HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Các nước thành viên ASEAN bắt đầu họp thượng đỉnh tại thủ đô Malaysia năm nay với ba vấn đề khó khăn đa phương kinh tế và an ninh chính trị.
Mười nước ASEAN bắt đầu họp thượng đỉnh tại thủ đô Kuala Lumpur của Malaysia kéo dài từ 24 đến 27 Tháng Năm 2025 khi tình hình khu vực và thế giới đang phải đối điện với các vấn đề nổi bật đều rất khó khăn giải quyết.
Tranh chấp chủ quyền biển đảo tại Biển Đông vẫn căng thẳng. Cuộc nội chiến tại Myanmar giữa quân phiệt cướp quyền chính phủ dân chủ của bà Aung San Suu Kyi với các phe chống đối vẫn kéo dài. Trong khi đó, cả khối phải tìm các chống đỡ với thuế quan đối ứng của Mỹ, ảnh hưởng đến nền kinh tế của từng nước ở khu vực cũng như khắp thế giới.
Phần lớn các nước ASEAN đều dựa vào xuất cảng sang thị trường Mỹ để tồn tại và tăng trưởng, đặc biệt là Việt Nam. Cam Bốt bị Mỹ đánh thuế quan đối ứng đến 49% trong khi Việt Nam bị áp đặt tới 46%, tức những mức thế quan nặng nhất giữa các đối tác thương mại của Mỹ. Hà Nội đang cố gỡ thế kẹt khi mua thêm hàng Mỹ và đối phó với “các vấn đề Mỹ quan tâm” nhưng chưa đi tới đâu.
Malaysia từng kêu gọi cả khối liên kết với nhau đối phó lại Mỹ nhưng tới nay chua thấy một kế hoạch chung nào được đưa ra. Cuộc họp kỳ thượng đỉnh 46 này có đem tới sự kết hợp nào không, dư luận còn phải chờ tin trong một vài ngày. Tuy là một khối nhưng lại gồm các khuynh hướng chính trị khác nhau từ dân chủ, quân chủ lập hiến đến độc tài cộng sản.
Dù vậy, thủ tướng Malaysia là Anwar Ibrahim nói trong cuộc họp báo hôm 22 Tháng Năm là ASEAN đang thảo luận với nhau để xem họ có thể thương thuyết với Washington như thế nào trong tư thế của một khối. Cùng một lúc, theo ông, cả khối phải cố xây dựng nền kinh tế bền vững bằng cách liên kết sâu xa hơn với các đối tác khác như Trung Quốc, Ấn Độ và Liên Âu.
Theo ý kiến ông Anwar, cuộc đối đầu Mỹ-Trung Quốc sẽ không làm khối ASEAN chia rẽ vì khu vực tiếp tục quan hệ với cả hai siêu cường. Hãng tin AP cho hay, ông Anwar có vẻ xem nhẹ các tranh chấp chủ quyền biển đảo giữa Trung Quốc và một số nước trong khu vực trong khi báo chí Manila nói rằng tổng thống Marcos Jr., sẽ đặt nặng vấn để chủ quyền nước họ trong cuộc họp.
Còn cuộc chiến tại Myanmar từ năm 2021 đến nay sau khi đám tướng lãnh quân phiệt cướp chính quyền vẫn chưa có hồi kết. Các cuộc giao tranh giữa các nhóm chống đối và nhà cầm quyền quân phiệt vẫn tiếp diễn khốc liệt trong khi khối ASEAN lại không đủ khả năng làm trọng tài.
Trong tư cách chủ tịch luân phiên của ASEAN năm nay, ông Anwar đã thảo luận ở Bangkok hồi tháng trước với tướng Ming Aung Hlaing cầm đầu quân phiệt Miến. Đồng thời, ông cũng nói chuyện trực tuyến với thủ lãnh của các nhóm đối lập tuy chỉ nhấn mạnh đến các vấn đề cứu trợ nhân đạo sau cuộc động đất đã làm thiệt mạng 3,700 tại Myanmar. Một giải pháp chính trị vẫn chưa nhìn thấy.
Cho đến nay, tướng Ming Aung Hlaing vẫn bị cấm không được tham dự các cuộc họp của ASEAN vì ông ta không chấp nhận kế hoạch hòa bình của khối ASEAN, bao gồm cả viện trợ nhân đạo và thương thuyết chấm dứt chiến tranh đã và đang tàn phá nước này về mọi mặt. Mấu chốt của vấn đề vẫn là đám quân phiệt được Bắc Kinh chống lưng, bơm cho cả tiền và võ khí.
Còn về vấn đề Biển Đông, hiện các căng thẳng giữa Phi Luật Tân với Trung Quốc vẫn chưa có dấu hiệu xuống thang. Hãng thông tấn PNA của Phi cho hay hai ngày trước là Tổng thống Marcos Jr., khi đến Luala Lumpur họp sẽ “tiếp tục nhấn mạnh đến sự toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền và quyền tài phán của mình căn cứ trên luật lệ quốc tế, gồm cả công ước 1982 về luật biển (UNCLOS) cũng như phán quyết của Tòa Trọng tài Quốc tế hồi năm 2016.”
Như một người đều biết, Trung Quóc ngang ngược tuyên bố chủ quyền theo 9 vạch tưởng tượng nối lại giống hình “Lưỡi bò” chiếm có thể đến 90% Biển Đông, bất chấp Công ước quốc tế UNLOS mà họ cũng là một thành viên ký cam kết tuân hành. Bắc Kinh đã đánh chiếm một số bãi đá ngầm của Việt Nam tại Trường Sa năm 1988 và đã bồi đắp, xây dựng thành những căn cứu quân sự khổng lồ, khống chế toàn bộ khu vực. Nay đang lấn chiếm những rạn san hô khác mà Phi Luật Tân không nhượng bộ.
Các vấn đề mà khối ASEAN đang đối diện, từ đất liền đến biển đảo, từ kinh tế khu vực đến thương mại với Mỹ, đầy những phức tạp trong lúc bị giằng xé ảnh hưởng từ các trung tâm quyền lực.(NTB)
