HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Sau ba ngày họp trong tuần lễ vừa qua, không có thông tin gì về kết quả cuộc đàm phán giữa ASEAN với Trung Quốc về Bộ Quy Tắc Ứng Xử (Code of Conduct – COC) tại Biển Đông.
Hồi đầu Tháng Ba, khi loan báo cuộc họp kể trên, truyền thông quốc tế nói các bên tham dự thúc đẩy đàm phán để kết thúc nhanh chóng COC hầu tránh xung đột võ trang giữa các nước có tranh chấp chủ quyền biển đảo tại Biển Đông.
COC đã được đàm phán giữa các nước ASEAN và Trung Quốc từ hơn chục năm qua đến nay mới chỉ đạt được lần đọc thứ nhất cho cái khung thảo luận các điều khoản đàm phán. Cuộc đàm phán để đạt được lần đọc thứ nhì đến nay vẫn không thấy loan báo, cho người ta hiểu ba ngày họp tuần qua chẳng có gì tiến bộ cụ thể để loan báo.
Từ nước chủ nhà là Indonesia đương nhiệm chủ tịch luân phiên ASEAN đến các nước thành viên và Trung Quốc đều không đưa ra tin tức gì chính thức.
Hãng tin Nikkei của Nhật tiết lộ rằng các nước tham dự cuộc đàm phán kể trên “nhắm tiến hành một cuộc diễn tập một đường dây nóng về an ninh trong năm nay để nỗ lực ngăn ngừa vụ va chạm bất ngờ từ những căng thẳng leo thang trên Biển Đông.”
Đường dây nóng liên lạc để tránh xung đột tại Biển Đông đã từng được thảo luận và đồng ý trên nguyên tắc từ mấy năm trước đến nay mới chỉ thỏa thuận hoạt động thử trong năm nay, nghĩa là chưa có gì hoạt động chính thức.
Hãng tin Benar News ở Washington dẫn lời ông Sidharto Suryodipuro, giám đốc liên lạc liên khu vực của Bộ Ngoại Giao Indonesia, nói rằng: “Chúng tôi muốn COC ‘không chỉ là một văn bản thỏa thuận chỉ để thỏa thuận (suông).’”
Theo ông COC “phải hiệu quả, thực chất và khả thi.” (“The COC [code of conduct] has to be effective, substantive and actionable”).
Trong tư cách chủ tịch luân phiên ASEAN năm nay, Indonesia hy vọng sử dụng vị thế của mình để đạt kết quả tốt đẹp cho khu vực. Nhưng những gì được hé lộ gián tiếp qua lời phát biểu của ông Suryodipuro, trở ngại chính để đạt thỏa hiệp nằm ở chỗ bản hiệp định có khả năng ràng buộc pháp lý hay không. Nếu không có khả năng này thì COC có cũng như không.
Nhiều nước trong đó có Việt Nam, Philippines và bây giờ Indonesia lập lại lời kêu gọi bản thỏa hiệp COC muốn có thực chất, hiệu quả và thi hành được thì phải có ràng buộc pháp lý (legally binding), theo Công Ước Quốc Tế về Luật Biển (UNCLOS), một điều trái ngược với đòi hỏi của Bắc Kinh.
Quan chức ngoại giao Indonesia kể trên giải thích rằng: “Chúng tôi tránh dùng chữ ‘binding’ (ràng buộc pháp lý) vì các chuyên viên pháp luật quốc tế không phải tất cả đều đồng ý với nhau về từ này. Nó là một khái niệm có thể quen thuộc nhưng trong giá trị thực tế lại tùy thuộc vào nội dung của văn bản.”
Khi họp ASEAN-Trung Quốc hồi năm ngoái ở Cambodia, nhiều bình luận gia quốc tế từng nêu lý do tại sao các cuộc đàm phán COC vẫn bế tắc.
Thứ nhất, Bắc Kinh không muốn COC ràng buộc pháp lý vì sẽ bắt họ phải chịu trách nhiệm nếu họ vi phạm các điều đã thỏa thuận. Thứ hai, Bắc Kinh không tin COC sẽ giúp giảm thiểu căng thẳng giữ họ với Mỹ và đồng minh tại Biển Đông. Thứ ba, Bắc Kinh coi cả vùng Biển Đông nằm trong phạm vi “lưỡi bò” ngang ngược là của họ, không có tranh cãi. Họ muốn làm gì trong đó là chuyện của họ. Thứ tư, Bắc Kinh lo ngại COC có thể bị các bên liên quan khác (gồm cả Mỹ và đồng minh) hiện diện trên biển và vùng trời trên Biển Đông đòi hỏi các đặc quyền tương tự. Thứ năm, Bắc Kinh biết các nước ASEAN muốn thông qua hiệp định này là những nước khả năng quân sự quá yếu không thể làm gì nguy hại đến an ninh của Trung Quốc.
Trung Quốc đã nhiều lần sử dụng các tay chân ngay trong ASEAN để cản trở các thỏa thuận chung không phục vụ quyền lợi và tham vọng bá quyền của Bắc Kinh ở khu vực.
Theo một nhà phân tích của Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược và Quốc Tế (CSIS) ở Washington, nếu COC mà không có ràng buộc pháp lý thì nó cũng chẳng khác gì bản DOC (Tuyên Bố Ứng Xử Biển Đông) đã có từ 20 năm trước.
Sau khi cướp của Việt Nam một số bãi đá ngầm ở Trường Sa, Trung Quốc đã bồi đắp, biến những nơi này thành những đảo nhân tạo và căn cứ quân sự khổng lồ trên biển, khống thế toàn bộ khu vực. (TN) [kn]
