HÀ NỘI 3-7 (NV) – Hai ngoại trưởng của Việt Nam và Philippines vừa cùng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ luật pháp quốc tế, chấm dứt vi phạm luật pháp quốc tế và sớm đúc kết bộ Quy tắc Ứng xử.
Đó là những nội dung chính trong thông cáo về kết quả hội đàm giữa ông Phạm Bình Minh, phó thủ tướng kiêm ngoại trưởng Việt Nam, với ông Albert del Rosario, ngoại trưởng Philippines, được đăng trên trang web của Bộ Ngoại Giao Việt Nam.
Giới truyền thông ngạc nhiên khi thấy Ngoại trưởng Philippines đột nhiên xuất hiện tại Việt Nam. Chuyến thăm Việt Nam hai ngày (2 và 3 tháng 7) của ông del Rosario được giải thích là theo lời mời của ông Phạm Bình Minh, để bàn bạc về việc thực hiện các thỏa thuận hợp tác song phương trong tất cả các lĩnh vực, từ chính trị, kinh tế, an ninh, quốc phòng, đến nông nghiệp, ngư nghiệp, văn hóa, giáo dục, du lịch, mà Philippines và Việt Nam đã đạt được hồi cuối Tháng Năm, nâng bang giao giữa Việt Nam và Philippines lên mức “đối tác chiến lược”.
Theo nguồn vừa dẫn thì cả hai ngoại trưởng cùng lên án Trung Quốc vi phạm luật pháp quốc tế, yêu cầu Trung Quốc chấm dứt vi phạm luật pháp quốc tế và kêu gọi “đẩy mạnh quá trình thảo luận thực chất” để sớm đúc kết Bộ Quy Tắc Ứng Xử Biển Đông (COC).
Lời kêu gọi vừa kể được đưa ra vào lúc có nhiều dấu hiệu cho thấy Trung Quốc cố tình trì hoãn việc soạn thảo và thông qua COC để có thời gian thiết lập – áp đặt hiện trạng theo ý Trung Quốc trên biển Đông. Việc soạn thảo COC vốn không có giới hạn về thời gian nên chưa rõ lúc nào ASEAN mới hoàn tất văn kiện này.
Năm 1996, ASEAN đã từng đề cập đến việc xây dựng COC nhưng bất thành. Do các tranh chấp trên biển Đông càng ngày càng gay gắt, năm 2002, ASEAN và Trung Quốc đã ký Tuyên bố về cách ứng xử trên biển Đông (DOC).
Tuy nhiên DOC không giúp giảm bớt căng thẳng trên biển Đông vì phạm vi áp dụng thiếu rõ ràng và các quy định thì thiếu cụ thể, chưa kể DOC không có giá trị ràng buộc về mặt pháp lý nên đến năm 2011, ASEAN và Trung Quốc tiếp tục thông qua Bản Quy tắc hướng dẫn DOC nhưng văn kiện này cũng không khắc phục được hết những hạn chế của DOC.
Người ta tin rằng, nếu ASEAN có thể thông qua một COC cùng với Trung Quốc, các tranh chấp trên biển Đông có thể được phân xử bởi một cơ quan tài phán quốc tế. Tuy nhiên cho đến nay, Trung Quốc chưa bao giờ tỏ ra đồng tình với giải pháp này và tìm nhiều cách để tạo bất đồng giữa các quốc gia trong khối ASEAN khi họ bàn luận về COC.
Hồi tháng 7 năm ngoái, các quốc gia trong khối ASEAN đã thông qua một thỏa thuận, theo đó sẽ cùng thúc đẩy Trung Quốc chấp thuận COC. Lúc đó, Ngoại trưởng của các quốc gia thuộc khối ASEAN đã cùng cho rằng, cần phải đoàn kết để đạt được một COC với Trung Quốc. ASEAN sẽ phải có cùng một giọng. Sự đoàn kết không nhằm chống lại bên nào mà chỉ để dễ đối thoại với bên đó.
Chưa biết khi Việt Nam và Philippines, hai thành viên của ASEAN cùng xác định quyết tâm thúc đẩy việc soạn thảo COC thì triển vọng đạt được văn kiện này giữa ASEAN và Trung Quốc sẽ thế nào (?).
Trong vài tháng gần đây, một số nguồn thạo tin cho biết, Philippines đang ráo riết vận động để bốn quốc gia trong khối ASEAN hiện có tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc trên biển Đông như Philppines cùng nêu lập trường chung. Bốn quốc gia đó là Việt Nam, Malaysia, Indonesia, Brunei. (G.Đ.)
