hỏa tiễn Patriot có nguy cơ rơi vào tay tình báo Nga, từ đó đe dọa trực tiếp đến an toàn của các lực lượng quân đội Mỹ trên toàn cầu.
Khoa trương chính trị hay chiến lược dài hạn?
Khi đưa ra tuyên bố đầy bất ngờ tại Thổ Nhĩ Kỳ về việc cấp giấy phép cho Ukraine, Tổng Thống Donald Trump thừa nhận vào ngày Thứ Tư rằng ông chưa hề thông báo cho các tập đoàn sản xuất về quyết định.
Chi tiết này càng làm tăng thêm tính thuyết phục cho nhận định của ông Mark Cancian (cố vấn cấp cao tại CSIS) cùng các chuyên gia quốc phòng trong bài, khi họ vạch trần rằng đây thực chất chỉ là một sự khoa trương mang tính hình thức của Tòa Bạch Ốc nhằm xoa dịu dư luận và né tránh việc chuyển giao vũ khí khẩn cấp, chứ chưa hề có một kế hoạch phối hợp hay chuẩn bị nhân sự cụ thể nào với các nhà thầu quân sự quản lý công nghệ Patriot (như Lockheed Martin hay Raytheon) để triển khai trên thực tế.
Ở một góc nhìn tích cực hơn, các chuyên gia như Franz-Stefan Gady thuộc Trung tâm An ninh Mỹ mới (CNAS) cho rằng lời hứa này vẫn mang giá trị tinh thần quan trọng, phát đi tín hiệu về một cam kết bền vững và một mối quan hệ cởi mở hơn giữa chính quyền Trump và Ukraine.
Dù không thể giải quyết được tình trạng khan hiếm hỏa tiễn trong năm 2026, việc chứng nhận cấp phép của Mỹ hy vọng sẽ là bước đi chiến lược đặt nền móng dài hạn, giúp Ukraine giảm bớt sự phụ thuộc vào kho dự trữ đang ngày càng cạn kiệt của các đồng minh phương Tây trong tương lai xa. (MPL)
