MANILA, Philippines (NV) – Bộ Quy Tắc Ứng Xử trên Biển Đông hầu tránh xung đột võ trang vì các tranh chấp chủ quyền biển đảo giữa các nước khu vực với Trung Quốc không biết đến bao giờ mới có.
Bộ Quy Tắc Ứng Xử trên Biển Đông (Code of Conduct – gọi tắt là COC) đàm phán suốt nhiều năm qua giữa tổ chức 10 nước Đông Nam Á (ASEAN) với Trung Quốc dự trù hoàn tất vào năm 2021 nhưng không thấy các bên liên quan thảo luận gì suối nửa năm qua. Nay với tình hình dịch bệnh COVID-19 bao trùm khắp nơi, các cuộc thảo luận lại càng bị mượn cớ để tránh né.
Ông Nguyễn Hùng Sơn, viện trưởng Viện Biển Đông thuộc Học Viện Ngoại Giao CSVN, cho hay hôm Thứ Sáu, 15 Tháng Năm vừa qua, trong cuộc thảo luận trực tuyến về những thách đố trong vùng Đông Nam Á do Tòa Đại Sứ Mỹ tổ chức, là triển vọng về một bộ COC đạt thỏa thuận vào năm 2021 có vẻ xa vời hơn.
ASEAN và Trung Quốc muốn hoàn tất bộ COC vào năm 2021. Bản thảo duy nhất cho bộ COC để đàm phán được đọc lần đầu tiên hồi năm ngoái tại Penang, Malaysia. Philippines là phối trí viên cho các đối thoại ASEAN-Trung Quốc và là đồng chủ tịch với Trung Quốc trong các cuộc đàm phán về COC.
Trong khi các bên liên quan không thương thuyết hay đàm phán gì với nhau, lại xảy ra nhiều biến cố trên Biển Đông. Tàu Hải Cảnh Trung Quốc đâm chìm tàu đánh cá Việt Nam ở Hoàng Sa. Chiến hạm Trung Quốc khóa radar bắn tàu hải quân Philippines. Trung Quốc loan báo thành lập các huyện hành chính tại các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa mà Việt Nam vẫn tuyên bố chủ quyền. Đồng thời, Việt Nam phản bác các công hàm của Trung Quốc tuyên bố chủ quyền “Lưỡi Bò” trên Biển Đông.
Theo ông Nguyễn Hùng Sơn trình bày trong cuộc thảo luận trực tuyến nói trên, Bắc Kinh cần phải chứng tỏ thiện chí chính trị và tạo ra bầu khí thích hợp cho việc theo đuổi một bộ COC, chứ không phải dọa nạt các nước tranh chấp chủ quyền biển đảo với họ qua các hoạt động quân sự hoặc bán quân sự.
“Để cứu vãn tiến trình đàm phán COC, Trung Quốc cần phải nhìn lại thái độ cũng như hành động của họ trên Biển Đông và họ chứng tỏ sẵn sàng, thiện chí chính trị để tạo ra một bầu khí thuận lợi cho ASEAN hầu thuyết phục là một bộ COC vẫn là một sự đầu tư đứng đắn mà ASEAN cần có,” ông Sơn nói.
Các cuộc thảo luận về bộ COC dự trù trong năm nay, năm Việt Nam làm chủ tịch luân phiên tổ chức ASEAN, đã bị đình hoãn vì hệ quả của dịch bệnh COVID-19. Cho nên, đến bao giờ các cuộc đàm phán tái tục trở lại, hiện chưa thấy có chỉ dấu cụ thể.
Tuy nhiên, theo ông Jay Batongbacal, giám đốc Đại Học Philippines về Hàng Hải và Luật Biển, trong tương lai, các bên có thể nối lại các cuộc đàm phán, nhưng nếu các nước ASEAN liên quan tới tranh chấp có thể lợi dụng thời gian này để liên lạc với nhau, tìm sự đồng thuận hầu đạt một lập trường chung, trình bày cho Bắc Kinh biết.
“Bắc Kinh có thể chống lại vì họ thấy các nước ASEAN chia rẽ. Nếu các nước ASEAN đoàn kết lại trong một lập trường duy nhất về Biển Đông và bắt đầu hành động trong cung cách phối hợp có lớp lang, tôi tin rằng Trung Quốc sẽ phải điều chỉnh vì họ biết không thể có các láng giềng thù nghịch ở mặt biển phía Nam,” ông cho hay.
Điều mà ông Batongbacal khuyến cáo cũng đã từng thấy xảy ra trong những phiên họp ASEAN-Trung Quốc liên quan tới COC những năm trước. Trung Quốc mua chuộc một số nước bằng đầu tư kinh tế, viện trợ quân sự để họ “hùa” theo quan điểm của Bắc Kinh trong khi bất lợi cho các nước liên quan đến tranh chấp.
Việt Nam muốn bộ COC có ràng buộc pháp lý trong khi Trung Quốc với sự hậu thuẫn của một số nước đã kịch liệt chống lại. Bản Tuyên Bố Ứng Xử trên Biển Đông (Declaration of Conduct) đã thỏa thuận từ năm 2002, mãi đến năm 2018 mới thỏa thuận được một cái sườn đàm phán cho một bộ COC nay lại đang nằm giữa những căng thẳng và dịch bệnh. (TN) [qd]
