WASHINGTON, DC (NV) – Mỹ từng lo ngại Israel có ý định ám sát các nhà thương thuyết hàng đầu của Iran trong lúc chính phủ Tổng Thống Donald Trump theo đuổi một thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz, theo The Washington Post loan tin hôm Thứ Sáu, 3 Tháng Bảy.
Tờ báo dẫn lời các giới chức đương nhiệm và cựu giới chức hiểu rõ về sự việc cho biết Washington phản đối mạnh khả năng Israel nhắm vào Ngoại Trưởng Abbas Araghchi và Chủ Tịch Quốc Hội Mohammad Bagher Ghalibaf của Iran. Mức lo ngại lớn đến nỗi trong mùa Xuân, Mỹ phải thực hiện một bước đi bất thường là nhờ các bên trung gian báo động Tehran rằng Israel có thể đang tìm cách ám sát hai nhân vật này.
Một giới chức Mỹ nói với Washington Post rằng nếu giết những người này, tức là “giết những người thực dụng,” hàm ý rằng các ông Araghchi và Ghalibaf là những kênh đối thoại còn có thể giúp đạt thỏa thuận với Washington. Từ Tháng Ba, khi chính phủ ông Trump bắt đầu tìm giải pháp ngoại giao để kết thúc chiến tranh, giới chức Mỹ nói với phía Israel không nên tiếp tục giết giới lãnh đạo chính trị Iran, theo một nhà ngoại giao được báo trích dẫn.
Sự việc cho thấy rạn nứt giữa Mỹ và Israel trong mục tiêu chiến tranh tại Iran. Ban đầu, khi Mỹ và Israel mở cuộc chiến Iran ngày 28 Tháng Hai, hai đồng minh cùng theo đuổi mục tiêu thay đổi chế độ tại Tehran. Nhưng rồi hai bên nhanh chóng tách hướng sau khi giới chức Mỹ đánh giá rằng quân đội và hệ thống giáo sĩ Iran vẫn sẽ giữ quyền lực, bất chấp các cuộc tấn công nhằm vào lãnh đạo chính trị và quân sự của Iran, theo Washington Post nhận định.
Rạn nứt rõ hơn sau khi Israel ám sát ông Ali Larijani, giới chức an ninh quốc gia hàng đầu của Iran, vào giữa Tháng Ba. Một giới chức phương Tây nói điểm xoay chuyển không phải là vụ ám sát cố Giáo Chủ Tối Cao Ayatollah Ali Khamenei, mà là cái chết của ông Larijani, vì “Mỹ đang tìm một giới chức Iran để làm việc, và đột nhiên người đó biến mất.”
Trong những tháng gần đây, hai ông Araghchi và Ghalibaf trở thành hai đầu mối chính để giới chức Mỹ đạt được thỏa thuận ngừng bắn ban đầu vào Tháng Tư, rồi một thỏa thuận khung nhằm chấm dứt chiến tranh vào Tháng Sáu. Trước khi thỏa thuận khung hoàn tất, các giới chức Israel và những nhóm vận động thân Israel có ảnh hưởng tại Washington chỉ trích thỏa thuận này, vì đóng lại mục tiêu thay đổi chế độ Iran của Thủ Tướng Benjamin Netanyahu và mở đường cho việc giảm trừng phạt kinh tế để đổi lấy các hạn chế đối với chương trình hạt nhân Iran.
Ngay từ Tháng Ba, Tổng Thống Trump cũng công khai thừa nhận chiến dịch ám sát của Israel đang gây khó khăn cho đàm phán. Ông nói với báo giới rằng tình hình “hơi khó,” vì Israel “đã quét sạch mọi người,” và ông không muốn họ bị giết. Tòa Bạch Ốc sau đó chỉ nói rằng tổng thống muốn tiến trình hòa bình được tiếp tục, trong khi tòa đại sứ Israel tại Washington từ chối bình luận.
The Washington Post cũng cho biết ông Ghalibaf từng có mặt trong một tòa nhà bị Israel tấn công trong cuộc chiến 12 ngày năm ngoái, theo truyền thông ở Trung Đông dẫn nguồn Fars của Iran. Nhật báo New York Times trước đó đưa tin ông Ghalibaf cũng suýt bị giết trong năm nay khi Israel nhắm vào một cuộc họp của các giới chức Iran trong một hầm ngầm.
Những nỗ lực nhằm vào ông Ghalibaf, tân Giáo Chủ Tối Cao Mojtaba Khamenei và các giới chức cao cấp khác của Iran, gây lo ngại tại Mỹ và Trung Đông, rằng chiến tranh có thể không làm Iran mềm hơn, mà lại đẩy một chế độ cứng rắn hơn lên nắm quyền, với tâm lý trả thù sau hàng loạt vụ ám sát lãnh đạo.
Bản tin này cho thấy một nghịch lý lớn trong chính sách Iran của chính phủ Trump. Mỹ và Israel cùng khởi đầu chiến tranh, nhưng khi Washington cần một đối tác để thương lượng, chiến dịch ám sát của Israel lại có nguy cơ xóa mất chính những người có thể ký hoặc giữ một thỏa thuận. Về mặt chiến lược, ám sát có thể làm suy yếu một bộ máy trong ngắn hạn, nhưng cũng có thể giết chết kênh ngoại giao, làm phe cứng rắn mạnh hơn, và khiến chiến tranh khó kết thúc hơn. Đây là bài học lạnh lùng, tàn nhẫn trong ngoại giao, đôi khi người mà một bên muốn loại bỏ lại chính là người cần thiết để tránh một cuộc chiến kéo dài hơn. (MPL) [dt]
