BẮC KINH, Trung Quốc (NV) – Các sân băng được làm nhẵn, các sườn núi màu nâu phủ một lớp tuyết nhân tạo, ngọn lửa Olympic hoàn tất hành trình cuối cùng đến trung tâm thủ đô Bắc Kinh, thắp sáng bầu trời đêm, đó là Thế Vận Hội Mùa Đông Bắc Kinh 2022.
Bất chấp đại dịch hoành hành và nhiều tháng tranh cãi quốc tế, sự kiện này chính thức khai mạc theo lịch trình tại thủ đô Trung Quốc vào tối Thứ Sáu, 4 Tháng Hai.
Cách biệt với thành phố chủ nhà qua một mê cung hàng rào cao, cổng nhiệt và camera nhận dạng khuôn mặt, đây là một kỳ Olympic không giống ai.
Chính trị, các cuộc biểu tình, và COVID-19 trở thành một phần tất yếu của việc chuẩn bị cho Thế Vận Hội này, và nếu có bất kỳ điều gì xảy ra, các sự kiện diễn ra bên ngoài nhà thi đấu trong hai tuần tới sẽ được chú ý nhiều như các hành động trên băng và tuyết.
Phản ứng của Trung Quốc sẽ là một phép thử lớn đối với nhà lãnh đạo nước này, ông Tập Cận Bình, người đang chuẩn bị cho nhiệm kỳ nắm quyền thứ ba chưa từng có vào mùa Thu năm nay.
“Thế giới đang chuyển sự chú ý sang Trung Quốc, và Trung Quốc đã sẵn sàng,” ông Tập nói hôm Thứ Năm trước lễ khai mạc.
Đối với đảng Cộng Sản cầm quyền ở Trung Quốc, Thế Vận Hội sẽ mang đến một khoảnh khắc chiến thắng của quốc gia, khi Bắc Kinh trở thành thành phố đầu tiên đăng cai cả Thế Vận Hội mùa Hè và mùa Đông. Đây cũng là sự kiện toàn cầu lớn đầu tiên ở Trung Quốc kể từ khi quốc gia này đóng cửa biên giới hai năm trước sau đợt bùng phát COVID-19 ban đầu.
Nhưng trong số công chúng Trung Quốc, sự nhiệt tình dành cho Thế Vận Hội Mùa Đông giảm hẳn so với năm 2008, khi hàng nghìn cư dân khắp Bắc Kinh tụ tập để xem lễ khai mạc Thế Vận Hội Mùa Hè qua màn hình công cộng lớn, háo hức được trở thành một phần của lịch sử.
Năm nay, một số bữa tiệc xem được tổ chức tại thủ đô có thể bị đóng cửa đột ngột và các hạn chế khác liên quan đến đại dịch.
Ông Jean-Pierre Cabestan, giáo sư khoa học chính trị tại đại học Hong Kong Baptist University, cho biết.
Phòng thủ bong bóng
Trong một nỗ lực để giữ cho không bị COVID-19 và ngăn chặn virus lây lan sang người dân nói chung, chính quyền Trung Quốc tạo ra một vùng bong bóng rộng lớn, chính thức được gọi là “vòng kín,” ngăn cách các cuộc thi với thành phố chủ nhà.
Hơn 300 trường hợp nhiễm COVID-19, khoảng một phần ba trong số đó có liên quan đến các vận động viên và nhân viên của đội đã được phát hiện, bao gồm vận động viên người Mỹ, Ilana Myers Taylor, và vận động viên người Bỉ, Kim Milliman. Và các giới chức Trung Quốc tỏ ra không lo ngại, nói rằng tình hình nằm trong “phạm vi kiểm soát như dự kiến.”
Bên trong các bong bóng, quy định COVID-19 chi phối mọi khía cạnh của cuộc sống, từ thử nghiệm hàng ngày đến việc di chuyển giữa các địa điểm.
Kiểm soát tổng thể đòi hỏi nỗ lực quản lý và nhân lực lớn, nhưng nó cũng được công nghệ hỗ trợ, điều mà các cơ quan quản lý rất muốn áp dụng.
Tại trung tâm báo chí của Bắc Kinh, các công nhân đeo khẩu trang, kính bảo hộ và tấm che mặt làm việc cùng với robot làm bánh mì kẹp thịt, pha rượu, cọ rửa sàn nhà và phun thuốc khử trùng. Camera giám sát người bị dương tính ngay sau khi họ bước vào địa điểm rồi phát ra tín hiệu báo động để truy tìm tất cả những người tiếp xúc gần của họ ngay khi có sự bất thường được báo cáo.
Đối với những người mới biết tới chiến lược “zero-Covid” mà Trung Quốc theo đuổi nhằm kiểm soát đại dịch một cách rộng lớn, phức tạp một cách khó hiểu và có nhiều hạn chế đáng báo động. Quá thường xuyên, việc ngăn chặn COVID-19 làm cho các nhiệm vụ đơn giản trở nên khó khăn một cách không cần thiết. Đi bộ hiếm khi là một lựa chọn để đi vòng quanh khu vực “vòng tròn khép kín,” ngay cả khi điểm đến chỉ cách đó vài dãy nhà. Thay vào đó, người cần đi phải được chở bằng xe được chỉ định.
Xe buýt dùng trong khu vực “vòng kín,” tài xế bị cách ly sau một tấm màn dày trong suốt được thiết kế để chống lại sự lây lan của virus, thật không may, tấm màn đó lại gây ra sự cách âm. Hành khách không chắc chắn nơi xuống xe, buộc phải hét lên trên màn hình hoặc dựa vào cử chỉ bằng tay.
Ông Yanzhong Huang, một chuyên gia về sức khỏe cộng đồng tại Hội Đồng Quan Hệ Đối Ngoại, cho biết: “Về các biện pháp y tế công cộng, đây là Thế Vận Hội đầy tham vọng và nghiêm ngặt nhất trong lịch sử.
Trong suốt đại dịch, đảng Cộng Sản đánh giá tính hợp pháp chính trị của mình về khả năng ngăn chặn virus tốt hơn các nước khác, đặc biệt là các nền dân chủ phương Tây, và do đó, họ không sẵn sàng chấp nhận rủi ro.
Nhưng các nhà chức trách Trung Quốc có một sự cân bằng tốt để tấn công. Trong khi các biện pháp hà khắc công khai có nguy cơ gây ra gián đoạn không cần thiết cho Thế Vận Hội, điều cuối cùng mà Bắc Kinh muốn thấy là sự bùng phát trong bong bóng – hoặc tệ hơn, lan rộng ở thủ đô và hơn thế nữa.
Tranh cãi chính trị
Khẩu hiệu chính thức của Thế Vận Hội Mùa Đông xuất hiện khắp nơi trên các biển quảng cáo và biểu ngữ xung quanh thành phố là “Cùng nhau vì một tương lai chung.” Nhưng trước sự kiện đó, điều này chỉ nhằm mục đích làm nổi bật khoảng cách ngày càng gia tăng giữa Trung Quốc và phương Tây.
Cuộc tranh cãi leo thang trong nhiều tháng. Các nhóm nhân quyền kêu gọi tẩy chay Thế Vận Hội để phản đối chính sách nhân quyền của Trung Quốc, cách họ đối xử với người Duy Ngô Nhĩ và các dân tộc thiểu số Hồi Giáo khác ở Tân Cương mà Washington gọi là tội diệt chủng và đàn áp các quyền tự do ở Hồng Kông.
Việc Bắc Kinh im lặng đối với cô Bành Soái (Peng Shuai), ngôi sao quần vợt Trung Quốc từng ba lần tham gia Thế Vận Hội, trong vụ cô tố cáo bị một cựu lãnh đạo đảng cáo buộc tấn công tình dục cô, làm khuếch đại những lời kêu gọi tẩy chay.
Vào Tháng Mười Hai, 2021, Hoa Kỳ tuyên bố tẩy chay ngoại giao Thế Vận Hội, theo sau là các đồng minh bao gồm Anh, Úc, và Canada. Tuần trước, một liên minh gồm hơn 200 tổ chức kêu gọi nhiều quốc gia tham gia tẩy chay ngoại giao.
Trung Quốc bác bỏ những lời chỉ trích và đả kích của phương Tây vì đã chính trị hóa Thế Vận Hội. Nhưng điều đó không ngăn họ sử dụng sự kiện này để truyền tải thông điệp chính trị của riêng mình.
Khi lễ rước đuốc bắt đầu vào tuần này, truyền thông nhà nước đưa tin rằng một binh sĩ Trung Quốc tham gia vụ chạm súng ở biên giới với lực lượng Ấn Độ là một trong số ít người được chọn để mang theo ngọn đuốc Thế Vận Hội.
Hành động này gây phẫn nộ ngay lập tức ở Ấn Độ. Vào tối Thứ Năm, trước thềm Thế Vận Hội chính thức khai mạc, New Delhi cho biết họ sẽ tham gia cuộc tẩy chay ngoại giao do Hoa Kỳ dẫn đầu.
“Thực sự đáng tiếc khi phía Trung Quốc chính trị hóa một sự kiện như Thế Vận Hội,” ông Arindam Bagshi, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Ấn Độ, cho biết trong một bài phát biểu trên truyền hình, đồng thời tuyên bố rút giới chức ngoại giao hàng đầu của quốc gia này khỏi lễ khai mạc và lễ bế mạc.
Khác biệt với Thế Vận Hội Mùa Hè 14 năm trước
Khi bức màn cuối cùng được vén lên tại lễ khai mạc Thế Vận Hội 2022 vào Thứ Sáu, 4 Tháng Hai, sự khác biết rất rõ rệt so với lễ khai mạc Thế Vận Hội Mùa Hè năm 2008. Dưới đám mây của COVID-19 và phản ứng dữ dội quốc tế, lễ khai mạc Thế Vận Hội lần này lặng tiếng hơn so với lần trước. Chỉ có khoảng 3,000 tham dự viên so với 15,000 của lần trước, và thời lượng cũng ngắn hơn.
Trong số hơn 20 lãnh đạo quốc tế tham dự sự kiện này, khoảng một nửa thuộc các quốc gia độc tài – và Tổng Thống Vladimir Putin của Nga được cho là sẽ nổi bật nhất. Các nhà lãnh đạo của các nước dân chủ lớn sẽ vắng mặt một cách đáng chú ý.
Điều đó khác xa so với năm 2008, khi tổng thống Mỹ lúc bấy giờ là ông George W. Bush tham dự lễ khai mạc và được nhìn thấy trong suốt các trận đấu cổ vũ cho các vận động viên Hoa Kỳ. Buổi lễ còn có sự tham dự của cố Tổng Thống George H.W. Bush, (tổng thống thứ 41 của Hoa Kỳ và cũng là cha của Tổng Thống George W. Bush, tổng thống thứ 43 của Hoa Kỳ) với tư cách là trưởng phái đoàn danh dự của đội tuyển Mỹ.
Ông Xu Guoqi, một nhà sử học tại đại học University of Hong Kong và là tác giả cuốn “Những giấc mơ Olympic: Trung Quốc và thể thao, 1895 – 2008,” cho biết: “Trung Quốc bây giờ đã khác, và thế giới cũng khác.”
Trong khi Thế Vận Hội Bắc Kinh 2008 được coi là bữa tiệc tiếp theo của Trung Quốc trên sân khấu thế giới.
“Bây giờ, Bắc Kinh tuyên bố ‘Chúng tôi đây, chúng tôi mạnh, chúng tôi đủ mạnh, quý vị phải đối xử với chúng tôi một cách tôn trọng và thích ứng với Trung Quốc mới,’” ông Xu nói.
Trong những năm diễn ra các Thế Vận Hội, Trung Quốc đã khẳng định mình là một siêu cường đang lên. Nền kinh tế phát triển gấp ba lần, chỉ đứng thứ hai sau Hoa Kỳ. Sức mạnh quân sự và sức mạnh công nghệ cũng tăng nhanh và vượt trội, cũng như ảnh hưởng toàn cầu của Trung Quốc. (KV) [đ.d.]
