DUBAI, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất (NV) – Các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ và Iran liên tiếp tung ra hàng loạt lời đe dọa quân sự nảy lửa vào ngày Thứ Bảy, 11 Tháng Bảy, đẩy căng thẳng vùng Vịnh leo thang lên mức đỉnh điểm bên bờ vực một cuộc chiến tranh tổng lực mới sau khi lệnh ngừng bắn tạm thời chính thức đổ vỡ, theo hãng tin AP.
Lời thề phục hận từ Tehran
Cuộc đại khủng hoảng địa chính trị này bắt nguồn từ biến biến cố ngày 28 Tháng Hai, thời điểm Hoa Kỳ và Israel bất ngờ phối hợp thực hiện các đợt oanh kích quy mô lớn nhắm vào các hạ tầng quân sự và giới lãnh đạo cao cấp của Tehran, sát hại ông Ayatollah Ali Khamenei, vị giáo chủ tối cao dẫn dắt Iran từ năm 1989.
Vào tuần này, sau khi các nghi thức tang lễ của cố giáo chủ kết thúc, tân Lãnh Đạo Tối Cao Mojtaba Khamenei của Iran đưa ra lời báo thù quyết liệt trên sóng truyền hình quốc gia thông qua một văn bản chính thức. Ông Mojtaba, người chưa từng xuất hiện trước công chúng kể từ khi cuộc chiến nổ ra do chịu các vết thương từ chính cuộc oanh tạc sát hại cha mình, tuyên bố dứt khoát rằng hành động trả thù cho cố Giáo Chủ Ali Khamenei là “đòi hỏi của toàn thể quốc gia” và “chắc chắn phải được thực hiện.”
Lời thề phục hận mang đậm tư thù cá nhân lẫn động cơ chính trị này lập tức được tiếp lửa bởi những đám đông tuần hành khổng lồ tại các thành phố lớn của Iran, khi người dân giương cao biểu ngữ chống Mỹ và liên tục hô vang khẩu hiệu đòi nợ máu.
“Ranh giới đỏ” và lời đe dọa hủy diệt từ ông Trump
Mối đe dọa báo thù từ phía Iran lập tức va phải “ranh giới đỏ” mạnh mẽ từ Tổng Thống Donald Trump. Phản ứng trước việc các tấm áp phích trong lễ tang tại Tehran công khai kêu gọi ám sát mình và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, Tổng Thống Trump đưa ra lời cảnh báo cực đoan trên trang mạng xã hội cá nhân.
Tổng Thống Trump tuyên bố đặt “1,000 hỏa tiễn” vào trạng thái sẵn sàng khai hỏa hướng về phía Iran, với hàng ngàn quả hỏa tiễn khác sẵn sàng tiếp ứng ngay lập tức nếu chính quyền Tehran manh động. Ông tuyên bố ra những chỉ thị thường trực cho quân đội thực hiện đòn tấn công hủy diệt toàn diện, “xóa sổ hoàn toàn mọi khu vực” của quốc gia Trung Đông này nếu âm mưu ám sát thành công. Lời đe dọa nặng nề này nhằm mục đích răn đe, làm thu hẹp tối đa biên độ sai sót trong các tính toán chiến lược của hai bên.
Đặc biệt, việc Tổng Thống Trump chèn thêm cụm từ tôn giáo thiêng liêng viết hoa “PRAISE BE TO ALLAH!” ngay sau lời đe dọa hủy diệt văn minh Iran đã vấp phải làn sóng chỉ trích dữ dội từ giới quan sát và các tổ chức dân quyền. Hành vi sử dụng câu cửa miệng linh thiêng của người Hồi giáo đặt cạnh tối hậu thư oanh tạc không chỉ phơi bày sự thiếu hụt nghiêm trọng về chuẩn mực tư cách lãnh đạo và ngoại giao cốt lõi, mà còn là một đòn nhạo báng thô bạo nhắm thẳng vào đức tin của hơn một tỷ tín đồ trên toàn cầu. Giữa bối cảnh nước Mỹ rất cần sự đồng thuận và ủng hộ từ thế giới, đặc biệt là các đồng minh Ả Rập Hồi giáo chiến lược tại vùng Vịnh, động thái kích động này vô tình đẩy tình thế ngoại giao vào thế đối đầu nguy hiểm, dấy lên bóng ma của một cuộc Thập Tự Chinh tôn giáo mới thay vì một chiến lược đối ngoại tỉnh táo. Hội đồng Quan hệ Mỹ – Hồi giáo (CAIR) lập tức bóc trần đây là “sự chế nhạo điên rồ nhắm vào đạo Hồi”.
Sự lo ngại về an ninh lớn đến mức Sở Mật Vụ phải khuyến cáo tổng thống không di chuyển bằng chiếc phi cơ Air Force One do Qatar trao tặng, buộc ông phải rời Thổ Nhĩ Kỳ trên một mẫu phi cơ cũ sau khi tham dự Hội Nghị Thượng Đỉnh NATO tại Ankara.
Lệnh ngừng bắn vỡ trận trên hải lộ huyết mạch
Sự leo thang quân sự này bóp nghẹt các nỗ lực ngoại giao mong manh. Trước đó, vào giữa Tháng Sáu, hai quốc gia ký kết một biên bản ghi nhớ thiết lập lệnh ngừng bắn tạm thời trong vòng 60 ngày để mở đường cho các cuộc đàm phán hạt nhân và an ninh hàng hải.
Thế nhưng, thỏa thuận nhanh chóng rạn nứt khi các vụ tấn công nhắm vào tàu vận tải thương mại tại eo biển Hormuz liên tiếp diễn ra. Các giới chức ngoại giao Mỹ tiết lộ, một phe phái diều hâu thuộc lực lượng cứng rắn tại Iran cố tình tấn công ba tàu vận tải thương mại nhằm phá hoại lệnh ngừng bắn. Để trả đũa, quân đội Mỹ vào tối Thứ Tư tiến hành một chiến dịch oanh tạc dữ dội vào 90 mục tiêu quân sự nằm sâu trong lãnh thổ Iran. Phía Iran lập tức dội hỏa lực đáp trả sang các quốc gia Ả Rập lân cận có liên kết với Mỹ gồm Bahrain, Jordan, Kuwait và Qatar, khiến ít nhất 17 người thiệt mạng và 115 người khác bị thương trong hai ngày qua.
Hiện tại, eo biển Hormuz, tuyến hải lộ trung trung chuyển một phần năm lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, biến thành một thùng thuốc súng. Tehran khẳng định hải lộ này phải nằm dưới quyền kiểm soát độc quyền của Iran và bắt đầu áp thuế đối với tàu bè qua lại. Ngược lại, Washington kiên quyết coi đây là hải lộ quốc tế tự do, dỡ bỏ quy chế miễn trừ trừng phạt dầu mỏ của Iran, đồng thời đốc thúc các tàu thương mại chuyển hướng đi qua vùng biển thuộc chủ quyền của Oman để đảm bảo an toàn.
Cánh cửa ngoại giao mong manh và tối hậu thư hạt nhân
Dù Tổng Thống Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn chính thức chấm dứt, Hoa Kỳ khẳng định vẫn tiếp tục duy trì các cuộc thương lượng.
Ngay sau khi các nhà trung gian Qatar hoàn tất cuộc gặp tại Tehran, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi lập tức lên đường sang Oman vào ngày Thứ Bảy để tiến hành các cuộc hội đàm khẩn cấp. Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cũng bày tỏ sự lạc quan rằng một giải pháp ngoại giao hạ nhiệt khủng hoảng có thể đạt được ngay trong tuần này thông qua vai trò cầu nối của Oman.
Mặc dù vậy, giới chức an ninh Hoa Kỳ phát đi thông điệp cứng rắn rằng họ không bao giờ ký kết bất kỳ thỏa thuận hạt nhân nào nếu Iran không đình chỉ ngay lập tức các hành vi gây hấn trên biển. Đồng thời, Washington đưa ra yêu sách cốt lộ buộc chính quyền Tehran phải giao nộp toàn bộ kho lưu trữ uranium làm giàu cấp độ cao, số vật liệu được cho là đang chôn giấu tại các cơ sở hạt nhân từng bị Mỹ oanh tạc vào năm 2025.
Giới chức Tòa Bạch Ốc cảnh báo nếu giải pháp ngoại giao thất bại, Mỹ chuẩn bị sẵn các phương án quân sự đặc biệt để đảm bảo số uranium này bị chôn vùi vĩnh viễn dưới lòng đất, chặn đứng hoàn toàn cơ hội sở hữu vũ khí nguyên tử của Iran. (MPL)
