Trúc Phương/Người Việt
Mùa bầu cử sơ bộ cho các cuộc bầu cử Thượng Viện và Hạ Viện bắt đầu vào ngày 3 Tháng Ba, với các cuộc tranh cử ở Arkansas, North Carolina và Texas.
Trung tuần Tháng Giêng, Cook Political Report – ấn phẩm uy tín chuyên phân tích chính trị độc lập của Mỹ – đã điều chỉnh 18 cuộc đua giữa kỳ theo hướng có lợi hơn cho Dân Chủ. Tuy nhiên, với “lịch sử bất ngờ” từ các cuộc bầu cử trước, chưa ai có thể khẳng định điều gì sẽ xảy ra. Liệu Dân Chủ có thật sự lật ngược thế cờ, đang trở thành vấn đề được quan tâm đặc biệt không chỉ với người Mỹ mà với cả một thế giới đang chán ngán Trump như cơm nếp nát.
Thế giới thấy gì, nước Mỹ chọn gì?
Báo chí thế giới luôn đặc biệt theo dõi nước Mỹ. Không chỉ vì Mỹ là nền kinh tế lớn nhất, với sức mạnh quân sự vượt trội, mà còn bởi những quyết định được đưa ra từ Washington gần như luôn tạo hiệu ứng dây chuyền lên toàn cầu, từ chiến tranh, hòa bình, thương mại cho tới chuẩn mực dân chủ.
Nếu như trước đây Mỹ xuất hiện trên trang nhất báo quốc tế với vai trò “người bảo trợ trật tự thế giới,” thì giờ đây, hình ảnh đó bị xói mòn thảm hại. Ngày 28 Tháng Giêng, trang bìa tạp chí Pháp Charlie Hebdo đăng bức vẽ rùng rợn: đặc vụ ICE kéo thi thể đầy vết đạn của Alex Pretti đến đống xác chết, với vệt máu đỏ của những xác chết tạo thành hình quốc kỳ Mỹ.
Thế giới đang nhìn Mỹ với ánh mắt hoài nghi, lo lắng, thậm chí sợ hãi. Câu hỏi ngày càng được đặt ra nhiều hơn, từ châu Âu, Mỹ Latin cho tới Châu Á bây giờ là: “Chuyện gì đang xảy ra ở nước Mỹ, và điều đó sẽ kéo chúng ta đi về đâu?” Từ đầu năm nay, các phương tiện truyền thông quốc tế bắt đầu tập trung mạnh hơn vào việc quan sát xem liệu chính quyền Trump đẩy thế giới vào tình trạng hỗn loạn đến đâu. Những bình luận về Trump chuyển từ chế giễu sang lo ngại thực sự.
Tại Mỹ Latin, các hãng tin đã bày tỏ lo lắng lẫn tức giận về sự gia tăng hành động quân sự gây hấn của Mỹ trong khu vực. Mới đây, tờ báo uy tín Mexico, La Jornada, đăng loạt bài có tiêu đề “Caracas bị tấn công và sự trở lại của chủ nghĩa can thiệp.” Hai nhà sử học Miguel Tinker Salas và Victor Silverman, đều thuộc trường Pomona College, cùng ký tên chung trong bài bình luận với nội dung rằng chính sách đối ngoại lẫn đối nội của Trump đều được thiết kế theo cách nhằm đánh lạc hướng chú ý khỏi loạt chính sách thất bại trong nước Mỹ, từ chính sách nhập cư đến vấn đề kinh tế.
Ở Canada, tờ báo hàng đầu The Globe and Mail đã “ghim” lại mọi thứ, từ những đe dọa lố bịch của Trump về việc sáp nhập Canada cho đến chính sách thuế quan quái dị, chưa kể chuyện mới đây khi Trump đòi “khóa” cây cầu Gordie Howe International Bridge nối liền Canada-Mỹ. Với nhiều nhà quan sát quốc tế, vấn đề Trump giờ chỉ có thể trông chờ vào người Mỹ, cụ thể là đảng Dân Chủ trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào cuối năm 2026.
Trong bài viết ngày 21 Tháng Giêng, nhà báo Konrad Yakabuski của The Globe and Mail đặt câu hỏi: “Liệu đảng Dân Chủ có thể kìm hãm nhiệm kỳ tổng thống ngang ngược của Trump bằng một chiến thắng lớn trong cuộc bầu cử giữa kỳ?” Bài báo của Konrad Yakabuski cho thấy ngay cả giới quan sát nước ngoài cũng lo lắng theo dõi cuộc bầu cử giữa kỳ để xem nước Mỹ đi về đâu và sự hỗn loạn do Trump gây ra ảnh hưởng thế giới đến mức độ nào.
Quả cầu thép phá nát thế giới của “chiếc cần cẩu” Trump
Trong mắt quốc tế, cuộc bầu cử giữa kỳ không còn là chuyện nội bộ của Mỹ hoặc là chuyện đấm đá giữa hai đảng chính trị Mỹ. Bởi một nước Mỹ bất ổn về thể chế sẽ kéo theo bất ổn toàn cầu. Khi chính quyền Mỹ nói về “giá trị dân chủ,” nhưng lại bị nghi ngờ can thiệp vào chính tiến trình bầu cử của mình, uy tín đó gần như sụp đổ. Việc Trump toan tính lũng đoạn cuộc bầu cử giữa kỳ không phải là chuyện có thể xảy ra mà trong thực tế đang xảy ra.
Trong Báo Cáo An Ninh Munich (Munich Security Report 2026 – MSR ‘26) công bố ngày 9 Tháng Hai, giới chức an ninh Châu Âu công khai nhấn mạnh trật tự an ninh gắn kết phương Tây và phần lớn thế giới kể từ sau Đệ Nhị Thế Chiến đang bị tấn công bởi Trump lẫn một số nhà lãnh đạo có cùng đường hướng. Họ viết rằng thế giới bắt đầu bước vào kỷ nguyên của “chính trị đập phá” (“wrecking ball politics”).
Nhóm tác giả MSR ‘26 viết: “Trớ trêu thay, tổng thống Hoa Kỳ – quốc gia đóng góp nhiều nhất vào việc định hình trật tự quốc tế sau năm 1945 – giờ lại là nơi nổi bật nhất trong số những kẻ phá hoại… Kết quả là, hơn 80 năm sau khi công cuộc xây dựng bắt đầu, trật tự quốc tế thời hậu chiến hiện bị phá tan nát… Dưới thời Donald Trump, Mỹ nói chung đã từ bỏ vai trò ‘lãnh đạo của thế giới tự do’”.
MSR ‘26 – được đưa ra trước thềm Hội Nghị An Ninh Munich lần thứ 62 tổ chức từ ngày 13 đến ngày 15 Tháng Hai – cho thấy sự thất vọng ngày càng tăng và mỗi lúc mỗi lan rộng đối với người dân tại các nền dân chủ giàu có, vốn đã mất niềm tin vào các thể chế dân chủ trong việc giúp họ giải quyết những vấn đề hiện tiền cũng như cải thiện cuộc sống cho các thế hệ tương lai.
MSR ‘26 nói rằng Trump và một số nhà lãnh đạo có cùng “tư duy phá hoại,” chẳng hạn Tổng Thống Javier Milei của Argentina khai thác mạnh sự xuống cấp các giá trị dân chủ ở phương Tây. Không tránh né theo cách như hầu hết chính trị gia châu Âu, MSR ’26 viết: “Có lẽ điều gây sốc nhất là, dưới thời Trump, Mỹ đã coi thường một số chuẩn mực cơ bản nhất của hệ thống hậu 1945. Đó là sự toàn vẹn lãnh thổ và cấm đe dọa hoặc sử dụng vũ lực chống lại các quốc gia khác.”
Như tâm trạng chung của nhiều nhà lãnh đạo châu Âu, MSR ‘26 cảnh báo rằng các chính sách “phá hoại” của Trump cùng một số người khác có thể tạo ra một thế giới kém an toàn và thịnh vượng, một thế giới “được định hình bởi các thỏa thuận giao dịch hơn là hợp tác dựa trên nguyên tắc, dựa trên lợi ích tư hơn là lợi ích công, và dựa vào các khu vực được định hình bởi những thế lực bá chủ hơn là các chuẩn mực phổ quát.”
Cờ trong tay, đảng Dân Chủ có thể phất thành công?
Trở lại cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ. Thời điểm hiện tại, có vẻ cờ đang đến tay Dân Chủ và họ chỉ việc phất. Sự phá hoại của Trump khiến uy tín chính trị cá nhân Trump tụt dốc thảm hại mà cả nền tảng chính trị của phe Cộng Hòa cũng lung lay với mức độ báo động đỏ. Với tình hình hiện tại, việc hy vọng giành quyền kiểm soát Hạ Viện của Dân Chủ ngày càng trở nên khả thi.
Một trong những yếu tố đóng vai trò quyết định trong cuộc bầu cử giữa kỳ là sự mất điểm của Trump, trong khi bầu cử giữa kỳ vốn luôn là điềm gở cho đảng của tổng thống. Kể từ sau Đệ Nhị Thế Chiến, đảng của tổng thống đã mất trung bình 27 ghế tại Hạ Viện và bốn ghế tại Thượng Viện.
Các cuộc khảo sát cho thấy tỷ lệ ủng hộ Trump luôn ở mức dưới 40% kể từ Tháng Mười Một, 2025 đến nay. Cái nhìn về chính quyền Trump càng tệ hại hơn bởi loạt sự kiện tồi tệ gây ra từ chính sách trấn áp nhập cư. Liên minh cử tri của Trump đang rạn nứt. Cử tri độc lập, cử tri dưới 30 tuổi và người gốc Latin là những nhân tố quan trọng giúp Trump tái đắc cử vào năm 2024; tuy nhiên, tất cả đang rời xa Trump.
Vấn đề kinh tế ảm đạm cũng khiến tâm lý cử tri nặng nề. Trong cuộc thăm dò NPR, 54% người được hỏi cho biết ưu tiên hàng đầu của chính quyền Trump nên là giảm giá sinh hoạt. Chỉ có 36% cho biết họ tán thành cách Trump điều hành kinh tế; và đa số cho rằng thuế quan gây tổn hại cho quốc gia (“5 glaring warning signs for Republicans in this year’s midterm elections”/NPR, ngày 9 Tháng Hai).
Cuộc khảo sát của Trung Tâm Nghiên Cứu Pew công bố thượng tuần Tháng Hai cho thấy 72% đánh giá nền kinh tế là “tương đối tệ” hoặc “kém”; trong khi đa số – 38% – dự đoán rằng kinh tế sẽ xấu đi trong năm tới. Đa số người dân ở cả hai đảng cho biết họ rất lo ngại về chi phí chăm sóc sức khỏe, giá cả thực phẩm cũng như hàng tiêu dùng.
Nhìn chung, cơ hội của Dân Chủ không nhỏ. Chỉ cần lật ngược vài ghế then chốt, cán cân quyền lực tại Hạ Viện có thể đổi chiều. Nhưng vấn đề không nằm ở toán học bầu cử mà ở thông điệp chính trị: họ sẽ nói gì với cử tri, và với thế giới bên ngoài? Đảng Dân Chủ cần tái khẳng định rằng nước Mỹ vẫn còn khả năng tự điều chỉnh, tự sửa sai.
Cuộc bầu cử giữa kỳ Tháng Mười Một tới không chỉ quyết định số phận chính trị của Donald Trump hay Cộng Hòa. Nó sẽ gửi đi một tín hiệu rằng nước Mỹ tiếp tục chọn con đường cô lập, đối đầu và bất ổn, hay quay lại với vai trò một quốc gia biết tôn trọng luật chơi, biết lắng nghe đồng minh và tự kiềm chế quyền lực. Nếu đảng Dân Chủ thất bại, thế giới sẽ tiếp tục sống với một nước Mỹ ngày càng thiếu trách nhiệm. Nếu Dân Chủ thành công, đó chưa phải là sự cứu rỗi tức thì, nhưng ít nhất cũng chứng minh rằng nền dân chủ Mỹ vẫn còn sức đề kháng. [dt]
