Trân Văn/Người Việt
Ông Nguyễn Thành Nam đã bị bắt. Nhân vật này sinh năm 1961. Tiến sĩ Toán của Đại Học Lomonosov (Liên Xô). Một trong những thành viên sáng lập Tập Đoàn FPT, từng là giám đốc Trung Tâm Giải Pháp Phần Mềm FPT, giám đốc Trung Tâm Xuất Khẩu Phần Mềm FPT, chủ tịch kiêm tổng giám đốc FPT Software, tổng giám đốc Tập Đoàn FPT. Sau đó là phó chủ tịch HĐQT Đại Học FPT, sáng lập kiêm hiệu trưởng đại học trực tuyến FUNiX với mô hình “ba không” (không giảng đường, không giáo viên đứng lớp, không sách giáo khoa). Cố vấn sáng tạo của chủ tịch HĐQT FPT. Giảng dạy môn Tư Tưởng Hồ Chí Minh tại Viện Khoa Học và Giáo Dục Khai Phóng của Đại Học VinUni.
Tháng Tư, 2026, ông Nam ra mắt cuốn sách “Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng” (NXB Hội Nhà Văn), viết theo cấu trúc đối thoại giữa nhân vật “Thanh” (sinh viên thế hệ Z) và người thầy tên “Thành,” tái dựng hành trình Nguyễn Tất Thành (Hồ Chí Minh) thời bôn ba ở ngoại quốc.
Vì cuốn sách này ông Nam bị cáo buộc “làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống nhà nước.” Truyền hình quốc gia đã phát video clip ghi lại chuyện ông Nam thừa nhận nhiều nội dung trong cuốn sách sai sự thật, “bôi nhọ hình ảnh Hồ Chủ Tịch” và xin lỗi đảng, nhà nước, nhân dân.
Ông Trần Việt Anh cũng đã bị bắt.
Nhân vật này sinh năm 1993, là người sáng lập kiêm CEO của Spiderum – nền tảng chia sẻ quan điểm, kiến thức và thảo luận trực tuyến, có sức thu hút tốt giới trẻ Việt Nam, đặc biệt là những thanh niên quan tâm đến các chủ đề liên quan tới tri thức, tâm lý, xã hội. Trần Việt Anh đã tổ chức và dẫn dắt một loạt podcast với Nguyễn Thành Nam để thảo luận về nội dung cuốn “Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng,” đồng thời sản xuất nhiều video clip có liên quan đến cuốn sách, “đùng một cái” bị công an xác định “có nội dung vi phạm pháp luật.”
Giống như ông Nam, ông Anh đã nhận tội. Trong một video clip phát trên truyền hình quốc gia, ông Anh thừa nhận mục đích xây dựng các nội dung podcast/video là để câu view, tăng tương tác, từ đó “tối đa hóa lợi ích kinh tế” trên nền tảng số. Ông Anh cũng thừa nhận đã chủ động tận dụng sức ảnh hưởng của ông Nguyễn Thành Nam để thu hút thêm sự chú ý cho sản phẩm của ông. So với ông Nam, ông Anh phạm tội “làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống nhà nước” chỉ vì mục đích thương mại/lợi ích kinh tế chứ không có ý đồ gì về tư tưởng hay học thuật.
***
Các diễn biến liên quan đến cuốn sách “Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng” cho thấy, bối cảnh xã hội ở Việt Nam hiện nay không khác gì Trung Quốc, Bắc Hàn 60 năm trước.
Có thể dùng trường hợp Ngô Hàm, tác giả vở “Hải Thụy Bãi Quan” hồi giữa thập niên 1960 tại Trung Quốc làm một ví dụ minh họa. Ngô Hàm là sử gia kiêm Phó Thị trưởng Bắc Kinh. Ông là tác giả vở kịch về một vị quan nhà Minh liêm khiết bị hoàng đế cách chức, được diễn năm 1961 và được hoan nghênh rộng rãi. Tuy nhiên bốn năm sau, tác phẩm bất ngờ bị diễn giải lại là ám chỉ chính trị nhắm vào Mao.
Bành Chân – Thị trưởng Bắc Kinh đã thuyết phục Ngô Hàm viết bản tự phê bình, thừa nhận “ngây thơ về chính trị” (chẳng khác gì màn nhận tội trên VTV của ông Nguyễn Thành Nam). Tuy nhiên tự phê bình không cứu được Ngô Hàm. Ông bị đưa đi cải tạo ở nông thôn, bị đấu tố, tra tấn nhiều đợt, bị bắt và buộc tội phản quốc vào Tháng Ba, 1968, rồi chết trong tù mùa Xuân 1969.
Điều đáng chú ý: Lúc đầu, việc phê phán vở kịch từng bị một số cấp, một số chính quyền địa phương cố gắng ngăn chặn, điều đó cho thấy, ngay cả trong hệ thống, không phải ai cũng đồng thuận với việc hình sự hóa một tác phẩm học thuật, giống như vừa qua, một số người phản đối chuyện quy chụp, xử lý ông Nguyễn Thành Nam.
Giống như vụ Nguyễn Thành Nam, oan khiên từ “Hải Thụy Bãi Quan” không chỉ trút lên đầu Ngô Hàm. Ủy Ban Trung Ương của Đảng Cộng Sản Trung Quốc đã giải tán Ban Bí Thư Thành Ủy Bắc Kinh do Bành Chân lãnh đạo và phê phán cách Bành Chân xử lý vụ Hải Thụy. Bành Chân cùng ba thành viên khác trong nhóm bị buộc tội có cảm tình phản cách mạng, bị cách chức và khai trừ khỏi đảng.
Rồi vì Ngô Hàm từng cùng hai cộng sự là Đặng Thác, cựu tổng biên tập Nhân Dân Nhật Báo và nhà văn Liêu Mạt Sa viết loạt tạp văn mang tên “Tam gia thôn trát ký” châm biếm các thử nghiệm chính trị thời “đại nhảy vọt” nên chiến dịch tấn công Ngô Hàm mở rộng, quy cho cả ba là “tập đoàn phản cách mạng Tam gia thôn,” cựu tổng biên tập của tờ báo là cơ quan ngôn luận của Ủy Ban Trung Ương đảng cũng không thoát khỏi trừng phạt. “Hải Thụy bãi quan” đã khởi động phong trào “phá bỏ tứ cựu” (tư tưởng cũ, văn hóa cũ, phong tục cũ, thói quen cũ) mở đường cho Hồng Vệ Binh đốt sách, phá hủy di tích văn hóa và lịch sử trên toàn Trung Quốc, kể cả việc phá hủy mộ của nhân vật lịch sử Hải Thụy.
***
Nếu đối chiếu những điểm chính trong vụ “Hải Thụy Bãi Quan” với những diễn biến quanh “Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng” sẽ không chỉ nhận ra sự tương đồng, đó là ẩn họa!
