Hiếu Chân/Người Việt
Ngay trước hạn cuối cùng mà Tổng Thống Donald Trump đặt ra để Iran phải ký kết thoả thuận mở lại Eo biển Hormuz, Hoa Kỳ và Israel đẩy mạnh ném bom Iran, cùng với những lời đe dọa hiếu chiến chưa từng thấy trong quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn tin rằng, đến phút cuối, ông Trump sẽ đổi ý để tránh một thảm hoạ không thể cứu vãn, như ông đã nhiều lần quay xe trong cuộc chiến tranh này.
Và đúng như vậy!
Vào khoảng 6 giờ 30 chiều (giờ miền Đông) hôm Thứ Ba, 7 Tháng Tư, Tổng Thống Trump loan báo trên Truth Social là hoãn tấn công cơ sở hạ tầng dân sự của Iran thêm hai tuần, sau khi ông đe dọa, “Nền văn minh Iran sẽ bị thiêu rụi đêm nay.”
Tổng Thống Trump cho hay ông quyết định như vậy theo lời thủ tướng Pakistan yêu cầu.
Cương hết mức
“Cả một nền văn minh sẽ bị huỷ diệt tối nay, không bao giờ có thể hồi phục được nữa. Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhưng nó có thể sẽ xảy ra,” Tổng Thống Donald Trump viết trên mạng xã hội chỉ vài giờ trước thời hạn chót, 8 giờ tối nay Thứ Ba. Nếu nhà cầm quyền Iran không đáp ứng yêu sách mở lại eo biển thì ông sẽ cho tấn công các cơ sở hạ tầng của Iran. Ông đe doạ “mọi cây cầu ở Iran sẽ bị phá hủy… mọi nhà máy điện ở Iran sẽ ngừng hoạt động, bị đốt cháy, bị nổ tung và không bao giờ sử dụng được nữa.” Tại cuộc họp báo chiều Thứ Hai, ông tuyên bố “Cả đất nước [Iran] sẽ bị xoá sổ trong một đêm, và đêm đó có thể là đêm mai.” Vài hôm trước, ông cũng nhiều lần đe dọa đưa Iran trở về “thời đại đồ đá” và “các người phải sống trong địa ngục.”
Nên để ý, hải lộ huyết mạch này vẫn mở bình thường trước ngày 28 Tháng Hai, ngày ông Trump đơn phương tấn công Iran ngay lúc đàm phán Mỹ-Iran đang tiến triển. Đáp lại, Iran phong tỏa eo biển Hormuz. Thị trường dầu khí thế giới hoảng loạn, giá dầu lửa vượt quá mốc $110 mỗi thùng, gần gấp đôi mức trước chiến tranh.
Trước đó, không có dấu hiệu Iran sẽ nhượng bộ. Giới chức quân sự Iran tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ bằng việc tấn công các cơ sở năng lượng của các nước vùng Vịnh đồng minh của Mỹ và mở rộng chiến tranh ra ngoài khu vực. Nhà cầm quyền Iran còn kêu gọi dân chúng lấy thân mình làm những “lá chắn sống” (human shield) chung quanh các nhà máy và cầu đường thiết yếu.
Cả hai bên đều “cương” hết mức khi thời hạn cuối đến gần và cả thế giới theo dõi với nỗi lo lắng và hồi hộp tột độ.
Cơ hội bị bỏ qua
Lẽ ra, Mỹ và Iran đã có cơ hội đàm phán nếu những cái đầu chỉ huy bớt nóng. Các nước trung gian hoà giải – Pakistan, Ai Cập, và Thổ Nhĩ Kỳ – đã đưa ra đề nghị ngừng bắn 45 ngày để đàm phán một giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến. Phía Iran bác bỏ đề nghị ngừng bắn, thay vào đó Tehran đưa yêu cầu chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn với điều kiện Iran được bảo đảm sẽ không bị tấn công trở lại trong tương lai, lập cơ chế điều hành eo biển Hormuz có sự hợp tác của Oman, tiền phí thu được sẽ dùng để tái thiết Iran hậu chiến và Mỹ bãi bỏ cấm vận kinh tế đang áp đặt lên Iran.
Ông Trump cho rằng các điều kiện của Iran là “không đủ tốt” (not good enough), nhưng thay vì thương lượng để đi tới một thỏa thuận tốt hơn trong lúc các nhà trung gian hòa giải đang làm việc để sửa đổi bản đề nghị 10 điểm của Tehran sao cho gần hơn với yêu cầu 15 điểm của Hoa Kỳ, ông Trump lại đẩy mạnh tấn công, ném bom các cứ điểm quân sự trên đảo Kharg trong vịnh Ba Tư, dọn đường cho việc đổ bộ chiếm đảo trong một cuộc chiến không thời hạn và không có lối thoát rõ ràng.
Đáng sợ hơn là những lời đe doạ hiếu chiến và hết sức nguy hiểm được ông liên tục đưa ra, cứ như ông là người nắm quyền sinh sát cả một dân tộc theo ý thích riêng của mình!
Tội ác chiến tranh
Hơn một tháng chiến tranh cường độ cao chứng tỏ không thể dùng vũ lực hoặc đe doạ để buộc Iran phải đầu hàng, ngược lại nó càng củng cố quyết tâm sinh tồn của giới lãnh đạo thần quyền Tehran và leo thang xung đột. Điên tiết với sự cứng đầu cứng cổ của các giáo sĩ Iran, ông Trump đe dọa huỷ diệt không chỉ quân đội, chính phủ hoặc chương trình vũ khí nguyên tử mà cả người dân Iran và nền văn minh Ba Tư “chỉ trong bốn tiếng đồng hồ” như ông tuyên bố hôm Chủ Nhật lễ Phục Sinh!
Đáng chú ý những lời đe dọa “xóa sổ nền văn minh” của ông Trump, nếu biến thành hành động thực tế, sẽ là tội ác chiến tranh, vi phạm những chuẩn mực pháp lý và đạo lý căn bản. Vì thế, khắp thế giới đồng loạt vang lên những lời kêu gọi ngăn chặn hành vi mất kiểm soát của nhà lãnh đạo đội quân hùng mạnh nhất thế giới.
Đức Giáo Hoàng Leo XIV, lãnh tụ tinh thần của 1.5 tỉ tín đồ Công Giáo và là một người Mỹ, thống thiết lên tiếng: “Chúng ta đã nghe với nỗi đau buồn sâu sắc lời cảnh báo từ Donald Trump rằng cả một nền văn minh Iran có thể đối mặt với sự huỷ diệt hoàn toàn. Lời đe dọa này thật sự không chấp nhận được. Ý tưởng rằng hàng triệu người vô tội, đàn ông, đàn bà, trẻ nhỏ có thể bị xử tội chết với cái cớ an ninh quốc gia là một sự xúc phạm phẩm giá con người và sự báng bổ Thiên Chúa. Không quốc gia nào có tư cách đạo đức để xoá bỏ cả một dân tộc khỏi bản đồ thế giới.”
Ngài kêu gọi: “Những người có vũ khí hãy đặt vũ khí xuống. Những người có quyền gây chiến tranh hãy chọn hòa bình. Không phải nền hoà bình đạt được bằng vũ lực mà thông qua đối thoại.”
Luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công Ước Geneva, minh định rõ việc tấn công các cơ sở dân sự như nhà máy điện, nhà máy lọc nước, đường sá, cầu cống là hành vi “diệt chủng” bị nghiêm cấm. Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres cho biết các cuộc tấn công như vậy là vi phạm luật pháp quốc tế. “Ngay cả khi một số hạ tầng dân sự có thể bị coi là mục tiêu quân sự, luật nhân đạo quốc tế vẫn cấm tấn công nếu có nguy cơ gây thiệt hại quá mức cho dân thường.” Qua phát ngôn viên của mình, ông kêu gọi Mỹ và Israel không tấn công các nhà máy điện và cơ sở hạ tầng dân sự khác của Iran và nhấn mạnh đã “đến lúc cấp bách” phải chấm dứt chiến tranh.
Gần đây nhất, Toà Hình Sự Quốc Tế (ICC) truy tố bốn viên chỉ huy quân sự Nga về tội ác chiến tranh khi họ ra lệnh tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine. Ngay Thủ Tướng Benjamin Netanyahu của Israel cũng bị ICC truy tố ngày 21 Tháng Mười Một, 2024 vì tội ác chiến tranh và tội ác chống loài người mà quân đội Israel phạm phải ở Dải Gaza.
Phản đối mạnh mẽ
Ngay trong nước Mỹ, những tuyên bố hiếu chiến của ông Trump cũng bị phản đối dữ dội từ cả hai phía Dân Chủ và Cộng Hoà. Dân Biểu Ro Khanna (Dân Chủ-California) yêu cầu phế truất ông Trump. “Chúng ta cần khởi động Tu Chính Án 25 và phế truất Trump. Đe dọa tội ác chiến tranh là vi phạm trắng trợn Hiến Pháp nước ta và Công Ước Geneva.” Ông kêu gọi các đồng viện Cộng Hòa “hành động ngay bây giờ để kiềm chế một tổng thống bất xứng.”
Chuyện một dân biểu Dân Chủ đòi truất phế ông Trump không có gì lạ. Điều lạ là nhiều nhân vật truyền thông cực hữu có ảnh hưởng lớn và ủng hộ ông Trump nhiệt thành như cựu Dân biểu Marjorie Taylor Green, chuyên gia thuyết âm mưu Alex Jones của Infowars, và ông Anthony Scaramucci – cựu giám đốc truyền thông Toà Bạch Ốc thời Trump 1.0 – cũng kêu gọi “loại bỏ ông ngay lập tức.”
“Cần phải viện dẫn Tu Chính Án 25. Ông ấy là một kẻ điên cuồng mang tư tưởng diệt chủng. Quốc Hội và quân đội chúng ta cần phải can thiệp. Tình hình hiện tại đã vượt quá giới hạn của sự điên rồ,” bà Candace Owens, nhà bình luận chính trị trung thành của ông Trump, viết trên trang Instagram có 6.5 triệu người theo dõi của bà. Bà này đang bị Tổng Thống Emmanuel Macron của Pháp kiện vì vu cáo đệ nhất phu nhân của Pháp là đàn ông chuyển giới.
Ngay đến ông Tucker Carlson, ngôi sao của đài Fox News trước đây, người vận động không mệt mỏi cho ông Trump, cũng nói lời đe dọa của ông Trump là “không thể chấp nhận trong bất kỳ hoàn cảnh nào.” Đáp lại, trả lời phỏng vấn tạp chí The New York Post – một tờ báo thiên hữu, ông Trump gọi ông Carlson là “kẻ IQ thấp, không hiểu chuyện gì đang xảy ra.”
Một khả năng đáng ngại hơn cho ông Trump là các sĩ quan cao cấp của quân đội Hoa Kỳ có thể sẽ không tuân lệnh ném bom các cơ sở dân sự Iran. Theo tiết lộ của Trung Tướng Lục Quân Mark Hertling đã nghỉ hưu, nhiều chỉ huy quân đội đang ở thế tiến thoái lưỡng nan. “Họ tự vấn: ‘Làm sao tôi có thể phụng sự Hiến Pháp, làm việc theo khuôn khổ pháp luật trong khi phải thực hiện những hành động vô đạo đức và phi pháp như vậy’,” Tướng Hertling, cựu tư lệnh lực lượng Lục Quân Hoa Kỳ tại châu Âu, nói, theo báo Express (Anh).
Bổn cũ soạn lại
Ông Trump thường hùng hổ đe dọa để áp đảo tinh thần đối thủ, giành lợi thế trong giao dịch, nhưng khi gặp phải kẻ cứng cựa, ông lại “quay xe” vào phút cuối. Ông làm như vậy nhiều lần khi khai triển chính sách thuế quan (tariff) đến mức bị báo chí đặt cho hỗn danh TACO (Trump Always Chicken Out – Trump luôn nhát gan). Ngay trong vụ eo biển Hormuz ông cũng nhiều lần thay đổi ý kiến. Ngày 21 Tháng Ba ông ra thời hạn 48 giờ Iran phải mở eo biển, sau đó ông gia hạn thêm năm ngày, đến 26 Tháng Ba ông tiếp tục đình hoãn 10 ngày nữa, đến hạn cuối là ngày Thứ Hai 6 tháng Tư, rồi đến ngày 7 Tháng Tư, rồi hai tuần nữa. [đ.d.]
