HÀ NỘI (NV) – Việt Nam chỉ mới xác định cần phải “tái cấu trúc nông nghiệp” nhưng đang lúng túng chưa biết làm gì để nông dân sống được bằng nông nghiệp, xuất cảng nông sản không lỗ.
Nghiên cứu giống lúa mới. (Hình: Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn)
Trong “tái cấu trúc nông nghiệp” thì “ tái cấu trúc lúa gạo” được xem là trọng tâm nhưng tái cấu trúc thế nào (?), có khả thi hay không (?), vẫn chưa xác định được. Mới đây, Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn CSVN công bố kế hoạch chuyển 183 ngàn héc ta ruộng trồng lúa thành ruộng trồng bắp và theo dự tính, kế hoạch này mãi đến năm 2020 mới hoàn tất.
Khi trình bày kế hoạch vừa kể tại một hội nghị diễn ra hồi hạ tuần tháng 6, đại diện bộ này cho biết, trước nay, bắp vẫn là nguyên liệu chính để sản xuất thức ăn chăn nuôi nhưng lượng bắp trong nước không đủ đáp ứng nhu cầu. Cũng vì vậy, năm ngoái, Việt Nam phải nhập cảng khoảng 2 triệu tấn bắp. Quý 1 năm nay, Việt Nam tiếp tục phải nhập cảng thêm 1,6 triệu tấn bắp nữa.
So với năm ngoái, số lượng bắp phải nhập cảng tăng gấp ba lần về khối lượng và hai lần về giá trị. Bộ Công Thương CSVN dự đoán, trong hai năm tới, mỗi năm, lượng bắp mà Việt Nam phải nhập cảng sẽ tiếp tục tăng thêm khoảng 20%. Trong khi đó, do không thể sống bằng trồng lúa, nông dân nhiều nơi ở miền Bắc và miền Trung đã bỏ ruộng. Ðây cũng là lý do khiến Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn Việt Nam quyết định chuyển hàng trăm ngàn héc ta ruộng trồng lúa thành ruộng trồng bắp.
Tuy nhiên, tại hội thảo bàn về “tái cấu trúc ngành lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long,” diễn ra ở Cần Thơ hồi giữa tuần này, ông Nguyễn Ðình Bích, chuyên gia phân tích thị trường lúa gạo, khẳng định, chưa có cơ sở để khẳng định chuyển từ trồng lúa sang bắp sẽ tốt, vì giá bắp Việt Nam vẫn chịu tác động bởi giá bắp thế giới và Việt Nam không thể đóng cửa thị trường để nâng giá bắp nội địa.
Một số chuyên gia cho rằng, trong tái cấu trúc nông nghiệp, nên khai thác thế mạnh có sẵn là diện tích trồng lúa lớn, năng suất cao và đầu tư vào giống, công nghệ sau thu hoạch, giảm tối đa chi phí để tăng năng lực cạnh tranh, xúc tiến thương mại,… thay vì triển khai tái cấu trúc một cách mơ hồ theo hướng chuyển đổi cây trồng.
Ông Ðặng Kim Sơn, viện trưởng Viện Chính Sách và Chiến Lược Phát Triển Nông Nghiệp-Nông Thôn, nêu ví dụ, theo ước tính sơ bộ của Bộ Nông Nghiệp-Phát Triển Nông Thôn, công nghệ sau thu hoạch kém gây thất thoát khoảng 3,000 tỉ đồng/năm và tái cấu trúc ngành lúa gạo phải giải quyết được vấn đề này.
Qua một bài viết đăng trên tờ Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn, ông Võ Hùng Dũng, giám đốc Phòng Thương Mại Công Nghiệp Cần Thơ, nhận định, quyết định tăng sản lượng và gia tăng xuất cảng nhằm giữ vị trí cường quốc xuất cảng gạo đã phải trả giá đắt. Nông dân không thể sống được nhờ trồng lúa, xuất cảng gạo càng nhiều thì càng lỗ, cũng vì vậy mà giới hữu trách phải tính đến việc giảm sản lượng, giảm xuất cảng.
Tuy nhiên tái cấu trúc thế nào không đơn giản. Chẳng hạn làm sao để giúp nông dân tăng thu nhập khi càng sản xuất càng lỗ mà không sản xuất thì lấy gì để sống? Các giải pháp đã dùng hoặc đề nghị được dùng như: hỗ trợ, không tăng giá đầu vào, thiết lập giá sàn, yêu cầu bao tiêu… sẽ chỉ thêm thu nhập thêm cho giới này bằng cách lấy thu nhập của giới khác, chắc chắn sẽ không bền.
Ông Dũng xác nhận, xuất cảng nhiều không phải là tốt nhưng khẳng định, không xuất cảng được chắc chắn sẽ tệ hơn. Xuất cảng vẫn là cách tốt nhất, ít tốn kém nhất so với xây kho, dự trữ lúa gạo để bảo đảm an ninh lương thực. Ông Dũng nêu thắc mắc, việc chuyển sang trồng lúa chất lượng cao để nâng cao giá trị hạt gạo khi xuất cảng là cần nhưng nếu lúa có chất lượng cao mà thời gian sinh trưởng dài, giá thành cũng cao thì lợi ích liệu có lớn, chưa kể nền kinh tế vẫn rất cần những loại lúa gạo giá rẻ để sản xuất bún, bánh, kẹo, làm bia, rượu, chăn nuôi.
Ông Dũng nhấn mạnh, tái cấu trúc nông nghiệp có nhiều khó khăn đến từ phía nông dân, từ phía doanh giới hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp nhưng khó khăn chính yếu và lớn nhất là hạn chế về thể chế. Hạn chế về thể chế sẽ khiến kết quả của tái cấu trúc khó có thể tốt.
Dẫu hiến pháp mới có hiến định mới về đất đai và quyền tài sản về đất đai nhưng vẫn không thuyết phục được các doanh nghiệp yên tâm đầu tư. Con số đầu tư vào nông nghiệp (so với GDP) giảm không ngừng. Năm 2000, đầu tư vào nông nghiệp chiếm 4.7% GDP, năm 2005 còn 3.1%, năm 2010 còn 2.4% và năm 2012 chỉ còn 1.6%.
Vốn đầu tư của ngoại quốc vào nông nghiệp cho đến nay chỉ chiếm 3.4% số dự án và 1.5% tổng vốn đăng ký. Số doanh nghiệp hoạt động toàn bộ khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản chỉ chiếm 1% số doanh nghiệp, 2.3% lao động và 0.9% số vốn đăng ký kinh doanh.
Theo ông Dũng, tuyên bố tái cấu trúc nông nghiệp thì dễ nhưng kết quả sẽ ra sao thì phải có thể chế tốt mở đường, đặc biệt là với đất đai và quyền tài sản. Nếu không, tái cấu trúc sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu trong các hội thảo, hội nghị. (G.Ð)
