HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Các xung đột không thể hàn gắn khiến có thể làm cuộc thương thuyết về tranh chấp chủ quyền Biển Đông còn kéo dài thêm nhiều năm nữa.
Một số chuyên gia phân tích về cuộc đàm phán cho Bộ Quy Tắc Ứng Xử tại Biển Đông (Code of Conduct – COC) hầu tránh xung đột giữa các nước ASEAN và Trung Quốc nói như vậy trên tờ South China Morning Post (SCMP) hôm Thứ Hai, 29 Tháng Năm.
Gần hai tuần lễ trước, tức ngày 17 Tháng Năm, đại diện các nước ASEAN và đại diện Trung Quốc họp tại thành phố Hạ Long thuộc tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam.
Nhà cầm quyền CSVN không tiết lộ cụ thể về kết quả cuộc họp ngoài những từ ngữ bâng quơ: “Ghi nhận tiến triển trong đàm phán Bộ Quy Tắc Ứng Xử ở Biển Đông (COC) và trao đổi định hướng cho tiến trình đàm phán.”
Bản tin Thông Tấn Xã Việt Nam (TTXVN) thuật lời ông Vũ Hồ, đại diện CSVN tại cuộc họp, phàn nàn “tình trạng Biển Đông vẫn diễn tiến phức tạp, các hành động đơn phương vi phạm luật pháp quốc tế vẫn tiếp diễn.” Ông Vũ Hồ hô hào “các nước phát huy nói đi đôi với làm, biến các cam kết chính trị thành các hành động cụ thể, phù hợp trên thực địa.”
Tờ SCMP thuật lời một đại diện Bộ Ngoại Giao Trung Quốc ở cuộc họp đó nói rằng bản nháp dự thảo COC đọc lần thứ hai có thể hoàn tất thỏa thuận cuối năm nay. Cái thứ hứa hẹn này đã thấy nhiều lần nhưng vẫn không thấy xảy đến.
SCMP dẫn thuật lời ông Lê Hồng Hiệp, một phân tích gia tại viện nghiên cứu ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore cho rằng, tuy cuộc đàm phán có một ít tiến bộ sau mấy năm dậm chân tại chỗ vì đại dịch COVID-19, nó khó có thể gọi là “đột phá” được.
Để có được COC “dự trù phải đi qua ít nhất ba lần đọc (cái khung các điều khoản đàm phán) trước khi các bên liên quan có thể (đàm phán các điều khoản) thu hẹp các dị biệt… chẳng hạn như phải có hiệu lực pháp lý, giới hạn địa lý hoặc cơ chế thực thi,” lời ông Hiệp dẫn trên SCMP.
Theo ông, cho dù đã đồng ý với nhau qua ba lần đọc, cũng sẽ kéo dài thêm nhiều năm nữa, những khác biệt chính yếu giữa các nước ASEAN với Trung Quốc nhiều phần vẫn tồn tại khi mà các cạnh tranh chiến lược về khu vực Biển Đông giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ càng ngày càng gay gắt.
“Các vụ đối đầu lẻ tẻ trên biển giữa Trung Quốc với các nước có tranh chấp, đặc biệt là đối với Việt Nam và Philippines, cũng làm xói mòn sự tin cậy lẫn nhau và làm cho các bên liên quan khó lòng thỏa hiệp,” ông Lê Hồng Hiệp nói thêm.
SCMP dẫn ý kiến của ông John Bradford, một chuyên viên khác tại viện nghiên cứu S. Rajaratnam School of International Studies ở Singapore nói rằng cho dù sự tiến triển đàm phán một bộ COC có thể giúp giảm nhẹ các căng thẳng và mở ra các kênh đối thoại để quản lý xung đột, các khác biệt “đủ lớn để khó có thể hàn gắn được.”
Tuần trước, Hà Nội phản đối Bắc Kinh cho tàu khảo sát Hướng Dương Hồng 10 với nhóm tàu hộ tống đi ngang dọc trong vùng biển đặc quyền kinh tế của Việt Nam (bãi Tư Chính và bồn trũng Nam Côn Sơn, các nơi đang có các giàn khoan dầu khí của Việt Nam).
Bắc Kinh không những không rút những tàu đó đi mà còn nói ngang ngược lại là các vùng biển này là của nước họ.
Khi Philippines cho đặt một cái phao đánh dấu chủ quyền ở vùng biển tranh chấp, Bắc Kinh liền cho đặt ba cái để trả đũa ở Trường Sa.
Hải Cảnh Trung Quốc đã nhiều lần ngăn chặn tàu tiếp tế của Philippines tiếp cận nhóm TQLC trấn giữ tại bãi Cỏ Mây (Second Thomas Shoal). Mới tháng trước, một tàu cảnh sát biển nhỏ bé của Philippines nếu không đổi hướng là đã đâm vào tàu Hải Cảnh to lớn của Trung Quốc.
Coi vậy, một bộ Quy Tắc Ứng Xử trên Biển Đông hầu tránh xung đột võ trang mà mọi người kỳ vọng sẽ không dễ dạt được trong tương lai gần. (TN) [kn]
