PHNOM PENH, Cambodia (NV) – Có dấu hiệu cho thấy cuộc đàm phán cho Bộ Quy Tắc Ứng Xử Biển Đông (COC) được tiến hành trở lại với vài nguyên tắc nhỏ bé.
Ngày Chủ Nhật, 31 Tháng Bảy, tờ Phnom Penh Post đưa tin kỳ họp thứ 55 cấp ngoại trưởng ASEAN sẽ khai diễn vào tuần tới, 3 Tháng Tám, tới đây tại thủ đô của Cambodia. Ngoài các cuộc họp của riêng các nước ASEAN, còn có các cuộc họp của tổ chức này với các đối tác ngoài khu vực.
Hiện chưa thấy Bắc Kinh loan báo gì là Ngoại Trưởng Vương Nghị của Trung Quốc có đến Phnom Penh hay không. Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ mới loan báo là Ngoại Trưởng Antony Blinken sẽ có mặt tại thủ đô Phnom Penh từ 3 đến 5 Tháng Tám để dự cuộc họp giữa ASEAN và Mỹ, cuộc họp cấp ngoại trưởng Đông Á châu, và Diễn đàn Khu vực ASEAN.
Bản thông cáo báo chí của Bộ Ngoại Giao Mỹ nói, trong các cuộc họp tới đây, ông Blinken “sẽ nhấn mạnh lập trường của Hoa Kỳ là ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN và ủng hộ thực hiện thành công viễn ảnh ASEAN tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.”
Bản tin của báo Phnom Penh Post không đề cập gì đến một vấn đề nền tảng để có hòa bình ở khu vực từng bị cù cưa hai chục năm qua là COC. Bản Tuyên Bố Ứng Xử Biển Đông (DOC) thì ASEAN và Trung Quốc đã ký từ cuối năm 2002, từ đó đến nay vẫn chỉ để đó làm cảnh.
Ngày 28 Tháng Bảy, báo Manila Bulletin thuật lời ông Daniel Espiritu, thứ trưởng ngoại giao đặc trách ASEAN của Philippines, nói rằng đã có tí chút thỏa thuận giữa các nước ASEAN và Trung Quốc về vấn đề xử sự thế nào trong tình huống lực lượng các bên gặp nhau trên vùng biển tranh chấp, hầu tránh leo thang căng thẳng.
“Đó là về những tình huống cụ thể có thể xảy ra trên Biển Đông. Không chính xác hoàn toàn nhưng giả sử những vụ chạm trán bất ngờ: Chẳng hạn tàu hải quân hai bên gặp nhau thì sao? Nếu một tàu cảnh sát biển tới gần một thực thể nào đó thì sao? Ông Espiritu nói trong cuộc họp báo.
Theo ông, có rất nhiều vấn đề nhỏ bé không được nêu ra trong Công Ứớc Quốc Tế Về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 một cách cụ thể. Khi đạt được những điều như vậy, coi như là điểm đột phá. Theo ông, các vấn đề liên quan đến tranh chấp Biển Đông dự trù được thảo luận, các cuộc đàm phán đã khởi sự và còn đang tiếp diễn.
Các cuộc thảo luận rơi vào yên lặng hai năm trước khi các nước khu vực cũng như cả thế giới dồn mọi nỗ lực đối phó với đại dịch COVID-19. Năm ngoái, cũng vẫn chỉ có những tuyên bố mơ hồ chứ không thấy có tiến bộ gì trong khi tình hình trên Biển Đông vẫn đầy những cuộc tập trận của hải quân Trung Quốc và hải quân Mỹ.
Theo ông Espiritu, các bên liên quan đang thảo luận những điều tổng quát trong COC với hy vọng vài tháng nữa có thể hình thành một thứ công cụ. Tất cả mọi hàng chữ của bản thỏa hiệp phải được tất cả đồng thuận.
Hai ngày trước khi đại biểu các nước ASEAN bắt đầu họp cấp đại diện thường trực tại thủ đô Phnom Penh, Trung Quốc loan báo cuộc tập trận lớn trên vùng biển Pingtan (Bình Đàm) đối diện với Đài Loan trước tin Chủ Tịch Hạ Viện Mỹ Nancy Pelosi có thể đến thăm đảo quốc này.
Hai tuần trước, Cục Hải Sự Trung Quốc loan báo và một số mạng tuyên truyền của Bắc Kinh đưa tin cuộc tập trận của lực lượng Trung Quốc kéo dài từ Chủ Nhật, 17 Tháng Bảy đến ngày 20 Tháng Bảy tại khu vực phía Đông Nam đảo Hải Nam, gần với quần đảo Hoàng Sa. Hà Nội lên tiếng phản đối nhưng Bắc Kinh lờ đi như không nghe thấy gì.
Khi tới Jarkarta, Indonesia, ngày 11 Tháng Bảy vừa qua, ông Vương Nghị kêu gọi các nước ASEAN đừng để các cường quốc thế giới sử dụng làm “con cờ” trong các tranh chấp quốc tế. Lời nói này ám chỉ Mỹ và các đồng minh lâu nay đả kích Bắc Kinh lấy sức mạnh quân sự ăn trùm chèn ép các nước nhỏ phía Nam.
Bắc Kinh cũng không ít lần bị cáo buộc lũng đoạn tổ chức ASEAN qua việc dùng thế lực và ảnh hưởng đối với một số nước khu vực để gây chia rẽ và chống lại những vấn đề có hại cho ảnh hưởng của Trung Quốc.
Khi cuộc họp ở thủ đô Phnom Penh sắp diễn ra, truyền thông quốc tế đưa tin Trung Quốc đang gấp rút thành lập một lực lượng mới để đón đầu đối phó với những vấn đề tranh chấp Biển Đông trong trường hợp thành hình được COC. Lực lượng này gồm những chiếc tàu tuần biển được gọi là “Sansha Zhi Fa” (Tam Sa chấp pháp).
Những chiếc tàu cỡ lớn này tuy không được trang bị như tàu hải quân nhưng được võ trang để siết chặt sự kiểm soát của họ trên các vùng biển tranh chấp trên Biển Đông. Công ty đóng tàu Wuchang Shipbuilding Industry Group mới đây loan báo chiếc tàu đầu tiên được đặt tên là “Sansha Zhi Fa 101,” với “các trang bị đặc biệt chuyên dụng cho lực lượng thực thi pháp luật và có sân đậu cho trực thăng.” Nhiệm vụ chính yếu của chúng là “tuần tra và canh chừng các vùng biển thuộc quyền thành phố Tam Sa.”
Trung Quốc ngang ngược tự đặt khu vực Biển Đông dưới sự quản trị của một thành phố tên là “Tam Sa” (Sansha) gồm ba nhóm quần đảo là Hoàng Sa (họ gọi là Tây Sa), Trường Sa (họ gọi là Nam Sa) và Trung Sa (bãi cạn Scarborough), trụ sở chính đặt tại đảo Phú Lâm (họ gọi là Vĩnh Hưng đảo) thuộc quần đảo Hoàng Sa. (TN) [đ.d.]
