AN GIANG, Việt Nam (NV) – Việc đấu giá mỏ cát sông Tiền ở xã Bình Phước Xuân, huyện Chợ Mới, được hàng ngàn tỷ đồng làm lãnh đạo tỉnh An Giang vui mừng, trong khi người dân lại lo lắng việc khai thác cát sẽ đe dọa sự an toàn của các dòng sông và cả vùng châu thổ sông Mekong.
Theo báo Tuổi Trẻ, câu chuyện đấu giá mỏ cát sông Tiền thu về cho ngân sách tỉnh An Giang hơn 2,811 tỷ đồng ($122.01 triệu) mấy ngày qua được công luận bàn tán khắp nơi, đặc biệt là người dân xã Bình Phước Xuân, huyện Chợ Mới.
Bà Nguyễn Thị Trúc (56 tuổi, ngụ ấp Bình Phú, xã Bình Phước Xuân) thở dài nói: “Khu vực này bây giờ là mỏ cát hàng ngàn tỷ đồng đó. Chính quyền bán được giá, nhưng dân chúng tôi lo lắng, ăn ngủ không yên vì sợ sạt lở sẽ tấn công vào nhà nữa.”
Theo bà Trúc, ngày trước khu vực này có bờ sông trải dài hơn 200 mét, nhưng 10 năm trở lại đây “hà bá” đã tấn công ngày càng mạnh nên chính quyền vận động người dân di dời tới nơi an toàn. Khu vực từ bến phà Kênh Ngang xuôi về hạ nguồn có trên 20 gia đình chưa nhận tiền di dời, vẫn sống dựa vào nghề câu lưới và làm mướn.
“Trước đây, chính quyền có kêu người dân vào khu dân cư ở, hỗ trợ di dời và cất nhà 40 triệu đồng ($1,736)/hộ. Nhưng vào đó rồi tụi tui sống bằng nghề gì, với giá đó làm sao đủ tiền sống và xây dựng nhà. Bây giờ nghe nói nơi này chuẩn bị múc cát làm tụi tui lo lắng nhiều hơn. Hiện tại chưa khai thác mà năm nào cũng lún, sụp từ từ rồi. Nếu họ múc cát giữa sông thì chắc chắn khu vực này sẽ xảy ra sạt lở thôi,” bà Trúc nói thêm.
Còn chị P., giáo viên ở xã Bình Phước Xuân, cho hay từ khi biết tin khu vực này sẽ khai thác cát trở lại, thì người dân lo lắng lắm. Bờ bên kia Đồng Tháp, nơi có nhiều sà lan đậu chờ lấy cát cũng đang sạt lở. Bên đây chưa khai thác trở lại, nhưng vài năm nay cũng sạt lở lai rai hoài.
“Nếu nhà nước cho khai thác cát ở khu vực này, thì tôi nghĩ không bao lâu cả Cù Lao Giêng gồm ba xã Tấn Mỹ, Mỹ Hiệp và Bình Phước Xuân sẽ bị ‘hà bá’ nuốt mất thôi,” chị lo lắng P. nói.
Không chỉ người dân lo ngại mà ông Nguyễn Minh Nhị, cựu chủ tịch tỉnh An Giang, cũng băn khoăn lo lắng. Ông Nhị cho biết mình đã có văn bản gửi ông Nguyễn Thanh Bình, chủ tịch tỉnh An Giang, về việc khai thác mỏ cát sông Tiền.
Theo ông Nhị, nếu việc khai thác cát được thực hiện thì “cực kỳ nguy hiểm” vì bờ sông sẽ bị sạt lở nhanh hơn và về lâu dài, các cù lao và ba huyện cù lao Chợ Mới, Phú Tân, Tân Châu sẽ bị “đe dọa mất còn.”
“Hiện tại, phía thượng nguồn ở Cambodia đã bị các đập thủy điện ngăn chặn làm lượng phù sa giảm hơn 50% rồi. Nếu cứ khai thác cát thì từ từ sẽ sụp lún và sạt lở hết. Tôi đề nghị chủ tịch tỉnh có kế hoạch làm việc với Bộ Tài Nguyên Môi Trường và chính phủ để cứu vãn dòng sông Mekong,” ông Nhị cho biết.
Thạc Sĩ Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia độc lập về sinh thái, thành viên nhóm 25 chuyên gia quốc tế Nghiên Cứu Đánh Giá Môi Trường Chiến Lược Các Đập Thủy Điện Mekong năm 2009, cho hay nguyên nhân chính khiến sạt lở bờ sông, bờ biển đang diễn ra khắp nơi ở Đồng Bằng Sông Cửu Long là do thiếu phù sa và thiếu cát. Nguyên nhân sâu xa hơn là do cát bị các đập thủy điện trên sông Mekong chặn lại, và do khai thác cát ở tất cả các quốc gia dọc sông, trong đó nhiều nhất là ở Cambodia và Việt Nam.
Ông Thiện cho rằng việc khai thác cát trên dòng chính sông Tiền, sông Hậu tạo ra những hố sâu, dòng chảy sẽ khỏa lấp và làm hạ thấp toàn bộ đáy sông Tiền, sông Hậu. Khi đáy sông của dòng chính bị sâu, thì sẽ rút đáy các sông nhánh ra, sông nhánh bị sâu thì rút đáy sông con ra… khiến sạt lở lan tỏa khắp nơi ở đồng bằng, kể cả những kênh rạch nhỏ, nơi không có khai thác cát.
Thế nhưng nói với báo Tuổi Trẻ về những đề nghị cân nhắc việc khai thác mỏ cát sông Tiền, ông Nguyễn Việt Trí, giám đốc Sở Tài Nguyên tỉnh An Giang, khẳng định: “Chúng tôi đã có khảo sát cụ thể, khu vực này đang bồi lắng bờ xã Bình Phước Xuân nhiều. Còn bờ bên kia thuộc tỉnh Đồng Tháp đang sạt lở. Vì vậy, phải nạo vét lấy cát và chỉnh trị lại dòng chảy để hạn chế sạt lở. Chúng tôi tính toán sẽ nạo vét cách bờ sông hiện tại 140 mét và tính toán cụ thể để bảo đảm không sạt lở. Đâu phải nạo vét gần bờ mà sạt lở.” (Tr.N) [qd]
