TOKYO, Nhật (NV) – Thứ Sáu, 15 Tháng Tám là tròn 80 năm kể từ ngày Nhật Hoàng Hirohito tuyên bố Nhật đầu hàng trong Đệ Nhị Thế Chiến, nhưng khi các nhân chứng sống dần dần rời xa trần thế và ký ức phai mờ thì câu hỏi đặt ra cho Nhật là quốc gia này sẽ giáo dục cho thế hệ trẻ hiểu về chiến tranh ra sao, theo phóng sự do hãng tin AP ghi nhận.
Chính phủ tổ chức một buổi lễ cấp quốc gia tại hội trường Budokan ở Tokyo vào buổi trưa, trùng với thời điểm đài phát thanh quốc gia công bố phần phát biểu dài 4 phút rưỡi của Nhật Hoàng Hirohito được ghi âm trước vào ngày 15 Tháng Tám, 1945.
Cho tới tận ngày nay, trách nhiệm của ông Hirohito trong cuộc chiến vẫn còn gây tranh cãi và Nhật vẫn còn vất vả trong việc nhìn nhận quá khứ đầy bom bạn, cả trong nước lẫn ở các quốc gia Á Châu từng bị họ xâm lược đẫm máu.
Năm 1995, ông Tomiichi Murayama, thủ tướng lúc bấy giờ, đã tạ lỗi cho hành động xâm lược của Nhật tại Á Châu. Lời xin lỗi được hoan nghênh ở ngoại quốc, nhưng từ đó tới nay liên tục bị những người theo chủ nghĩa xét lại và những người chối bỏ trách nhiệm phản đối.
Kể cả sau vụ thả bom nguyên tử tại Hiroshima và Nagasaki, chính quyền quân sự vẫn không ngừng tranh cãi rằng liệu có nên chấm dứt chiến tranh hay không và bằng cách nào.
Một ngày trước khi tuyên bố đầu hàng, Nhật Hoàng Hirohito vận bộ quân phục uy nghi đường bệ và diện kiến các viên chức chính phủ cao cấp trong một chiến hào tại Hoàng Cung nhằm phê chuẩn cho kế hoạch đầu hàng của Nhật.
Hàng loạt nhân viên đài truyền hình quốc gia NHK đã xuất hiện mà không ai hay biết, sau đó ông Hirohito ghi âm phần phát biểu hai lần và hoàn tất vào nửa đêm hôm đó. Các viên chức Hoàng Cung đã giấu các bản ghi âm ngăn không cho một nhóm sĩ quan quân đội phá hoại sau khi chiếm giữ đài truyền hình.
Trong tình cảnh hỗn loạn, các viên chức Hoàng Cung đã đưa các bản ghi âm tới NHK an toàn để phát sóng vô tuyến vào trưa 15 Tháng Tám, 1945. Từ lúc đó cho tới khi tuyên bố đầu hàng, hàng loạt trường hợp tự tử, âm mưu đảo chánh và xung đột đã nổ ra giữa các sĩ quan quân đội.
Các hoạt cảnh hành động gay cấn trước khi phần phát biểu của ông Hirohito được phát sóng vài ngày được chuyển thể thành tác phẩm điện ảnh “Japan’s Longest Day” (Ngày Dài Nhất Nhật), ngoài ra còn có một cuốn tiểu thuyết bằng hình ảnh.
Đó cũng là lần đầu tiên phần lớn dân Nhật được nghe giọng của ông Hirohito vì ông được coi như một vị thánh sống. Nhưng bản ghi âm lại khó nghe vì phẩm chất âm thanh kém cũng như việc ông dùng lời lẽ khó hiểu. Tuy nhiên, thông điệp thì rõ mồn một: Nhật đã bại trận.
Bà Fumiko Doi nhớ lại thời khắc bà và hàng xóm quây quần tại nhà bà để lắng nghe chiếc radio để trên nóc tủ. Bà không hiểu chính xác từng lời, nhưng sau đó hiểu rằng đó là tuyên cáo đầu hàng của Nhật.
“Tôi chỉ ước chi Nhật Hoàng ra lệnh chấm dứt chiến tranh sớm hơn,” bà Doi nói.
Vụ ném bom Nagasaki và vụ tấn công Hiroshima ba ngày trước đó đã tước đi sinh mạng của hơn 210,000 người và khiến nhiều nạn nhân bị các bệnh liên quan tới phóng xạ.
Lúc 11 giờ 2 phút sáng 9 Tháng Tám, 1945, lúc đó bà Doi đang có mặt trên một chuyến tàu cách nơi oanh tạc cơ B-29 của Mỹ thả trái bom nguyên tử 3 dặm (5 km). Mẹ và hai trong số ba người anh em ruột của bà đã qua đời vì ung thư, còn hai người chị em thì đang sống dở chết dở.
Sau khi Mỹ ném bom Tokyo vào ngày 10 Tháng Ba, 1945, hơn 100,000 người chết. Hàng hàng lớp lớp xe vận tải chở đầy nạn nhân bị phỏng nặng đã khóc lóc đau đớn và xin nước uống, nhưng vì thiếu thốn dụng cụ y tế, điều tốt nhất bà Reiko Muto có thể làm là an ủi họ.
Nhưng chiến tranh chấm dứt không đồng nghĩa với khó khăn cũng lập tức chấm dứt theo. Bệnh viện và trường điều dưỡng của bà Muto bị quân đồng minh chiếm đóng, mặc dù bà vẫn tốt nghiệp hai năm sau đó và đeo đuổi sự nghiệp điều dưỡng nhi khoa.
Bà của bà Tamiko Sora rất tôn kính Nhật Hoàng, và việc ông thừa nhận thất bại của Nhật chắc hẳn đã khiến bà nản lòng hơn nhiều so với những gì gia đình tưởng tượng, bà cho biết.
“Kể cả trẻ con mà còn thấy chiến tranh kinh hoàng và chết chóc,” bà Sora nói.
Con trai và cháu trai Nhật Hoàng Hirohito từng nhiều lần bày tỏ lòng ăn năn tột cùng, nhưng kể từ năm 2013, các đời thủ tướng lại không xin lỗi các nạn nhân Á Châu trong cuộc xâm lược của Nhật khi chính phủ có khuynh hướng theo chủ nghĩa xét lại.
Cháu trai của ông Hirohito, đương kim Nhật Hoàng Naruhito, từng nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhắc lại lịch sử bi thương của chiến tranh cho thế hệ trẻ. Ông từng viếng thăm Iwo Jima, Okinawa và Hiroshima, và còn có thể tới Nagasaki cùng con gái, Công Chúa Aiko, vào Tháng Chín.
Ông Shigeru Ishiba, thủ tướng Nhật, có quan điểm trung lập hơn về lịch sử thời chiến tại Nhật, nhưng cũng cho biết ông quyết tâm tiếp tục truyền tải bi kịch của chiến tranh. (TTHN) [qd]
