CẦN THƠ (NV) – Những cồn đất nổi trên sông Tiền, sông Hậu hàng trăm nay năm vốn dĩ quá quen thuộc và nuôi sống hàng ngàn người dân miền Tây. Tuy nhiên một bài ký sự trên báo Tuổi Trẻ Chủ Nhật ở Sài Gòn cảnh báo, nhiều cái cồn nay sắp biến mất.
Nhiều cồn trên sông Hậu bị sạt lở nghiêm trọng. (Hình: Báo Tuổi Trẻ)
Lý do, theo báo Tuổi Trẻ, là vì “nước ngày càng dâng cao, dòng chảy tác động mạnh cùng với nạn khai thác cát bừa bãi, nhiều cồn đang đối đầu với nguy cơ sạt lở, chìm dần và biến mất.”
Báo này kể về trường hợp cồn Sơn nằm giữa sông Hậu, khu vực 1, phường Bùi Hữu Nghĩa, quận Bình Thủy, thành phố Cần Thơ.
“Nhà dân cất dưới mặt ruộng trong đê, thấp hơn đê 2-3m. Nếu chẳng may đê bị bể, nước tràn vô thì cả cồn sẽ ngập chìm trong nháy mắt. Cả cồn có 83 hộ dân với hơn 400 người. Do sợ cồn ‘chìm’ nên bà con đã bán đất bỏ đi khá nhiều.”
Ðời sống của người dân ở đây, theo báo Tuổi Trẻ, là cồn “3 không”: không đường, không trường, không trạm. Nếu tính luôn 1/3 hộ dân không có điện, nước sạch để xài thì phải tới…“ 5 không.”
Vẫn theo báo Tuổi Trẻ, những cái cồn trên sông Tiền, từ Vĩnh Long dài xuống huyện Mang Thít, bờ bên kia là huyện Chợ Lách, Bến Tre, thì “đất lở, nước dâng.” Ðó là cồn Phú Ða, cồn Cái Gà, cồn Hang Chuột, cồn Kiến, cồn Bùn… Ðiểm giống nhau của các cồn là nguy cơ sạt lở và ngập chìm.
Ông Nguyễn Văn Thanh, 70 tuổi, một người dân ở cồn Kiến, cho phóng viên biết: “Cồn này đang có nguy cơ xóa sổ chớ chẳng chơi. Năm nào nước cũng ngập cao hơn năm trước một tới hai tấc. Mặt đất bên trong cồn ‘hũng’ xuống như lòng chảo. Nếu hổng nhờ hệ thống đê bao chắc bị chìm từ lâu.”
“Không riêng gì cồn Kiến. Cách đó chừng 2km về phía hạ lưu, cồn Bùn và cồn Lác cũng sạt lở nghiêm trọng. Ở cồn Bùn khung cảnh vắng lặng, còn lác đác vài căn nhà của nhân công nuôi cá. Hầu như không còn hộ dân nào ở, dù hơn 10 năm trước cồn Bùn có tới 200 hộ sinh sống.”
Chủ tịch xã Tân Thiền, cho biết xã này có ba cồn là cồn Kiến, cồn Bùn, cồn Lác thì cả ba đều sạt lở nghiêm trọng. Trong khoảng năm năm trở lại đây, mỗi cồn bị lỡ mất 5-8 ha đất, trong đó cồn Bùn lở nhanh nhất, từ 25 ha nay chỉ còn 7-8 ha. Nguyên nhân là do nước chảy xói mạnh vô bờ và nạn khai thác cát bừa bãi.
Báo Tuổi Trẻ trích dẫn số liệu của các Sở Tài Nguyên-Môi Trường Cần Thơ, Bến Tre và Trà Vinh cho hay, trên sông Tiền và sông Hậu đang có nhiều cồn bị sạt lở nghiêm trọng.
Xáng cát khai thác tận thu ở khu vực gần cồn Kiến. (Hình: Báo Tuổi Trẻ)
Các cồn bị sạt lở gồm cồn Tân Lộc (quận Thốt Nốt), cồn Sơn (quận Bình Thủy, TP Cần Thơ), cồn Bần Chát (huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh). Riêng huyện Chợ Lách (Bến Tre) có sáu cồn gồm cồn Phú Ða (xã Vĩnh Bình), cồn Cái Gà (xã Long Thới), cồn Hang Chuột (xã Hòa Nghĩa), cồn Kiến, cồn Bùn, cồn Lác (xã Tân Thiền) thì cả sáu đều bị sạt lở 5-10 ha/cồn.
Nhiều người dân cho rằng, có hậu quả như ngày nay là nạn “cát tặc.” Trong 10 năm tỉnh Bến Tre cấp giấy phép khai thác cát (từ năm 2001-2010) thì cũng 10 năm đó, các cồn xung quanh bị lở muốn “bay” luôn.
