HÀ TĨNH (NV) – “Muốn bắt cá, bắt tôm hay nhà máy, cứ chọn đi! Nếu chọn cả hai thì làm thủ tướng cũng không giải quyết được…” Ông Chu Xuân Phàm – đại diện Formosa thách thức như vậy khi nói với truyền thông Việt Nam về vụ cá chết hàng loạt.
Dư luận Việt Nam hiện vẫn đang kinh hoàng với vấn đề cá biển chết vì chất độc dọc theo các tỉnh miền Trung Việt Nam từ Hà Tĩnh vào đến Thừa Thiên-Huế. Hàng chục ngàn ngư dân sống với nghề biển bị mất nguồn sống vì không thể ra khơi trong khi hàng triệu người cũng không dám ăn cá biển chỉ vì biết ăn vào có thể chết.
Cá chết dọc theo bãi biển thuộc huyện Quảng Trạch tỉnh Quảng Bình ngày 20 tháng 4, 2016. (Hình: STR/AFP/Getty Images)
Cho tới nay, nhà cầm quyền trung ương tại Hà Nội vẫn còn đang lúng túng không biết phải đối phó với vấn nạn lớn lao này. Chỉ thấy hôm Thứ Hai, 25 tháng 4, 2016, ông Thủ Tướng Nguyễn Xuân Phúc ra lệnh “khẩn trương làm rõ nguyên nhân” về “hiện tượng hải sản chết bất thường tại các tỉnh ven biển từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên-Huế trong các ngày vừa qua.
Khi tin tức trên các báo tại Việt Nam những ngày gần đây đều chỉ đến một nghi can duy nhất là nhà máy gang thép Formosa. Những chi tiết từ từ hé lộ cho thấy công ty này có một đường ống xả chất thải dài 1.3km. Những tin tức ban đầu nói rằng các cuộc kiểm tra cho thấy chất thải của nhà máy “đúng tiêu chuẩn Việt Nam,” tức là không thể độc hại.
Tuy nhiên một số báo trong đó có tờ Tuổi Trẻ cho hay công ty Formosa đã được cấp giấy phép nhập cảng khoảng 300 tấn với 45 loại hóa chất cực độc, trong đó có những loại hóa chất dùng để tẩy rửa bề mặt kim loại, chất tẩy.
Nhìn nhận là chất thải do Formosa đẩy ra biển có thể độc hại dẫn đến hậu quả nước biển nhiễm độc, cá chết, người không thể tắm, ông Chu Xuân Phàm đổ ngược trách nhiệm cho chế độ Hà Nội là họ đã cố gắng làm theo quy định của Việt Nam.
Từ khoảng đầu tháng 4 đến nay, cá biển chết dạt vào bờ suốt một dải 4 tỉnh từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiện-Huế. Hàng trăm người dã trúng độc vì ăn nhằm thứ hải sản nghi nhiễm độc này. Một công nhân lặn biển gần nơi có ống xả thải của Formosa đã chết bất thường.
Không những các loại cá ăn gần mặt nước bị chết mà ngay cả các loại cá sống sâu ở những vùng biển sâu cũng chết dạt vào bờ, mà các viên chức có trách nhiệm tại Việt Nam chỉ biết là chúng bị nhiễm độc, còn không biết độc chất là gì, nguồn gốc của chất độc.
Tại Việt Nam, khi được cấp giấy phép xây dựng nhà máy đều có những ràng buộc về xả chất thải ra môi trường. Tuy nhiên, từ giấy phép đến thi hành thực tế lại chẳng có gì bảo đảm đúng luật lệ, đúng sự cam kết.
Khu công nghệ nhà máy gang thép của công ty Formosa tại Vũng Áng, tỉnh Hà Tĩnh. (Hình: Hoang Dinh Nam/AFP/Getty Images)
Tám năm trước, công ty Vedan đã xả lậu chất thải độc hại ra sông Thị Vải ở tỉnh Ðồng Nai làm chết cá dưới sông, chết lúa trên ruộng làm dư luận ồn ào một thời. Bây giờ, vụ chết cá trên biển ảnh hưởng với nhiều triệu dân và cả nền kinh tế còn nghiêm trọng gấp trăm ngàn lần.
Miền Nam và Tây nguyên bị hạn hán, người nông dân các nơi này đang điêu đứng. Bây giờ thêm nạn biển nhiễm độc, cá chết từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên-Huế. Lại thêm có nhiều ngàn gia đình nữa thiếu ăn.
Dự án Formosa với vốn đầu tư $15 tỷ bao gồm khu liên hợp gang thép công suất 22 triệu tấn/năm và cảng nước sâu Sơn Dương ở Hà Tĩnh được nhà cầm quyền Việt Nam cấp giấy phép từ năm 2008. Năm ngoái tin tức về dự án Formosa đột nhiên xuất hiện nhiều trên mạng quốc tế khi xảy ra cuộc biểu tình của dân địa phương bạo loạn chống Trung Quốc ngày 14 tháng 5 ở khu công nghiệp Vũng Áng. Vụ bạo loạn này gây tổn thất vật chất và thương vong cho một số công nhân Trung Quốc vì sự phẫn nộ của người dân khi Trung Quốc mang giàn khoan khổng lồ đến dò tìm dầu khí trong vùng biển đặc quyền kinh tế của Việt Nam.
Cấp phép cho Formosa chiếm dụng diện tích đến 3,300 ha trong vòng 70 năm, bao gồm 2,000 ha trên đất liền và 1,200 ha mặt nước ở phía Nam Vịnh Vũng Áng Hà Tĩnh từng gây nhiều tranh cãi nhậy cảm về cả an ninh quốc phòng. Khi nó trở thành khu “tự trị” của người Trung Quốc, nước Việt Nam có thể bị cắt ngang đây nếu xảy ra chiến tranh khi tàu chiến Trung Quốc tiến vào đây là từ biên giới Lào tới đây cũng không xa.
Dự án này cũng từng bị tố cáo là cấp giấy phép trái quy định, khi thực hiện dự án thì có nhiều khuất tất nhưng cuối cùng đều được lờ đi. (TN)
