TEHRAN, Iran (NV) – Chế độ thần quyền tại Iran đang chuẩn bị tổ chức tang lễ kéo dài nhiều ngày cho cố Giáo Chủ Tối Cao Ayatollah Ali Khamenei, gần bốn tháng sau khi ông thiệt mạng cùng một số thành viên gia đình trong loạt tấn công mở đầu của Mỹ và Israel nhằm vào Tehran cuối Tháng Hai, theo NBC News hôm Thứ Sáu, 3 Tháng Bảy.
Tang lễ được chính quyền Iran trình bày như một nghi lễ tôn giáo và chính trị lớn, trong lúc di sản của cố Giáo Chủ Khamenei vẫn bao trùm hầu hết các định chế của Cộng Hòa Hồi Giáo Iran, nơi ông nắm quyền gần bốn thập niên.
Đây mới là lần thứ hai Iran tổ chức tang lễ cho một giáo chủ tối cao; lần trước là tang lễ năm 1989 của ông Ayatollah Ruhollah Khomeini, người sáng lập Cộng Hòa Hồi Giáo Iran, với hàng triệu người đổ về Tehran. Thị Trưởng Tehran Alireza Zakani nói có thể có tới 20 triệu người tham dự tang lễ lần này tại thủ đô, theo Young Journalists Club, cơ quan liên hệ với truyền hình nhà nước Iran.
Theo kế hoạch, việc viếng linh cữu và cầu nguyện cho Khamenei diễn ra vào Thứ Bảy và Chủ Nhật tại Grand Mosalla, một khu đền thờ và cầu nguyện lớn ở trung tâm Tehran, trước khi đoàn tang lễ đi qua các đường phố thủ đô vào Thứ Hai. Các nghi lễ khác cũng được tổ chức tại Qom, trung tâm học thuật tôn giáo của Iran, và tại Iraq, nơi có hai đền thờ quan trọng của người Shiite. Việc đưa tang lễ vượt ra ngoài biên giới Iran cũng giúp Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo Iran, hay IRGC, thể hiện ảnh hưởng khu vực của họ.
Cố Giáo Chủ Khamenei dự trù được chôn cất vào Thứ Năm tại Mashhad, quê nhà của ông và cũng là nơi có một trong những đền thờ Shiite quan trọng nhất tại Iran. Theo phong tục Hồi Giáo, tang lễ thường được tổ chức sớm sau khi qua đời, vì vậy, việc tang lễ của ông Khamenei bị trì hoãn bốn tháng cho thấy hoàn cảnh chính trị và an ninh bất thường của Iran sau chiến tranh và sau một thỏa thuận đình chiến mong manh với Mỹ.
Tình trạng lãnh đạo mới của Iran vẫn là dấu hỏi lớn. Ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, con trai của Khamenei, bị thương trong cùng cuộc tấn công làm cha ông thiệt mạng và được bổ nhiệm làm giáo chủ tối cao mới hồi Tháng Ba, nhưng đến nay chưa xuất hiện công khai hay đưa ra tuyên bố bằng âm thanh. Một giới chức Iran và một nhà ngoại giao Trung Đông nói với NBC News rằng Giáo Chủ Mojtaba không được dự trù tham dự tang lễ của cha, trong lúc mức độ thương tích và khả năng điều hành của ông vẫn chưa rõ.
Các hình ảnh trên thế giới truyền thông cho thấy giới chức Iran và phái đoàn ngoại quốc đi ngang qua các quan tài tại Grand Mosalla ở Tehran, trong khi thành viên IRGC và giáo sĩ làm lễ tưởng niệm tại khuôn viên Imam Khomeini Mosalla Grand Mosque. Một hình khác cho thấy người đưa tang chạm vào quan tài của bà Zahra Haddad Adel, vợ của ông Khamenei, trong tang lễ tại Tehran. Những hình ảnh này cho thấy chính quyền Iran đang cố biến tang lễ thành một màn trình diễn biểu tượng về lòng trung thành, mất mát và sức chịu đựng sau chiến tranh.
Giới phân tích nói tang lễ sẽ là cơ hội để phe cứng rắn trong IRGC chứng minh rằng họ sống sót sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, đồng thời gửi thông điệp răn đe đến các tiếng nói chỉ trích trong nước. NBC News nhắc lại rằng các đám đông được dự trù xuất hiện tại tang lễ sẽ đối lập với các cuộc biểu tình toàn quốc hồi Tháng Giêng, được mô tả là thách thức nội bộ lớn nhất đối với chính quyền Iran trong 47 năm, và đã bị lực lượng an ninh đàn áp đẫm máu.
Vấn đề an ninh hiện nay cũng là mối lo lớn cho Tehran. Tang lễ của Giáo Chủ Khomeini năm 1989 từng hỗn loạn đến mức thi hài bị xô lệch khỏi quan tài; ít nhất tám người thiệt mạng và nhiều người bị thương trong cảnh giẫm đạp. Ngoài ra, các nhóm vũ trang từng nhắm vào tang lễ hoặc lễ tưởng niệm các nhân vật Iran, trong đó có cuộc tấn công của lực lượng Nhà Nước Hồi Giáo tại Kerman năm 2024 làm ít nhất 84 người thiệt mạng trong lễ tưởng niệm Tướng Qassem Soleimani.
Tang lễ của cố Giáo Chủ Khamenei không chỉ là nghi thức tiễn đưa một lãnh tụ tôn giáo-chính trị, mà còn là phép thử cho chính quyền Iran trong giai đoạn chuyển quyền mong manh. Nếu chính quyền huy động được đám đông lớn và kiểm soát an ninh, họ sẽ dùng hình ảnh đó để tuyên bố rằng Cộng Hòa Hồi Giáo Iran vẫn đứng vững sau chiến tranh.
Nhưng thách thức lớn hơn nằm sau tang lễ: kinh tế suy yếu, xã hội còn vết thương sau đàn áp, quyền lực chuyển sang thế hệ mới chưa rõ khả năng lãnh đạo, và IRGC ngày càng chi phối các quyết định chiến lược. Giám Đốc Ali Vaez của tổ chức International Crisis Group nhận định ông Khamenei củng cố Iran trước kẻ thù bên ngoài, nhưng đồng thời làm suy yếu nền tảng cộng hòa vốn cần cho tính chính danh lâu dài của chế độ. (MPL) [dt]
