DHAKA, Bangladesh (NV) – Người đoạt giải Nobel Hòa Bình Muhammad Yunus – một kẻ thù chính trị lâu năm của Thủ Tướng Bangladesh Sheikh Hasina vừa bị phế truất – được bổ nhiệm làm nhà lãnh đạo lâm thời tại quốc gia Nam Á, Đài BBC loan tin hôm Thứ Tư, 7 Tháng Tám.
Người đàn ông 84 tuổi được bổ nhiệm một ngày sau khi Hasina tháo chạy khỏi Bangladesh sau nhiều tuần biểu tình đẫm máu khiến bà phải từ chức.
Nếu Giáo Sư Yunus được tán tụng vì tiên phong trong việc sử dụng các khoản vay nhỏ, bà Hasina lại coi ông là kẻ thù của công chúng – ông đang kháng cáo bản án tù sáu tháng và được tại ngoại trong vụ án mà ông cho là có mưu đồ chính trị.
Các nhóm sinh viên dẫn dắt các cuộc biểu tình trong dân chúng nhằm lật đổ Hasina từ chối chấp nhận một chính phủ do quân đội đứng đầu và hối thúc Yunus đứng lên đảm nhận chính quyền lâm thời.
Quyết định bổ nhiệm Yunus làm cố vấn trưởng cho chính phủ lâm thời được đưa ra sau cuộc hội luận giữa Tổng Thống Mohammed Shahabuddin, các nhà lãnh đạo quân đội và các nhà lãnh đạo sinh viên.
Yunus đang trở về Dhaka từ Paris, nơi ông đang thực hiện một thủ thuật y khoa không đáng kể, phát ngôn viên của ông cho biết.
Làn sóng biểu tình tại Bangladesh bùng nổ từ đầu Tháng Bảy trong đó sinh viên đại học yêu cầu bãi bỏ quy định ưu tiên việc làm trong giới công quyền, nhưng lại tiến triển thành phong trào phản đối chính phủ rầm rộ hơn.
Tổng cộng, nhà chức trách ghi nhận hơn 400 người thiệt mạng trong các cuộc đụng độ giữa lực lượng chính phủ và người biểu tình – phần đông là thường dân bị cảnh sát bắn.
Chỉ riêng trong Thứ Hai, cả trăm người thiệt mạng trên khắp Bangladesh, khiến đây trở thành ngày chết chóc nhất trong phong trào đấu tranh chống chính phủ. Hàng trăm đồn cảnh sát cũng bị phóng hỏa.
Vài giờ trước khi những người biểu tình xông vào và đập phá dinh thự nguy nga của cựu Thủ Tướng Hasina tại thủ đô Dhaka, bà từ chức và tháo chạy qua quốc gia láng giềng Ấn Độ. Hành động đó nhanh chóng chấm dứt dây mơ rễ má quyền lực của bà trong gần 15 năm.
Bất chấp nền kinh tế Bangladesh tăng trưởng trong thập niên qua, Hasina vẫn phải chịu nhiều chỉ trích vì bịt miệng những người chỉ trích bà và bắt bớ những nhân vật chính trị theo phe đối lập chống lại bà.
Một số người trong số họ, chẳng hạn như cựu Thủ Tướng Khaleda Zia và nhà hoạt động Ahmad Bin Quasem, được thả tự do ngay sau khi Hasina vội vã từ chức.
Zia là chủ tịch Đảng Dân Tộc, đảng đối lập chính tại Bangladesh, vốn tẩy chay cuộc bầu cử năm 2014 và một lần nữa vào năm 2024, nói rằng không thể nào có các cuộc bầu cử tự do và công bằng dưới thời Hasina.
Người phụ nữ 78 tuổi bị cầm tù năm 2018 vì tội tham nhũng, trong đó Zia cho biết các tội trạng đều có mưu đồ chính trị.
Các tổ chức nhân quyền cho biết Quasem bị bắt giữ năm 2016, một trong hàng trăm vụ mất tích cưỡng bức trong nhiệm kỳ của Hasina.
Giáo Sư Yunus, từng bị kết án sáu tháng tù vào Tháng Giêng vì vi phạm luật lao động, nói rằng ông cũng là nạn nhân trong cơn cuồng nộ của Hasina.
Yunus phải đối diện với nhiều cáo buộc khác trong quá khứ vào năm 2011 khi ông bị buộc tội phỉ báng các chính khách Bangladesh.
Năm 1983, ông thành lập nhà băng Grameen Bank, một tổ chức cung cấp các khoản vay nhỏ lẻ, dài hạn để giúp những người nghèo khởi nghiệp làm tiểu thương – một phương pháp được lan rộng khắp thế giới từ thời điểm đó.
Yunus bị buộc tội trốn thuế và vẫn làm việc tại nhà băng Grameen Bank sau khi tới độ tuổi nghỉ hưu bắt buộc, dẫn tới ông bị cho thôi việc – nhưng Giáo Sư Yunus vẫn một mực khẳng định rằng đây là các tội trạng vô căn cứ.
Yunus và Grameen Bank được trao Giải Nobel Hòa Bình năm 2006 vì chứng minh rằng “ngay cả những người nghèo rớt mồng tơi trong số những người nghèo cũng có thể tự đứng trên đôi chân để vươn lên.”
Yunus nổi danh trên toàn thế giới với cái tên “nhà băng cho người nghèo,” nhưng Hasina lại gọi ông là “con quỷ hút máu” người nghèo và cáo buộc Grameen Bank tính lãi suất cắt cổ.
Hasina vẫn ở Ấn Độ nhưng vẫn chưa rõ liệu đó có phải là đích đến cuối cùng của bà hay không. Các phân tích tin gia rằng điều đó không có khả năng xảy ra mặc dù bà từng là đồng minh thân cận của Thủ Tướng Ấn Độ Narendra Modi.
Ấn Độ, quốc gia có chung đường biên giới dài 2,545 dặm (4,096 kilometer) với Bangladesh, sẽ không muốn phật lòng chính phủ mới tại Dhaka.
New Delhi tăng cường quân số dọc biên giới, Ngoại Trưởng S Jaishankar cho biết.
Các nhà lãnh đạo ngoại quốc kêu gọi Bangladesh duy trì nền dân chủ sau khi công bố bổ nhiệm Giáo Sư Yunus.
Ngoại Trưởng Úc Penny Wong yêu cầu tất cả các bên kiềm chế bạo lực và “tôn trọng các quyền phổ quát.” (TTHN)
